Jeugdzorg komt in actie, maar daar hebben ze eigenlijk geen tijd voor

In 2015 werd de Jeugdwet van kracht waarna de gemeenten verantwoordelijk werden. Medewerkers van Jeugdzorg protesteerden daar destijds tegen. Beeld ANP

Werken in de jeugdzorg wordt steeds zwaarder. Vandaag protesteren 2500 medewerkers in Den Haag, hoewel ze daar eigenlijk geen tijd voor hebben.

Van leerkrachten wordt al gezegd dat ze niet snel in actie komen. Dat geldt misschien nog sterker voor de 30.000 werknemers in de jeugdzorg. Er moet vooral geld bij, vinden de actievoerders, dan hoeven gemeenten jeugdzorg niet tegen een te laag tarief in te kopen en kan de kwaliteit van de zorg en de tijd per kind omhoog. Kort gezegd is het werk in de jeugdzorg zwaarder geworden, is er meer administratie te doen, maar zijn er minder mensen om de zorg te bieden.

Bezuinigingen, decentralisatie en tekorten

Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor de inkoop van alle vormen van jeugdhulp. Dat heeft geleid tot aanbesteding via contracten, die per gemeente verschillen en dus veel administratie vragen. Er is 450 miljoen bezuinigd en er zijn ontslagen gevallen. Wel ontvangen sinds de decentralisatie 40.000 extra kinderen en jongeren hulp, volgens CBS-cijfers.

Er is een breed tekort aan pedagogisch medewerkers, groepsleiders en jeugdbeschermers, zegt Maaike van der Aar van vakbond FNV, die de manifestatie organiseert. "En nieuwe mensen vinden is niet makkelijk, want het is zwaar werk."

Van der Aar is het afgelopen jaar bezig geweest om werknemers te mobiliseren. Het is bijzonder dat 2500 van hen de barricaden opgaan, zegt ze. "Want daar hebben ze geen tijd voor en ze kunnen eigenlijk niet wegblijven bij hun cliënten." Ze is nog geen medewerker tegengekomen die niet klaagt over werkdruk. Salaris is minder een punt. "Dan hadden ze wel een ander vak gekozen."

Agressie - van cliënten of familie - komt meer voor in de jeugdzorg dan in andere zorgsectoren: 38 procent van het personeel heeft regelmatig te maken met duwen, schoppen of spugen. Verbale agressie is aan de orde van de dag, zo meldde 87 procent van de jeugdzorgwerkers vorig jaar in een onderzoek.

Actieprogramma

De jeugdwerkers vallen sinds vijf jaar onder het tuchtrecht, dat hen hoofdelijk aansprakelijk houdt voor fouten. "Dat was bedoeld om de kwaliteit te verhogen, maar heeft ook geleid tot extra procedures en formulieren", constateert Van der Aar. En het geeft stress: "Voor je het weet heb je een klacht aan je broek."

Jeugdzorg Nederland erkent de problemen, maar doet niet mee aan de manifestatie. De organisatie van werkgevers wil de problemen oplossen in overleg met ministerie en gemeenten, zegt een woordvoerder. Minister Hugo de Jonge lanceerde eind vorig jaar een actieprogramma, waaronder een 'verkenning' die dit najaar duidelijk moet maken welke vacatures in jeugdhulp en jeugdbescherming moeilijk vervulbaar zijn.

Er moet 750 miljoen bij, vindt de FNV. Bij de aanbestedingen richten gemeenten zich volgens de vakbond te veel op de laagste prijs. Daardoor hebben gezinsbeschermers teveel cliënten onder hun hoede, en is het werk in leefgroepen te zwaar. Maaike van der Aar merkt dat jeugdzorgorganisaties elkaar beconcurreren terwijl ze moeten innoveren, en van elkaar zouden moeten leren.

Richard Westmaas, jeugdbeschermer in de regio Haaglanden. Beeld -

Er is veel verloop en daarom moet Richard Westmaas vaak inspringen voor collega's.

Richard Westmaas (40) is jeugdbeschermer in de regio Haaglanden, hij beoordeelt of gezinnen veilig genoeg zijn en regisseert de hulpverlening voor 18 cliënten. Van deze kinderen en jongeren woont de helft niet meer thuis, maar in een pleeggezin of instelling.

Waarom gaat u maandag naar de manifestatie?

"De bedoeling van de gemeentelijke verantwoordelijkheid is dat kinderen sneller en in hun eigen omgeving worden geholpen, maar ik merk dat wijkteams veel problemen eerst afhandelen met vrijwillige hulp en goedkopere oplossingen kiezen. Ik denk vaak bij een eerste bezoek: waarom is hier zo lang gewacht met gespecialiseerde jeugdzorg? Ik tref veel meer crisissen, ik ben meer aan het puinruimen. Zorgen zijn zo verergerd dat ik sneller een verzoek moet doen bij de rechter voor een uithuisplaatsing, of zelfs ontheffing van gezag."

Wat moet er veranderen?

"Vroeger kon je in heel Nederland terecht om de beste plek te vinden voor een cliënt, nu moet ik het doen met twee aanbieders omdat de gemeente daar een contract mee heeft. Zorgaanbieders zeggen uit lijfsbehoud dat ze alle vormen van zorg en therapie kunnen bieden, maar feitelijk is er veel verschil. Alleen als het vol is, kan ik naar een onderaannemer. Dat kost meer en moet ook administratief weer worden bijgehouden. Dat is best een frustratie, en het is niet in het belang van het kind."

Merken 'uw' kinderen iets van problemen in de jeugdzorg?

"We hebben een tekort aan mensen, er is veel verloop dus we moeten regelmatig inspringen voor collega's. Maar je wilt nu juist niet dat kinderen steeds een ander gezicht zien. Ze hebben vaak al met te veel hulpverleners te maken gehad. Tachtig procent van de ouders is niet blij met mijn komst, mijn inmenging is niet vrijblijvend. Dan is het essentieel dat ik een goede band opbouw. Ik zou heel graag meer tijd willen hebben. Gezinnen in crisis hebben prioriteit, maar eigenlijk zou ik bij elk kind vaker langs willen gaan."

Denkt u wel eens aan stoppen?

"Ik werk nu 15 jaar in de jeugdzorg, heb ook op groepen gewerkt met jongeren en bij Bureau Jeugdzorg. Het mooie van dit werk is, dat je echt dingen in gang kunt zetten. Ik zie dat steeds meer collega's kiezen voor het begin van de jeugdzorg, bijvoorbeeld de wijkteams, ze willen niet meer de moeilijke zaken die vastlopen. Maar ik heb geleerd blij te zijn met kleine succesjes. Ouders die bereid zijn in therapie te gaan, een kind dat weer met plezier naar school gaat. En soms lukt het dat een kind zich echt weer kan ontwikkelen."

Lees ook:

Gemeenten: Er is dringend extra geld nodig voor jeugdzorg

Specialistische zorg voor kinderen groeit gemeenten boven het hoofd. Steden als Leeuwarden, Eindhoven en Hengelo willen daarom dat huisartsen minder minderjarigen doorverwijzen. Daarnaast moet het Rijk meer geld bijdragen aan jeugdzorg, vinden ze.

Hulpverleners jeugdzorg noemen elkaar incompetent en schuiven verantwoordelijkheden af

De decentralisatie van de jeugdzorg heeft gezorgd voor een cultuur van wantrouwen onder zorgprofessionals. Het was de bedoeling dat de hulp aan kwetsbare kinderen door de verschuiving van rijk naar gemeenten zou verbeteren en zou zorgen voor snellere hulp waarin ‘het kind centraal’ staat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden