Jeugdwerkloosheid Zuid-Afrika zorgt voor verloren generatie

Jackson Thabethe: 'Ik doe niets met mijn leven. Verschrikkelijk. Mijn moeder heeft ook geen werk'. Beeld Bram Lammers

Van de twintig miljoen Zuid-Afrikanen tussen de 15 en 34 jaar is bijna 40 procent werkloos. Die groep volgt geen opleiding. Er dreigt een verloren generatie.

Het internetcafé van Joey Mose in Dobsonville, een wijk in township Soweto, doet ook dienst als uitzendbureau. Jongeren kunnen er hun cv indienen, waarna zij worden geholpen bij het zoeken naar een relatief eenvoudig baantje bij een fastfoodketen, winkel of beveiligingsbedrijf. Maar druk is het niet. Er komen volgens Mose per dag gemiddeld nog maar twee werkzoekenden langs.

"Deze zomer stond er nog een rij", zegt Mose. "Maar het centrale orgaan, dat de koppeling van kandidaten en baantjes verzorgt, heeft ons opgedragen 65 rand (4 euro, red.) registratiekosten te gaan rekenen. Want de overheidssubsidie voor het project is stopgezet."

En voor wie geen werk heeft, is 65 rand veel geld.

40 procent jongeren heeft nauwelijks uitzicht op werk

Dat de Zuid-Afrikaanse regering moet bezuinigen is niet verwonderlijk. Het land zit in een recessie. De overheidsschulden zijn te hoog opgelopen. Maar dat uitgerekend op initiatieven die jongeren aan een baan proberen te helpen wordt beknibbeld, lijkt onverstandig.

Massale jeugdwerkloosheid is de grootste sociaal-economische crisis die Zuid-Afrika teistert, zegt Ann Bernstein. Zij is directeur van denktank Centre for Development and Enterprise (CDE). Al benadrukt zij dat zolang er geen extra banen bijkomen, de uitzendbureauactiviteiten van mensen als Mose natuurlijk eigenlijk ook maar weinig zoden aan de dijk zetten. Zonder nieuwe banen valt er immers weinig uit te delen. "Slechts 2 procent van alle jongeren die bij arbeidsbureaus staan geregistreerd, vindt een baan", zegt Bernstein.

Van de twintig miljoen Zuid-Afrikanen tussen de 15 en 34 jaar zijn 7,5 miljoen Neets. Die afkorting houdt in dat zij geen werk hebben, niet naar school gaan en geen training volgen. "40 procent van de jongeren doet niets en heeft ook nauwelijks uitzicht op een arbeidstoekomst", in de woorden van Bernstein. "Dat zijn meer werkloze jongeren dan dat er in Zuid-Afrika vrouwen werken." En het aantal loopt op. Economen voorspellen dat er het komende jaar, vanwege de Zuid-Afrikaanse economische crisis, nog weleens een miljoen banen extra zouden kunnen verdwijnen.

Inzetten op simpele arbeid 

Zuid-Afrika heeft zich lang gericht op een economisch systeem van hoogopgeleide arbeid en hoge lonen, legt Bernstein uit. Maar het grootste deel van de bevolking is niet hoogopgeleid. Zuid-Afrika moet volgens haar veel meer inzetten op simpele arbeid. Zeker omdat er de komende jaren miljoenen banen weglekken uit China door de stijgende lonen daar. "We moeten banen gaan creëren voor de laagopgeleide arbeidsbevolking die we hebben, niet voor de hoogopgeleide arbeidsbevolking die we zo graag hadden gewild. Miljoenen banen bovendien."

Niet dat er helemaal geen mogelijkheden zijn in Zuid-Afrika. De toeristische sector en het Zuid-Afrikaanse bedrijfsleven kunnen jongeren hier en daar aan een baan helpen. Ook een mogelijkheid: productiewerk weglokken uit China. Al moeten volgens Bernstein dan wel de rigide arbeidswetten worden versoepeld en moeten de minimumlonen omlaag. Anders wordt Zuid-Afrika mondiaal nooit competitief.

Alles geprobeerd 

Jackson Thabethe (25), uit een sloppenwijk in het hart van Soweto, zou maar wat graag zo'n potentieel uit China weggelokt fabrieksbaantje willen hebben. Drie jaar geleden was hij een tijdje verkoper in een beddenwinkel, maar daarna vond hij nooit meer werk. "Ik heb echt alles geprobeerd", zegt hij. "Toen verkoper een hopeloze zaak bleek, ben ik ook maar gaan zoeken naar baantjes als schoonmaker of tuinman. Maar niks lukt."

Dus hangt hij met wat vrienden - ook werkloos - de hele dag op straat. "We zingen, maken muziek, in de hoop daarmee ooit wat geld te verdienen", vertelt hij. "Ik doe niets met mijn leven. Dat is verschrikkelijk. Want mijn moeder heeft ook geen werk. Eigenlijk zou ik haar en mijn jongere broertjes moeten onderhouden. Een vader is er niet in ons gezin."

Thabete schreef zich daarom ruim een jaar geleden in bij een uitzendbureautje zoals dat van Mose. "Nooit meer iets van gehoord."

Lees ook: Zuid-Afrikaanse economie vaart wel bij 'witte Zuidas', maar welvaartskloof blijft

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden