Jeugdcriminaliteit / Ouders tekenen hun eigen vonnis

In alle Europese landen worden pogingen ondernomen de jeugdcriminaliteit in te dammen. Het ene land kiest voor een harde hand, het andere trekt de fluwelen handschoen aan. Redacteur Malika el Ayadi maakt een rondgang langs de Europese praktijken: In Engeland moeten de ouders van criminele jongeren een contract ondertekenen.

De straf die Clair Tierney voorstelt is altijd hoger dan de jeugdrechters voor ogen hadden. Tierney, stijfjes gekleed en met kort, steil blond haar, is in dienst van de gemeente Newcastle in het noorden van Engeland. Ze komt op voor de gegoede burgers in haar stad. Namens hen voegt zij zich in strafzaken en deelt ze de rechter mee wat in haar ogen een gepaste straf zou zijn voor de jeugdige delinquent.

De rechters horen haar sinds een paar jaar aan. Toch straffen ze naar eigen inzicht. Ze blijven erbij dat de problemen van de jeugd van Newcastle vooral sociaal van aard zijn. Harde straffen werken niet, is de conclusie van de rechters. Tierney kan zich daar kwaad over maken. In een kamertje van de overheidsdienst vertelt ze over de voortdurende problemen met jonge criminelen. Over hoe ouderen met schrik hun oude wijk verlaten, omdat zij zich daar niet meer veilig voelen. Ze somt de delicten op: auto-inbraken, drugsoverlast, overvallen. Voorbijgangers worden bekogeld met stenen, er wordt fikkie gestookt op straat en voorbijgangers kunnen een scheldkannonade verwachten als zij daar wat van zeggen.

'Going for Growth', riep de gemeente Newcastle en in kader van die nieuwe aanpak had Clair Tierney een nieuwe baan. Ze doet wat bijna niemand durft: ze bezoekt de ouders van de jeugdige criminelen en legt hen namens de overheid een contract voor. ,,We vragen of de ouders willen ondertekenen dat als hun kind nog één keer met stenen gooit of vuurtjes stookt, zij hun recht op een 'gemeentewoning' verliezen.''

De veelal analfabete ouders tekenen dat contract doorgaans. Tierney: ,,Via de rechter is uitzetting onmogelijk, maar omdat de ouders de afspraken zelf hebben ondertekend is de actie rechtsgeldig.'' Totnutoe hebben 35 gezinnen de zogenaamde 'Social Anti Behaviour Agreement' aanvaard. ,,Het werkt! De gezinnen waar we het meeste last van hadden, bellen ons nu op als hun kind iets uitspookt.''

Newcastle telt 300000 inwoners en is net zo groot als de stad Utrecht. Aan de rivier de Tyne bevinden zich de overblijfselen van de industriële revolutie. De fabrieken staan nog fier overeind, de arbeiders zitten al drie generaties werkloos thuis. Mark Mason (17) is vaak te vinden onder de spoorwegtunnel in zijn geboortestad. Daar zit hij dan met zijn vijftig maten te blowen en te drinken. Vanaf het speelterrein kijken ze iedere avond beneveld naar de duizenden lichtjes van hun stad. Ze houden vuurtjes om warm te blijven. Ze vertellen elkaar grapjes, lachen en drinken nog meer.

Mark staat net als zijn vrienden 's ochtend niet op om naar school of naar zijn werk te gaan. Hij is geboren in de achterstandswijk, vroeg van school gegaan en is nu werkloos. Hij is dan nog wel jong, maar hij heeft al een fors strafblad: auto-inbraken, winkeldiefstallen, joyriden. Hij gaat zijn vingers twee keer af als hij telt hoe vaak hij in aanraking is geweest met de politie.

Hij giechelt voortdurend. De jongensachtige trekken in zijn gezicht verharden even als hij het over zijn vader heeft. Die zit al een tijd in de gevangenis voor het dealen van drugs, zijn moeder werkt in een bar. Solliciteren doet Mark later wel, als hij geen drugs meer gebruikt.

Ook Collin Ash (34) groeide op in de achterstandswijk Scootswood. Hij is nu sociaal werker en ziet iedere dag dat het zijn stad ernst is om het tij te keren. Aan de rivierzijde rijzen sindskort cosmopolitische gebouwen op en stampt de gemeente trendy cafés uit de grond. De hotels zitten in het weekend bomvol. De stad doet alles om de middenklasse uit de regio te trekken. Hoe meer geld er naar Newcastle vloeit, hoe beter. Ash herkent soms zijn eigen stad niet meer.

Op de plekken waar de Scootwoodse jeugd onder schooltijd rondhangt vindt hij weleens heroïnespuiten. Ook treft hij daar lege flessen wodka en blikjes bier aan. Hoewel er niet minder kinderen worden geboren, worden de klassen kleiner. De kinderen komen domweg niet meer. Ash: ,,Ze zitten vaak thuis omdat ze het huishouden runnen. De ouders zijn soms zo apathisch dat ze weinig meer doen dan op de bank liggen en drinken. Ze hebben nog nooit in hun leven gewerkt, net zoals hun grootouders.''

Collin Ash is zijn milieu ontsnapt. Ook hij werd op zijn zestiende vader. Toen hij voor het eerst een huis kreeg, bleef hij maar naar de muren kijken. ,,Ik had nog nooit iemand een huishouden zien runnen. Mijn ouders leerden me alleen hoe ik wat ponden kon verdienen op de zwarte markt als ik platzak was.''

Vanaf de heuvel van Scootswood is 'Social Services' ver weg. Binnen in het enorme nieuwe overheidsgebouw werken ambtenaren aan oplossingen om de gezinnen weer productief te maken. Nieuw in de aanpak is dat de gemeente-afdelingen, de politie, de reclassering en justitie bij elkaar op een afdeling móeten zitten.

Tom Dervin, hoofd van deze mega-operatie, komt uit Ierland. Als zijn plan faalt is niet alleen de generatie van Mark Mason zo goed als opgegeven, maar ook die van diens eventuele kinderen. Dervin, klein, stug en gezet, kent de problemen van achtergestelde groepen. Newcastle, een uurtje rijden van Schotland, ligt geïsoleerd van de rest van Engeland. Het is een vergeten gebied dat veel subsidies van de centrale overheid in Londen misloopt. Derwin lobbyt, paait, sust en trekt bedrijven uit de hele regio aan om in Newcastle de deuren te openen. Die moeten de stad weer werkgelegenheid brengen, geld en hopelijk hoger opgeleide werknemers die er willen gaan wonen.

Dervin spreekt niet over termijnen van vier of acht jaar om zijn stad weer in de lift te krijgen. Het 'Going for Growth'-plan bestrijkt maar liefst twintig jaar. Als er niets gebeurt, zal zijn stad instorten. ,,We hebben geen middenklasse. De onderklasse heeft een eigen identiteit. Ze is ruiger dan in het zuiden, maar ook weer niet als het noorden. De Geordies (zoals de bewoners worden genoemd, red.) verhuizen niet en bezoeken zelden een andere stad. Ze zijn hier vastgeraakt.''

Tegelijk moeten in het plan de jeugdcriminaliteitscijfers snel omlaag. De burgerij klaagt al jaren over de veiligheid en roept om hardere straffen. De gemeente bedacht daarom een nieuw plan. De burgers mogen nu meedenken over de hoogte van de straf voor een jeugddelinquent. Clair Tierney zegt dat de burgers daar zeer tevreden over zijn.

Maar ook nodigt Newcastle iedere week onwillekeurig twee burgers uit die mogen meedenken over de vraag waar de jonge crimineel zijn opgelegde taakstraf moet uitvoeren. De burgers kunnen ook zijn straf kwijtschelden als de jongen bereid is tot een gesprek met zijn stadsgenoten. Of hiermee de jeugdcriminaliteitscijfers werkelijk dalen is de vraag. Wel voelt de gemeenschap zich meer gehoord door de overheid.

De 'burgeropstand' begon in Newcastle, net als in de rest van Engeland, in 1996. De nationale waakhond, 'de Order Commission', rekende in dat jaar af met de aanpak van jeugdcriminaliteit in heel Groot-Brittannië. In een rapport stelde de Britse Rekenkamer dat het beleid een puinhoop is. Zo vernamen de Engelsen dat tachtig procent van het geld niet wordt ingezet om de criminaliteit tegen te gaan, maar blijft steken in een bureaucratische molen. Verder bleek de pakkans van een jeugddelinquent bijzonder laag en verdwijnt maar drie procent van alle opgepakte en veroordeelde jongeren daadwerkelijk in de gevangenis.

Labour pakte het rapport op en maakte er een onderwerp van in de verkiezingen. 'Tough on crime' heet het sindsdien ook in Newcastle. Rod Stapley, hoofd van het Youth Offenders Team (YOT) in Newcastle was indertijd blij dat het eens opgeschreven werd. Ook hij zag dat instellingen te veel langs elkaar heen werkten en er van een goedwerkend jeugdcriminaliteitsbeleid geen sprake was. Toch krabt hij zich weleens achter de oren of het niet te ver gaat.

In het Community Centre in Scootswood waar Ash werkt lopen de gemoederen hoog op. Het Going for Growth-plan dat de gemeente hen heeft gepresenteerd als dé oplossing voor hun problemen, blijkt een doodsvonnis. Gwen Hinde en Lorna Clark moeten hun huizen uit en verliezen daarmee het enige houvast in hun verder onzekere leven. Hun hele familie woont immers in Scootswood. Ze roken het ene sigaretje na het andere. De nieuw aangetrokken middenklasse moest natuurlijk ergens wonen, weten ze nu. En Scootswood, gelegen op een heuvel, is een zeer aantrekkelijke plaats voor de nieuwe bewoners. De oude bewoners vormen een sta-in-de-weg.

Hinde en Clark, beide moeder, hebben hun recht op een gemeentewoning verloren en moeten nu naar de andere kant van de stad. Newcastle telt 24 wijken, 14 daarvan zijn achterstandsbuurten. In Scootswood liggen hun wortels. Een vriend van Ash kan zijn woede nauwelijks onderdrukken. ,,Going for growth! Yeh, right! En wat moet ik dan de komende twintig jaar? Een boef draagt nog een masker, maar onze eigen burgemeester neemt niet eens de moeite zich te verbergen. Zal ik maar alvast onder de grond gaan liggen en doodgaan?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden