Jesse Klaver: Zonder GroenLinks loopt de groene kwestie uit de klauwen

Jesse Klaver: ‘Wij polariseren niet, we zijn alleen kristalhelder.’ Beeld Werry Crone

Partijleider Jesse Klaver voorziet een ‘groene revolutie’. De komende Provinciale Statenverkiezingen zijn wat hem betreft klimaatverkiezingen. ‘Eindelijk weer iets om voor te knokken!’

Jesse Klaver gaat verhuizen. Nee, hij verruilt ‘het koude Den Haag’ niet voor ‘het warme Brabant’, zoals Omroep Brabant twee maanden geleden onthulde – dat was er eentje in de categorie fake nieuws, overgenomen van roddelblad Privé. Inderdaad, de partijleider van GroenLinks staat op het punt van verhuizen, maar hij blijft in dezelfde Haagse straat wonen, op tien minuten fietsen van het Binnenhof.

Klaver gaat in zijn nieuwe huis van het gas af, er komen zonnepanelen op dak, kamers worden verwarmd door middel van infrarood. Alles volgens de nieuwste standaarden, vertelt hij. “Ik vind het leuk om te doen. Dit is wel de toekomst.”

Valt het mee, een woning energiezuinig krijgen?

“Niet echt. De adviezen die je krijgt, zijn niet eenduidig. Moet ik een warmtepomp of niet? Het is best ingewikkeld. We moesten een paar honderd euro betalen omdat we onze gaspomp uit huis laten halen. Niet heel veel geld, maar toch. Ik dacht dat de champagnefles ontkurkt zou worden! Krijgen we een rekening!”

U bent in de positie om uw huis optimaal te vergroenen. Is het reëel om dat van iedere Nederlander te verwachten?

“Nee. Wat wij nu thuis doen, is niet de maat der dingen. Ik heb een voorbeeldfunctie, dat begrijp ik best. Maar de verantwoordelijkheid voor de verduurzaming ligt bij de overheid, niet bij de individuele burger. Nederland is destijds in vijf jaar tijd op het gasnet aangesloten. Mensen werden geïnformeerd via de radio.” (Klaver zet een Polygoon-stem op) “‘Nederland gaat aan het gas, maar de gemeente zorgt voor een nieuw kooktoestel!’ Ook nu zal de overheid een groot plan moeten maken.”

Begrijpt u dat mensen onzeker of zelfs angstig worden, omdat ze vrezen dat ze die energietransitie niet kunnen betalen?

“Ja. Het heeft, denk ik, te maken met de veronderstelling dat we in een participatiesamenleving leven, dat burgers vooral zelf verantwoordelijk zijn voor van alles. Ik geloof niet in de leus dat een beter milieu vooral bij jezelf begint. De overheid moet hier de leiding nemen. Natuurlijk, het zal iedereen geld kosten. In de tuin van het Catshuis staat geen geldboom. Maar we moeten af van de gedachte dat de burger het zelf maar moet oplossen.”

GroenLinks, in 1989 ontstaan na een fusie van vier partijen, viert dit jaar zijn dertigste verjaardag. Klaver rept over een ‘cruciale tijd’. Vandaag zal hij op het partijcongres in Zwolle de achterban vertellen dat de Provinciale Statenverkiezingen van volgende maand wat hem betreft klimaatverkiezingen zijn.

Klaver: “Toen wij destijds over milieupolitiek begonnen, zei Hans van Mierlo smalend: ‘Het is een schreeuw in de nacht!’ Maar de samenleving is sindsdien wezenlijk veranderd. Klimaat is het belangrijkste politieke onderwerp geworden. Op 10 maart is er een grote klimaatmars in Amsterdam, vorige week stonden duizenden scholieren op het Malieveld en die doen dat op 14 maart nog eens dunnetjes over.

“Als we de doelen voor 2020 en 2030 willen halen, moeten komend jaar grote besluiten over klimaatbeleid genomen worden. De samenstelling van de Eerste Kamer is daarom van groot belang. Hoe groot wordt GroenLinks? Onze plannen zijn helder: snelle sluiting van vier van de vijf kolencentrales en het invoeren van een CO2-belasting voor de vervuilende industrie.”

Zorgt het klimaat niet juist voor tegenstellingen in de samenleving? Op die demonstratie op het Malieveld kwamen vooral vwo-scholieren af. Hoe krijg je de anderen mee?

“Alleen vwo-scholieren? Ik heb een ander beeld. Ik zie dat gevaar van die tegenstellingen overigens ook, maar dan op een andere manier. Ik was boos op VVD-collega Dijkhoff vanwege dat interview in De Telegraaf. Niet omdat hij afstand nam van het Klimaatakkoord, wel omdat hij angst bij burgers voedde. Dat hun gehaktbal zou worden afgepakt. Dat de energierekening onbetaalbaar dreigt te worden. Wat Dijkhoff doet, is meehuilen met de wolven in het bos.”

U werkt toch ook mee aan tweedeling, door de grote bedrijven als vijand weg te zetten?

“Zetten wij ons stevig af? Zeker. Over hoe we die CO2-belasting precies inrichten valt te praten, maar we zijn wel helder: die heffing gaat er komen. Het bedrijfsleven heeft te lang een hotline met het Torentje gehad. De arrogantie is stuitend. Hans de Boer, voorman van de bedrijvenlobby, zei ooit tegen me: ‘Jouw klimaatwet gaat het niet halen.’ Ze dachten dat ze het afschaffen van de dividendbelasting er even doorheen konden rammen. Ze dachten ook dat Nederland een paar dagen boos zou zijn over die bizarre salarisverhoging van ING-baas Ralph Hamers en het vervolgens wel zou vergeten. Nee, die tijd is voorbij. De verhoudingen zijn veranderd. Die bedrijven zijn niet gewend dat een linkse partij zegt ‘tot hier en niet verder’.”

Geeft u niet een verkeerde boodschap af? Als het bedrijfsleven maar betaalt, kost het de burger niks.

“Nee, wij zijn eerlijk. Ook burgers worden geraakt door onze plannen, dat klopt. Vlees wordt duurder, ja, sorry. Verpakkingen, vliegen. Iedereen betaalt mee. De bedrijven dus ook.”

Het lijkt wel of de jaren zestig teruggekeerd zijn. Grote woorden over grote tegenstellingen. Bent u niet bezig onnodig te polariseren?

“Maar het is ook een grote strijd. Er is een uitdrukking in de jaren zestig gemunt die me erg aanspreekt: ‘Wees realistisch, vraag het onmogelijke.’ Een ongelooflijk mooie leuze. In de jaren negentig vonden links en rechts elkaar in de Derde Weg, het geloof in de heilzame werking van de markt. Dat denken is failliet, er is eindelijk weer iets om voor te knokken!

“Wij polariseren niet, we zijn alleen kristalhelder. Te lang waren de lijnen tussen het bedrijfsleven en het Torentje kort. Men dient zich in de directiekamers te realiseren dat aan die tijd stilaan een einde komt. De hotline stoort. Het politieke midden dreigt niet te verdwijnen, zoals de VVD en het CDA ons willen doen geloven. Maar er ontstaat een nieuw politiek midden. Van mensen die ervan overtuigd zijn dat het eerlijker moet.

“Buma dient zich te realiseren dat zijn CDA niet meer het politieke midden is. Er komen andere meerderheden. Dat we bijvoorbeeld klimaatbeleid met z’n allen moeten maken en dat het voortouw dus daar ligt. Het bedrijfsleven wil het in eigen hand houden en zaken zelf regelen, met zo’n boetesysteem voor wie vervuilt. Dat is veel te vaag. GroenLinks wil dat de politiek bij het klimaatbeleid aan de knoppen zit. Wij willen met die CO2-belasting dat bedrijven eerst betalen, en dan kan de politiek bepalen hoe we dat geld weer in de vorm van subsidies teruggeven. Duidelijk zijn, daar gaat het om.”

Vooralsnog lijkt het er op dat de verdeeldheid in de samenleving toeneemt. Tussen mensen met zorgen over de toekomst en zij die kansen zien bijvoorbeeld.

“Mijn indruk is anders. De mensen die afkwamen op mijn kantinebijeenkomsten waren echt niet alleen kiezers van GroenLinks. Wat ze wel gemeen hadden, was dat ze zien dat marktwerking hun vak kapot maakt, dat ze te weinig collega’s hebben in de zorg of voor de klas.”

En hoe gaat zich dat in de praktische politiek manifesteren?

“Op twee manieren. Het is niet uit dagdromerij of wensdenken dat ik ervan overtuigd ben dat GroenLinks een cruciale rol gaat spelen in een volgende formatie. We worden een machtsfactor. Vragen rond klimaatbeleid, rond alternatieven voor marktwerking en herwaardering van de publieke sector zullen vorming van een nieuwe regering bepalen.

“Maar ik ben ervan overtuigd dat ook politieke partijen wat denken en standpunten betreft ingrijpend zullen veranderen. De VVD bijvoorbeeld heeft te lang haar oor te luisteren gelegd bij het grote bedrijfsleven. Daar komt zo’n voorstel als het afschaffen van de dividendbelasting vandaan.”

Kan GroenLinks maatschappelijk zeer diverse groepen met elkaar verbinden? Klopt het vooroordeel niet meer van de goed opgeleide bakfietsende kiezer, die zich een stem op GroenLinks veroorloven kan?

“Die bakfiets is een vooroordeel dat al nooit deugde. Ik ben ervan overtuigd dat GroenLinks groepen kan verenigen. Om het eens ‘old school’ te zeggen: de echte tegenstelling is die tussen arbeid en kapitaal. Het gaat om een eerlijke verdeling van welvaart en lasten.

“De inkomstenbelasting bijvoorbeeld levert elk jaar meer op, terwijl de winstbelasting voor bedrijven verlaging op verlaging kende. Ook in het klimaatbeleid doet zich dit fenomeen voor. Dat er hogere lasten voor burgers aankomen, is evident, daar lopen we niet voor weg, maar voor het bedrijfsleven zou opeens iets anders moeten gelden? Ik dacht het niet. De politiek moet aan de knoppen: een CO2-belasting en dan praten we met bedrijven verder hoe we de opbrengsten zo kunnen gebruiken dat bedrijven er ook weer van kunnen profiteren.”

U voorspelt een centrale rol van GroenLinks in een volgende formatie. Maar hoe ziet het politieke landschap eruit na de Statenverkiezingen van 20 maart?

“We gaan het kabinet niet gedogen. Dat is zeker. We zullen ook niet eisen dat er een CO2-belasting moet komen voordat we een hervorming van de pensioenen steunen, om maar een voorbeeld te noemen. Zaken zo met elkaar verbinden vind ik lelijke politiek. Wij willen best samenwerken, maar we zijn er niet om rechts aan een meerderheid te helpen in de senaat.

“De vraag is of de coalitie straks bereid is ónze plannen te steunen. Ik realiseer me dat er na 20 maart in de Haagse politiek een patstelling kan ontstaan, maar om die te doorbreken zal er iets aan twee kanten moeten gebeuren. Die verantwoordelijkheid kan niet eenzijdig bij ons of bij andere linkse partijen gelegd worden met als argument dat de bestuurbaarheid van dit land in het geding is.”

Dertig jaar GroenLinks, dertig jaar aan de zijlijn. Denkt u nog wel eens terug aan de formatie?

“Zeker. Maar niet dat we stom zouden zijn geweest door op te stappen. Als ik nu het gehannes met het klimaat zie of dat gedoe met de dividendbelasting, dan is dit geen kabinet waar ik graag in had willen zitten. Ik denk dat we het klimaatbeleid misschien wel een stapje vooruit hebben geholpen. Nadat wij afhaakten, moesten andere partijen immers laten zien hoe groen ze zijn. Wat ik me wel afvraag: wat als destijds ook D66 was opgestapt, samen met GroenLinks? Hoe was de formatie dan verlopen? Daar denk ik af en toe aan.”

GroenLinks moet na de volgende Kamerverkiezingen de grootste partij worden, zegt u. Begrijpelijk. Welke politicus wil dat niet. Het zijn opnieuw grote woorden die u bezigt.

“Klopt. Een politicus hoort grote woorden te gebruiken. Je hebt een boodschap en je hebt idealen, die moeten overkomen. Eind negentiende eeuw had je de sociale quaestie. Nu hebben we de groene kwestie. Als er in dertig jaar een moment was dat GroenLinks naar regeringsverantwoordelijkheid diende te streven, dan is het nu. Zonder GroenLinks loopt het uit de klauwen, dat weet ik zeker. Ik voel een zware verantwoordelijkheid. Om Van Mierlo ook positief te citeren: ‘Je moet de revolutie prediken voor die uitbreekt’. En als we te lang wachten met het nemen van maatregelen, dan zal de groene kwestie onvermijdelijk een revolutie moeten zijn.”

Lees ook:

Jesse Klaver trekt van kantine naar kantine, op zoek naar ‘gewone mensen’

GroenLinks schuift in veel gemeenten aan in nieuwe colleges. Ondertussen trekt partijleider Jesse Klaver van kantine naar kantine, op zoek naar ‘gewone mensen’. Zijn ideaal: een brede volkspartij.

De magneet van GroenLinks

GroenLinks heeft Jesse Klaver als stralend middelpunt. Een sterke troef, die de massa in beweging kan krijgen, denkt de partij. ‘Klaver is een magneet.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden