Interview

Jesse Klaver vreest de cultuuroorlog uit de VS

Jesse KLaver: "De behoefte om te formuleren wat ons als Nederlanders bindt is door progressieve partijen te lang afgedaan als eng-nationalistisch." Beeld anp

Dat het essay 'de empathische samenleving' van Jesse Klaver zo vlak na de verkiezing van Trump verschijnt, is toeval. Hij maakt zich al langer zorgen om de boze kiezers.

'Oh my God', dacht Jesse Klaver, de leider van GroenLinks, toen hij woensdagochtend wakker werd met het nieuws uit de Verenigde Staten. "Het was voor mij net zo'n moment als de Brexit. Je weet dat het kan gebeuren, en toch schrik je. Ik was de afgelopen zomer in de VS. Niemand die er echt van Clinton hield. Ik had Donald Trump eerder een mafklapper genoemd, maar opeens zag ik dat hij echt kon winnen. Dat hij brede steun had, ook van mensen die eerder Obama hebben gestemd."

Zou dat ook dat in Nederland aan de hand kunnen zijn? Dat we de omvang van de onvrede niet zien?
"Ik denk dat je op geen enkele wijze moet onderschatten hoe groot die onvrede is, over hoe het er aan toegaat in de politiek. Wat daar tot nu toe door de klassieke machtspartijen tegenover wordt gesteld, biedt geen soelaas. Ook niet door de progressieve familie, waar GroenLinks toe behoort."

Dat houdt in? Luisteren naar wat de ontevreden burgers te zeggen hebben dit keer?
"Ja, dus niet vertellen: u begreep het niet, we gaan het nóg beter uitleggen! Je moet voor de grap eens de analyses van progressieve partijen na verkiezingsverlies erop naslaan. Die luiden meestal: 'we hebben het niet goed uitgelegd'. Nee we hebben het misschien zelf niet goed begrepen. Ik zeg vaak: leef je eens in in die vluchteling, in dat Nederlands-Marokkaanse jongetje dat hier is geboren. Maar we moeten ons ook inleven in mensen die zich zorgen maken over vluchtelingen die hierheen komen. Steeds meer mensen hebben het gevoel dat dit niet meer hun land is. Eigenlijk zijn zij op zoek zijn naar gemeenschapszin. De behoefte om te formuleren wat ons als Nederlanders bindt is door progressieve partijen te lang afgedaan als eng-nationalistisch."

Waar komt dat gevoel volgens u vandaan?
"Ten eerste de toegenomen ongelijkheid. Dat ik strijd tegen belastingontwijking is niet omdat mensen iets misgun, maar omdat het leidt tot onvrede. Ik had een nogal liberale opvatting over welvaart, maar mij vielen de schellen van de ogen toen ik sprak met een vrachtwagenchauffeur die me uitmaakte voor zakkenvuller.

Ik verweerde me: ik kom uit de Westrand van Roosendaal, zei ik, uit een sociale huurwoning. 'Lul niet', zei hij. 'Na je afstuderen had je gelijk een goede baan. Je verdient meer dan mijn collega's die al 30 jaar werken. Net als al die lui daar in de politiek kun je je geen voorstelling maken hoe het is als je wasmachine kapot is en je geen nieuwe kan betalen.' Toen kwam voor mij het besef waar die boosheid vandaan komt."

Het tweede?
"Het economisme heeft niet alleen gezorgd voor toegenomen ongelijkheid, maar ook voor toegenomen individualisering. Dat roept bij mensen de vraag op wie wij zijn als Nederlanders en wat ons bindt. Rechts geeft daar een goedkoop antwoord op door vijanden aan te wijzen: de vluchtelingen, de Polen, Europa."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Jesse Klaver Beeld anp

Wat onderscheidt Klaver dan van Rutte?
"Rutte heeft niet begrepen waar Nederland voor staat. In zijn poging te definiëren wie wij zijn als Nederlanders sluit hij mensen uit. Ik noem dat het wij-minimalisme. Rutte zegt 'pleur op' en duwt daarmee Nederlanders met een andere achtergrond weg."

Als je empathisch bent, zou je Rutte ook moeten kunnen begrijpen wanneer hij 'pleur op' roept tegen bepaalde Turkse Nederlanders.
"Rutte zei dat niet spontaan. Hij zei het omdat hij campagne voert. Dat vind ik verkeerd."

U roept op tot meer empathie, maar zet Trump weg als mafklapper. Dan maakt u toch dezelfde fout die u anderen verwijt?
"Ik zal nooit zeggen dat ik geen fouten maak, maar in dit geval vind ik dit echt."

Maar u zegt daarmee ook iets over zijn achterban. Je bent gek als je op die man stemt.
"Nu hij verkozen is tot staatshoofd, zal hij op een andere manier worden bejegend. Nu hem zo noemen, zou ongepast zijn. Het Amerikaanse volk heeft gekozen, daar hebben we ons naar te schikken."

In uw essay beschrijft u een afkeer van de manier waarop het debat over identiteit wordt gevoerd. Wat is het probleem?
"Het debat ontspoort. Het begint op de cultuuroorlog in VS te lijken. Als je niet voor ons bent, ben je tegen ons. Er is geen ruimte voor nuance of compromis. Politici gebruiken de behoefte aan gemeenschapszin om Nederlanders tegen elkaar op te zetten. Het hangt sterk samen met het zogenaamd verdedigen van de joods-christelijke traditie, wat iedereen doet. Zie Zwarte Piet: 'Het Sinterklaasfeest wordt vermoord! Of als iemand oppert om Tweede Pinksterdag in te ruilen voor iets anders. Dan gaan ze: 'dat is onze joods-christelijke traditie!'" Dan is geen gesprek meer mogelijk."

Hoe moet het dan wel?
"Ik vind dat we als progressieve politiek een antwoord moeten hebben op wat ons als Nederlanders bindt. Als we het niet hebben over wie wij zijn als Nederlander, gaan mensen zich vasthouden aan het eerste het beste brokje wat ze wordt gevoerd - bijvoorbeeld de kleur van Piet. Links zegt: ruil tweede Pinksterdag in voor het Suikerfeest, maar dan ruil je het ene uitsluitende feest in voor het andere. Veel vruchtbaarder zou een debat zijn over een verbindend collectief moment ongeacht religie.

Dan springt 5 mei in beeld, maar ik pleit voor een Onafhankelijkheidsdag. Een dag waarmee we teruggaan naar 1579, naar het Plakkaat van Verlatinghe. Dat is het moment waarop we voor het eerst opkwamen voor onze unieke godsdienstvrijheid, vrijheid van geweten en meningsuiting. Dat definieert ons als Nederland, het besef dat we een land zijn van allemaal minderheden. Het besef dat we pas in vrijheid kunnen leven als je de ander zijn vrijheid gunt."

Welke dag zou dat moeten zijn?
Op 26 juli, de dag dat het plakkaat is opgesteld, is iedereen op vakantie. Daarom denk ik aan 3 november; de dag waarop in 1848 onze grondwet werd herzien. Dat was het begin van de democratie zoals we die nu kennen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden