Jesse Klaver trekt van kantine naar kantine, op zoek naar ‘gewone mensen’

Jesse Klaver in de kantine van een basisschool in Almere. Beeld Werry Crone

GroenLinks schuift in veel gemeenten aan in nieuwe colleges. Ondertussen trekt partijleider Jesse Klaver van kantine naar kantine, op zoek naar ‘gewone mensen’. Zijn ideaal: een brede volkspartij.

De avond loopt ten einde, boven Almere wordt het langzaam donker. Jesse Klaver richt zich nog één keer tot de aanwezigen in de aula van basisschool De Watertuin: “Jullie hebben vandaag ongetwijfeld hard moeten werken en toch de moeite genomen om daarna hierheen te komen.”

De leider van GroenLinks is onder de indruk van de opkomst. Zeker honderdvijftig mensen hebben zich deze maandagavond verzameld in het snikhete gebouw middenin de stad. Buschauffeurs, leerkrachten, enkele brandweermannen, werknemers uit de zorg. Anderhalf uur lang heeft Klaver hun alledaagse problemen aangehoord, hun frustraties, verdriet soms. Hun geworstel met protocollen, administratieve rompslomp, onderbezetting en bezuinigingen. Klaver, strijdbaar: “Mijn doel is om Den Haag duidelijk te maken: tot hier en niet verder!”

Het is even wennen. Jesse Klaver is toch vooral de man van de ‘meet-ups’. In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 liet hij zich in poptempels toejuichen door honderden, soms zelfs duizenden mensen. Klaver verkondigde daar grootse plannen. Hij wilde minister-president worden, hij ging Nederland definitief veranderen. Het liep anders. GroenLinks behaalde bij de verkiezingen weliswaar veertien zetels, een record, de kabinetsformatie verliep voor de partij teleurstellend. Na weken van moeizame onderhandelingen met VVD, CDA en D66 haakte Klaver af. Voor hem resteert, opnieuw, een plek in de oppositie en een strijd tegen het ‘hardvochtige economische beleid’ van Rutte III.

Koers verlegd

Het afgelopen half jaar heeft de oppositiepartij de koers verlegd. De poptempels zijn ingeruild voor de kleine zaaltjes, die onderdeel uitmaken van een ‘kantinetour’. Sinds vorig jaar november trekt Klaver het land in, op zoek naar ‘de stille motor’ van Nederland, zoals hij het noemt: de mensen die het land draaiende houden.

Anderhalve week voordat de kantinetour in Almere neerstrijkt, legt de partijleider in zijn werkkamer in Den Haag zijn plan uit: “Ik merk dat wanneer ik als Kamerlid werkbezoeken afleg, de raad van bestuur in mooie pakken en opgepoetste schoenen komt opdagen. Met broodjes carpaccio. Maar ik wil naar de mensen toe.” De meet-ups waren ‘prachtig’, zegt hij. Maar echt contact met de kiezers was onmogelijk in die grote concertzalen. Klaver zond zijn boodschap, het publiek juichte en vertrok. “Ik wil nu een dialoog.”

Zo ontstond het idee van een bescheiden ronde door het land, langs kantines van sportverenigingen, zorginstellingen en scholen. Wat opvalt: het zijn geen typische partijbijeenkomsten. GroenLinks-vlaggen en -posters ontbreken. Er is eten voor de gasten. En er is Jesse Klaver, als vanouds met opgestroopte mouwen tussen het publiek. Nog opmerkelijker: niet iedereen is welkom op die avonden, gasten worden gericht benaderd om langs te komen. Klaver wil, legt hij uit, “mensen spreken die mijn partij nu nog onvoldoende bereikt. Dus niet de klassieke achterban.”

Stille motor

Aan GroenLinks kleeft het imago van een enigszins elitaire, Randstedelijke partij die iedereen zonnepanelen wil opdringen, de auto uit wil jagen en vlees eten liefst onmogelijk maakt. Geen thema’s waar de gemiddelde buschauffeur of brandweerman enthousiast van wordt. Met de zoektocht naar de ‘stille motor van Nederland’ begeeft GroenLinks zich op onbekend terrein. Klaver ontkent dat dit een puur electoraal project is. “Dat is te goedkoop gedacht. Ik wil dat GroenLinks een brede volkspartij wordt. Wat wij doen is geen strategische ingeving. Dit is politieke overtuiging. We willen een partij zijn die alles verbindt. Dus ook jong en oud, hoger- en lageropgeleid.”

De jongere, hogeropgeleide vond zijn weg naar de manifestaties in de concertzalen. Met de kantinetour hengelt Klaver nadrukkelijk naar de stem van de ‘gewone Nederlanders’, kiezers waar van oudsher PvdA en SP zich hard voor maken. Ook het huidige kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie heeft uitgesproken er vooral te zijn voor de ‘gewone, normale Nederlander’ (dixit: premier Mark Rutte). Wat dat betreft moet Klaver in de rij aansluiten.

Of de linkse collega’s Lodewijk Asscher (PvdA) en Lilian Marijnissen (SP) zenuwachtig worden van de koersverandering van GroenLinks, weet Klaver eerlijk gezegd niet. Het is volgens hem geen gespreksonderwerp. Hij wil de tour ook niet typeren als een aanval op PvdA en SP. Klaver: “De kiezer is van niemand. We richten ons net zo goed op mensen die normaal gesproken op VVD of PVV zouden stemmen.” Wat hem vooral bezighoudt: het linkse blok in de Tweede Kamer is na de verkiezingen van 2017 kleiner dan ooit. “Ergens along the way zijn we heel veel mensen verloren. Waar is de linkse kiezer gebleven? Wij gaan ze vinden.”

De bijeenkomsten die hij al achter de rug heeft, in Tilburg, Zwolle, Hoofddorp en Den Bosch, noemt hij geslaagd. Het valt hem op dat mensen met verschillende beroepen tegen dezelfde ergernissen aanlopen, vaak ingegeven door doorgeslagen marktwerking en het steeds efficiënter willen werken. “Ik hoor schrijnende verhalen van personeel in de thuiszorg dat veel te hard moet werken, docenten die op het randje van een burn-out zitten. Toch komen ze ’s avonds naar die kantine, om mij dat te vertellen. Dat vind ik prachtig.”

Hoge werkdruk

Terug naar Almere, naar de kantine van basisschool De Watertuin. Op de achterste rij zitten twee leraressen uit Lelystad, Karin Hartog (62) en Teagan Schapendonk (26). Waarom ze op deze avond zijn afgekomen? “Een politicus die een keer naar óns toekomt, dat kan ik zeer waarderen”, zegt Schapendonk. Beiden kampen met hoge werkdruk en te volle klassen. Het klassieke verhaal van leerkrachten op basisscholen. De invoering van het passend onderwijs, enkele jaren geleden, heeft het werk verder verzwaard. Schapendonk: “Het is vooral vervelend voor de kinderen zelf. Want hoe ga ik mijn aandacht over alle dertig leerlingen verdelen?” Hartog: “Aan het einde van de dag vraag je je af: dat ene kind was er wel, maar heb ik hem of haar eigenlijk wel gezien?” Wat overblijft is schuldgevoel.

Het is het overheersende beeld, deze avond in Almere. Er zitten tientallen mensen bij elkaar die trots zijn op hun werk, ze voelen zich dienstbaar. Maar ze worstelen met het idee dat ze tekortschieten. Er zijn leerkrachten die elke dag langer op school moeten blijven om het werk af te krijgen. Een zorgverlener zegt dat ze soms, als gevolg van personeelstekort, met tranen in de ogen naar huis gaat. Een GGZ-medewerkster vertelt dat ze elk telefoontje, ieder gesprek, moet registreren. Er is een schooldirecteur die uitlegt dat hij, als hij zou willen, ‘de hele dag in het kantoortje stomme dingen achter de laptop kan doen’. De stapel in te vullen formulieren is eindeloos. Om leerkrachten te kunnen beoordelen moet op 234 punten worden getoetst. Er klinkt gemopper over de extra taken die het onderwijs heeft gekregen, taken die bij de ouders zouden moeten liggen: zoals zorgen dat kinderen gezond eten en niet te dik worden.

De aanwezige buschauffeurs keren zich tegen de privatisering van het streekvervoer, waardoor alle lucht uit de werkdag is geperst. In de pauze is de keuze: een broodje eten of naar het toilet?

Klaver is onder de indruk van het verhaal van Maaike van der Hoeff, die tot voor kort in de geriatrische ouderenzorg in Naarden werkte. De gaten in de werkroosters werden voornamelijk opgevuld door studenten. Soms was Van der Hoeff tijdens nachtdiensten in haar eentje verantwoordelijk voor 35 hulpbehoevende ouderen. “Dan gaf mijn stappenteller aan het einde van de dienst aan dat ik 13 kilometer had gelopen. Na een paar van die dagen was ik helemaal kapot.”

Verzorgingshuizen

Tijdens het gesprek met de zaal blijft Klaver weg van grote beloftes. Hij zegt bijvoorbeeld niet dat hij de genoemde problemen gaat oplossen. Klaver weet ook: deze mensen zijn al te vaak teleurgesteld door de politiek. Hij hoort de verhalen aan, kaatst soms een vraag terug, maar is vooral de toehoorder. Na een uur volgt een bekentenis. “Ik heb een fout gemaakt. Er zullen er vast nog meer volgen de komende jaren, maar deze wil ik hier alvast hardop uitspreken.” GroenLinks tekende in 2012 voor drastische bezuinigingen op de verzorgingshuizen. Het was onderdeel van het Lente-akkoord, dat zijn partij destijds sloot met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Het kabinet-Rutte I, gedoogd door PVV, was gevallen. Met grote spoed moest er een begroting voor 2013 komen, met als onderdeel bezuinigingen op de langdurige zorg.

De vijf partijen vonden dat ouderen langer thuis moeten wonen en pas naar het verzorgingshuis mogen als het echt niet anders kan. Klaver: “Daar waren wij ook bij betrokken. Het ideaal klonk zo mooi.” Hoongelach in de zaal. Welk ideaal? De GroenLinks-leider kan het niet goed onder woorden brengen. “Ik denk dat hier de wens de vader van de gedachte was. Een typisch staaltje tekentafelpolitiek. Sorry dat ik daaraan heb bijgedragen.”

Dan is de avond echt afgelopen, maar niet voordat Klaver de aanwezigen op de valreep heeft warm gemaakt voor de grote manifestatie in Afas Live, de voormalige Heineken Music Hall, vlak voor Prinsjesdag. De Amsterdamse concertzaal wordt op 9 september omgebouwd tot ‘de grootste kantine van Nederland’. Die moet worden gevuld met duizenden leerkrachten, thuiszorgmedewerkers, politie-agenten en vuilnismannen. “Vlak voordat het kabinet op Prinsjesdag de eigen plannen bekendmaakt, over verlaging van de vennootschapsbelasting en het afschaffen van de dividendbelasting, verzamelen wij ons in die grote kantine”, licht Klaver toe. “Mijn boodschap voor die dag: verenig je, de macht van het getal doet er toe. De mensen vragen niet zoveel. In ieder geval geen wonderen. Minder werkdruk, dat zou al enorme winst zijn.”

Lees ook: GroenLinks grijpt de macht buiten de stad

Na de steden breidt GroenLinks uit naar de omringende gemeenten. Die liggen inmiddels als een warme kraag om de steden heen.

Lees ook: Wat er in Rotterdam gebeurt, is niet des Rotterdams

In de Rotterdamse gemeenteraad overheerst het chagrijn. Daardoor verlopen de onderhandelingen over een nieuw stadsbestuur uiterst moeizaam. Hoe komt dat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden