JERUZALEM

Ehoed Olmert is zich er terdege van bewust dat hij burgemeester is van de belangrijkste stad op de wereld, tegelijkertijd het gevoeligste vraagstuk ter wereld. In de drie jaar dat hij de hoogste baas is in Jeruzalem, houdt hij één standpunt stevig overeind: “Ik kan me geen enkele oplossing voorstellen die niet uitgaat van Jeruzalem als één stad, ondeelbaar en met één enkele soevereiniteit, die van Israël.”

Het was op aanraden, zo niet aandringen van de burgemeester van Jeruzalem, Ehoed Olmert, dat Israël die tweede toegang tot de tunnel opende. Het was eveneens op diens aanraden dat Israël er vorige week van afzag op te treden tegen de renovatie van de 'stallen van Salomo' door de moslims, om een nieuwe eruptie van geweld te voorkomen.

Drie jaar geleden kozen de burgers Ehoed Olmert tot burgemeester van Jeruzalem. Dat wil zeggen: de joodse inwoners, die ruim tweederde van de bevolking uitmaken. Van de Arabische inwoners ging slechts zeven procent naar de stembus. De tegenstanders van Olmert spraken onmiddellijk de vrees uit dat het nu gedaan was met de delicate balans in de stad die zijn voorganger Teddy Kollek gedurende zijn 28-jarige heerschappij zo zorgvuldig had weten te bewaren.

Olmert (51), van huis uit advocaat, die ooit zijn politieke carrière begon als jongste parlementslid van de Likoed, en daar naam maakte met zijn kruistocht tegen de georganiseerde misdaad, staat bekend als een rechtse pragmaticus. Zijn grootste kracht was altijd dat hij de radicale standpunten van zijn partij in gematigde bewoordingen wist te gieten. Als burgemeester moet hij nu zijn eigen woorden waarmaken, een klus van 24 uur per etmaal. En het is hem aan te zien. Als hij om acht uur in de ochtend - sigaar in de mond - voor het interview arriveert, ziet hij eruit alsof hij ook het grootste deel van de nacht heeft doorgewerkt.

Meneer Olmert, drie jaar geleden nam u de scepter over van Teddy Kollek. Kunt u beschrijven wat voor stad u erfde en hoe u die hebt veranderd, zo dat het geval is?

Olmert: “Ik kreeg een stad vol problemen en gevoeligheden en dat is nog altijd zo. Van betekenis is dat ik een stad erfde met als belangrijkste kenmerk de verschillende bevolkingsgroepen, de enorme polarisering en verdeeldheid. Tussen joden en Arabieren en onder de joden onderling. Ik probeer een patroon te creëren dat ons in staat stelt iets van die kloof te dichten. Het is nog te vroeg om dramatische veranderingen te zien, maar ik hoop dat op het meest gevoelige punt, namelijk de betrekkingen tussen joden en Arabieren, we uiteindelijk in staat zullen zijn een betere verstandhouding op te bouwen en de spanning te verminderen.”

En u gelooft daar nog in, gezien de recente ontwikkelingen?

“De nieuwe tunnel-opening was op zich niet van grote betekenis, zeker niet voor de Arabische inwoners van Jeruzalem. Het Palestijnse leiderschap heeft het aangegrepen in een poging een bepaald momentum te creëren, om Arafat te helpen zijn politieke doelen te verwezenlijken. Maar het heeft op zich niet tot emotionele reacties van de bevolking geleid.”

Is er een politieke oplossing denkbaar die aanvaardbaar is voor het merendeel der burgers en hoe denkt u die te bereiken?

“Ik denk dat je eerst moet vaststellen wat je wilt. Voor mij staat vast dat er maar één manier is: de stad behouden als één, ondeelbare stad als hoofdstad van Israël. De vraag is niet of dit ook de ideale oplossing is voor alle verschillende partijen. Voor sommigen is het de meest vanzelfsprekende oplossing, voor anderen de meest onaanvaardbare. De vraag is hoe je ze ertoe kunt brengen deze oplossingen te aanvaarden. Dat is mijn voornaamste taak en dat probeer ik te bewerkstelligen: door te werken aan een normalisatie waarbij de Arabieren van Oost-Jeruzalem in alle opzichten een gelijke behandeling genieten. Integratie van Jeruzalem is niet alleen een politieke of territoriale zaak. Het is allereerst een kwestie van op nette en eerlijke wijze met de dagelijke zaken omgaan. Ik probeer de mensen te helpen op al die gebieden, of het nu gaat om onderwijs, huisvesting, zakendoen of gemeentelijke voorzieningen.”

En op algemener politiek niveau? Tenslotte was u ook de eerste in de Likoed die het gesprek aanging met de Palestijnse leider Faisal Hoesseini, ik dacht al in 1988, '89. Wat is uw opvatting over gemeenschappelijke soevereiniteit of gedeeltelijke autonomie voor de Palestijnen?

“Ik heb nooit met Hoesseini gepraat. Ik heb over mijn gesprekken met hem gelezen, maar dat was niet de eerste keer dat ik iets in de krant las dat nooit heeft plaatsgevonden, en het zal ook niet de laatste keer zijn. Ik kan me geen enkele oplossing voorstellen die niet uitgaat van Jeruzalem als één stad, ondeelbaar en met één enkele soevereiniteit, die van Israël.”

Tegelijk met uw verkiezing werd uw partijgenoot Ronni Milo tot burgemeester van Tel Aviv gekozen. Hij is sindsdien naar het politieke centrum en zelfs links daarvan opgeschoven. Aangezien u beiden dezelfde achtergrond heeft, zou je dan kunnen stellen dat het politieke standpunt van een burgemeester wordt bepaald door de stad die hij bestuurt?

“Het is moeilijk vergelijkingen te trekken tussen Jeruzalem en Tel Aviv. Milo heeft geen politieke problemen, al wat hij moet doen, is de stad besturen. Hier in Jeruzalem word je dagelijks geconfronteerd met politieke conflicten. De status van Tel Aviv staat niet ter discussie. De status van Jeruzalem is misschien wel het gevoeligste politieke vraagstuk in de wereld. Hoe kun je burgemeester van Jeruzalem zijn zonder daarbij betrokken te zijn?”

Meneer Olmert, als het mag op het persoonlijke vlak: de procureur-generaal heeft een aanklacht tegen u ingediend wegens fraude bij de verkiezingscampagne van acht jaar geleden. Beschouwt u dat als een politiek gemotiveerde vendetta? En als uw beroep bij het Hooggerechtshof wordt afgewezen en u terecht moet staan, denkt u er dan over dat u zichzelf tijdelijk als burgemeester schorst?

“Ik geef liever geen verklaring voor de beweegredenen van de procureur-generaal. Maar zover ik mij kan herinneren, is het voor het eerst in de geschiedeis van Israël dat iemand aangeklaagd zou worden op grond van vermeende overtredingen die acht jaar geleden zouden hebben plaatsgevonden, om politieke aantijgingen...”

Sorry, maar wat bedoelt u met politieke aantijgingen? Ik begrijp dat het om fraude gaat. (Het laten uitschrijven van fictieve bonnetjes door nep-reclamebureaus als betalingbewijs voor gelden die in feite terechtkwamen in de verkiezingspot van de Likoed. Olmert was indertijd een van de penningmeesters van de partij. Deze week werden enkele van zijn medewerkers al veroordeeld.)

“Het is fraude, maar niet op een persoonlijk niveau; niemand heeft geld in eigen zak gestoken. Het lijkt mij politiek, acht jaar na dato en na drie verklaringen van vorige procureurs-generaal, dat er geen bewijs tegen mij is. Wat zijn beweegreden is, weet ik niet, maar het riekt. Natuurlijk ga ik mezelf niet schorsen. Ik zet mij geheel in als burgemeester en ik twijfel er niet aan dat ik volledig vrijspraak zal krijgen, als ik al in staat van beschuldiging wordt gesteld. Dat laatste hangt nog af van de uitspraak van het Hooggerechtshof.”

Bent u de laatste seculiere burgemeester van Jeruzalem? En hoe kan een stad het economisch redden als de helft van de bevolking niet werkt?

“Uw vragen weerspiegelen uw vooroordeel, dat wijd verspreid is. De ultra-orthodoxe gemeenschap vormt twintig procent van de bevolking en niet vijftig procent. En wie weet wat de toekomst brengt.”

De demografische voorspellingen luiden dat hun aantal de komende eeuw aanzienlijk zal toenemen.

“Als de huidige immigratiestroom doorzet, zal het meer dan vijftig jaar duren voordat Jeruzalem gedomineerd zal worden door de ultra-orthodoxie. En waar staat het dat geen van hen deelneemt aan het arbeidsproces? Zeker, de jongeren studeren in de Jesjivot, de religieuze leerscholen. Dat is maar een fractie van de gemeenschap. Ik denk ook niet dat de ultra-orthodoxe gemeenschap een ultra-orthodoxe burgemeester wil, want dat zal ze voor problemen plaatsen waar ze liever niet aanwillen. Om de stad te laten functioneren, moet je tal van compromissen sluiten. Ik denk dat zij liever hebben dat een ander die compromissen sluit. Daarom denk ik dat die angst voor een ultra-orthodoxe burgemeester buiten alle proporties is opgeblazen, het is een soort indoctrinatie van onszelf dat de stad bedreigd wordt. Ik denk dat voor de inwoners dit soort publiciteit een nachtmerrie is. Juist het pluralistische karakter van de stad en het seculiere element is versterkt. Dat komt tot uiting in de leefwijze van een groot deel van de bevolking, vooral in de weekeinden in Jeruzalem.”

Verleden week haalde uw zoon het nieuws door te verklaren dat hij niet van plan is in de bezette gebieden te dienen. Israëliërs zijn nogal hartstochtelijk als het om politiek gaat. Hoe gaat dat bij u thuis?

“Bij ons thuis zijn wij slechts hartstochtelijk met elkaar. De rest is voor rekening van de media. Wij verschillen politiek van mening, maar respecteren dat en het is verder niet van invloed op ons gezinsleven.”

Heeft u er spijt van dat u drie jaar geleden hebt gekozen voor het burgemeesterschap en niet hebt gewacht op een ministerszetel, of dat u nu uw positie niet hebt verruild voor een plek in het kabinet?

“Er is mij elke positie in het kabinet aangeboden die ik maar wilde, inclusief de nummer twee positie van minister van defensie. Dat is mij voor èn na de verkiezingen aangeboden. Mijn antwoord aan de premier was consequent dat ik het burgemeesterschap voor niets ruil - met mogelijk als enige uitzondering een post die momenteel bezet is. Hoe je het ook bekijkt, het burgemeesterschap van Jeruzalem is de op één na belangrijkste positie in het land. Nee, het is niet alleen dat het me niet spijt. Ik ben blij dat ik de positie van burgemeester van de belangrijkste stad ter wereld heb behouden.”

En wat zijn uw plannen voor de positie die momenteel niet vacant is?

“Daar zal ik over denken, als de tijd daarvoor rijp is.”

Burgemeester Olmert van Jeruzalem brengt volgende week een bezoek aan Nederland. Hij heeft onder meer een gesprek met de Amsterdamse burgemeester Patijn en enkele Kamerleden. Dinsdag bezoekt hij de Wegwijsbeurs in Utrecht, waar een Jeruzalem-paviljoen is ingericht. Dinsdagavond spreekt hij in het kader van de Jeruzalem-maand die de joodse gemeenschap in Nederland heeft georganiseerd, in het Amsterdamse Hilton Hotel over 'Jeruzalem in het jaar 2000'. Woensdag staat een werkbezoek aan de gemeente Rijssen op het programma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden