Jeroen van Merwijk / 'Hij speelt maar wat'

Hij speelt maar wat, zegt cabaretier Jeroen van Merwijk: 'Ik ben blij dat ik mezelf niet ben.'

Als de voorstelling begint, kondigt een voice-over Jeroen van Merwijk aan als 'Mister Entertainment of the Galaxy'. Pure ironie, wat helemaal past in het straatje van de cabaretier en kunstenaar (zijn schilderspseudoniem is Malfet).

'Ik ben blij dat ik mezelf niet ben' heet zijn nieuwste theaterprogramma dat vanavond in première gaat. Een voorstelling waarmee Van Merwijk probeert te strijden tegen de individualisering. Dat doet hij met scherpe liedjes en minstens evenzo scherpe conferences. Vol grappen, als je ze wil horen. Maar het is niet aan iedereen besteed; bij een try-out in Alphen aan den Rijn wordt hier en daar ongemakkelijk gelachen. Bijvoorbeeld als Van Merwijk het lied inzet 'Dat levert mooie foto's op'. De laatste strofe luidt: De foto is een serieuze zaak, / de jury heeft dan ook een zware taak. / Dat bloed dat uit die oren spuit, / komt qua vlakverdeling niet goed uit. / We moeten kritisch wezen aan de top, / dat levert mooie foto's op.

,,Een lied is de sterkste vorm die er is. Voor mij is het de beste manier om een maatschappelijk probleem aan te snijden. Ik word gedwongen om in het kort iets duidelijk te maken. Dit lied bestaat uit drie kleine strofen, maar het verwoordt precies het probleem van de World Press Photo: waarom neemt zo'n fotograaf een foto en gaat hij niet helpen? Het volkomen immorele daarvan wordt nergens letterlijk gezegd, maar de zaal denkt: Ai. Een conference komt nooit zo goed aan als een lied.''

Wat gebeurt er als jij opkomt?

,,Het wantrouwen komt met bakken vanuit de zaal. Er komt iets gevaarlijks op, dat zie je meteen. Dat is mijn kop, mijn uitstraling. Je denkt niet: nou, dat wordt vanavond vast gezellig met die jongen. Ik heb gelukkig veel vrienden, daarom hoef ik op het podium niet aardig gevonden te worden. Het duurt een tijdje voordat je erachter komt wat voor indruk je maakt op een podium. Pas dan kun je gaan spelen. Ik bedoel: ik speel echt wat. Ik ben helemaal niet de figuur die daar opkomt, ik speel een bepaald mannetje. De lol van ons vak, hoe moeilijk het ook is, is om mensen een leuke avond te bezorgen. Ja, ook ik wil dat. Ik ben er voor die mensen, daar wil ik helemaal niet arrogant in zijn. Maar wèl op mijn voorwaarden.''

Ben je wel een cabaratier?

,,Ik ben een geboren cabaretier. Door het probleem heen kijken, iets tot op het bot doordenken, dat kan ik gewoon goed. En ik heb overal een mening over. Misschien ben ik als schilder ook wel cabaretier. Altijd de buitenkant, altijd commentaar geven op dingen. Cabaret is een typische commentaar-kunstvorm.''

Maar jij draagt geen oplossing aan.

,,Nee, maar ik kan wel een probleem heel helder neerzetten. Wij cabaretiers zijn ervoor om zekerheden te ondermijnen. Ik begin dit programma met het lied 'Iedereen is alleen' en daar eindig ik ook mee. Dat is zo'n hopeloze afsluiting dat ik daarna zeg: 'Hebben jullie dat ook, als je in de spiegel kijkt, dat je dan alles aan jezelf haat.' Wat ik heb! Maar dat geloven ze van mij natuurlijk niet, dus gaan ze lachen. Waarop ik zeg: 'Het enige geluk dat ik heb gehad is dankzij een ander.' En dan zing ik dat kleine liefdesliedje, 'Alles rijmt op jou'. Dat geeft openheid.''

Waar komt die zelfhaat vandaan?

,,Dat heb ik altijd gehad, ik weet het niet. Daarom ben ik kunstenaar geworden. Zijn veel mensen kunstenaar geworden. Ze willen zich beter voordoen dan ze zijn.''

Wie is de echte Jeroen van Merwijk?

(Stilte.)

,,Ik heb geen flauw idee en naarmate ik ouder word, wordt het steeds minder duidelijk. Dat is heel complex, ik heb daardoor een heel gecompliceerd leven. Als kind al. Maar het is ook mijn talent. Alleen heb ik veel moeite gehad om dat talent te vinden. Toen ik met 23 naar de kunstacademie ging, begon mijn leven pas echt. Vóór die tijd was het afzien. Ik voelde een groot talent in mijzelf, maar het kon geen kant op door mijn eigen geestelijke beperkingen.''

Aan de ene kant die zelfhaat en aan de andere kant toch dat grote vertrouwen in je talent. Dat snap ik niet.

,,Dat is bij mij ook heel raar, ik ben heel verlegen èn heel brutaal. Die twee dingen zijn extreem aanwezig in mij. Heel tegenstrijdig. De enige die mij echt kent is mijn moeder. Dat komt omdat wij erg op elkaar lijken, wij snappen elkaar wel.''

Voel jij je gewaardeerd in wat je doet?

,,Nou ja, eh, ik sta in de dikke Komrij met 'Veel is er niet' en 'Wat van mij ben ik'. Wat kan ik klagen? Door mijn collega's word ik als de top gezien. Maar het grote publiek kent mij niet.''

Steekt dat?

,,Vroeger wel, maar naarmate je ouder wordt, veranderen je ambities. Het kan mij niet zo veel meer schelen. Ik wil een paar goede liedjes maken en een paar goede schilderijen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden