Poëzie

Jeroen van Kan durft breekbaarheid te laten zien in zijn gedichten

null Beeld RV
Beeld RV

Zijn stem zullen literatuurliefhebbers vaak op de radio hebben gehoord, in gesprekken met schrijvers over hun werk. Jeroen van Kan kreeg ook een gezicht, toen hij ruim een jaar geleden Wim Brands opvolgde als presentator van het televisieprogramma ‘VPRO Boeken’.

De radio- en televisieman voegde daar onlangs nog een metier aan toe. Dat van dichter. Poëzie schreef hij weliswaar al langer, en gedichten werden ook gepubliceerd in literaire tijdschriften, maar onder pseudoniem. Dat heeft hij nu afgeschud, en ‘De wereld onleesbaar’ is zijn debuut.

Een verwijzing naar dat radiowerk laat meteen zien waar in deze gedichten naar wordt gezocht: ‘of de radioman verdund wordt door de ether / of hij daar is waar hij wordt ontvangen / of daar waar hij spreekt’.

Waar ben ik? Hoe bepaal ik mijn plaats ten opzichte van de ander? die vragen lopen als een rode draad door de drie afdelingen van ‘De wereld onleesbaar’, ondubbelzinnig samengevat in de woorden ‘ík’, ‘wereld’ en ‘jij’.

In het gedicht ‘Uitkijkpost’ lijkt de dichter min of meer scherp het ‘ik’ van het ‘andere’ te kunnen afbakenen: het lichaam is een grens, dat wat te besturen valt. Het andere is ‘dat wat ik niet bestuur (…) / dat ik niet ben maar wel zie voel hoor ruik proef’.

Afstand

De ‘ik’ aan het woord in deze gedichten zoekt met ‘handen eeltig van het tasten naar de wereld’ naar betekenissen die zich niet prijsgeven. Liefst zou hij - het is een wens die vaker in poëzie wordt uitgedrukt - aan zichzelf genoeg hebben, zoals de steen in zijn hand.

Van Kan schrijft bedachtzaam, en in zijn weloverwogen gekozen woorden is afstand voelbaar. Dat geeft de regels rust, maar maakt ook dat die soms erg onbepaald blijven. Dan is het of er een vitrage tussen de woorden en de lezer hangt: ‘exactheid is de afwezigheid van mogelijkheden’.

De mooiste gedichten van de bundel staan in de laatste afdeling. Daar wordt de sluier opgetrokken, daar durft Van Kan breekbaarheid te laten zien. Afstandelijkheid maakt onder meer plaats voor gevoelens van jaloezie op een ‘jij’ die deelneemt aan het leven, in plaats van die, zoals de ‘ik’, te aanschouwen. ‘jij die uit alle poriën leven ademt // jij die alles omvat waar ik geen deel aan kan hebben’. Van Kan komt er met sterke beelden als:

gedetineerden groeien bij vrijlating
maar moeizaam vanuit de kiem van hun initialen
terug in hun achternaam

Maar bovenal is daar een serie gedichten over dierbaren die dood gingen, sommige van hen door eigen hand, wat Van Kan zachter benoemt als ‘jezelf het zwijgen opleggen’. Op onverwachte momenten is hij daarin zelfs geestig. En met een ogenschijnlijk onbeduidend zinnetje: ‘tiny en linda ken ik door jou’ toont hij dat ook iemand die weg is zijn plek houdt, dat die meer dan alleen in herinnering voortleeft.

Jeroen van kan
De wereld onleesbaar
Querido; 72 blz. €16,99

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw

Beteken ze door Jeroen Kan
Illustratie: Sander Soewargana Beeld Trouw
Beteken ze door Jeroen KanIllustratie: Sander SoewarganaBeeld Trouw
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden