Jeroen Krabbé 'Al schilderend kwamen de beelden weer boven'

"Kijk, dit is een schriftje uit 1953 waarin ik in opdracht van mijn vader een tijdje mijn dromen bijhield. Acht jaar was ik. Mijn vader vond wat in je dromen gebeurt oneindig veel rijker en fantasievoller dan wat je overdag kunt bedenken. Hij was waarschijnlijk benieuwd hoe ik mijn verbeeldingskracht zou gebruiken om er tekeningen van te maken. Al mijn kindertekeningen heeft hij bewaard, hij registreerde ook wat ik erover zei.

Toen ik vorig jaar zocht naar een onderwerp voor schilderijen die ik zou maken voor de heropening van Museum De Fundatie kwam ik de tekeningen weer tegen. Het viel me op dat sommige behoorlijk agressief zijn. Op foto's uit die tijd oog ik als een vrolijk kind, maar ik herinner me juist gevoelens van eenzaamheid omdat het niet goed ging tussen mijn ouders. Dat bracht me op het idee die verschillende beelden - tekeningen, jeugdfoto's en herinneringen - te combineren in een serie schilderijen over mijn jeugd. Ze laten zien wat het kind, ik dus, meemaakte, waar het over droomde en hoe hij het heeft verbeeld.

Als ik bezig ben met een schilderij droom ik er niet over. Ik droom wel veel, soms probeer ik de beelden al in mijn slaap te analyseren. Of ik hoop dat de droom nog even voortduurt. Helaas spatten mijn dromen als ik wakker word meestal uiteen als zeepbellen.

Toch staat er een in mijn geheugen gegrift, hoewel die vijfendertig jaar oud is. Het was een droom die twee jaar geleden een aanzet is geweest om negen schilderijen te maken over mijn in Sobibor vermoorde grootvader. Al schilderend kwamen de beelden weer boven.

Ik heb mijn grootvader geportretteerd zoals ik hem in mijn droom heb gezien: met een hoed, een das en zwaar bepakt. De droom was heel reëel, als een trip in een tijdmachine. Ik was in Westerbork, op een dinsdagochtend, de trein ging bijna vertrekken. Eerst zag ik mijn tante zitten, ze droeg een paarse jurk, in de kleur van de hei. Ik liep rond een barak en botste tegen mijn grootvader op. Hij wist niet wie ik was. Ik kende hem alleen van foto's. Ik stelde me voor als zijn kleinzoon en waarschuwde hem dringend niet te gaan omdat hem iets verschrikkelijks te wachten stond. Totaal van streek was ik, maar hij zei: 'Het is niet erg, ik ben al oud. Maak je geen zorgen.'

Tijdens het schilderen werd ik heel depressief. Het was balanceren op een dunne draad boven een afgrond: hoe visualiseer je de verschrikkingen zonder sentimenteel te worden? Ik ben echt in de huid van mijn grootvader gekropen. Dat is mijn andere vak: ik zou hem bij wijze van spreken kunnen spelen. Ik heb het idee dat ik hem nu beter ken. En dat is mede te danken aan die droom."

Jeroen Krabbé (1944) is acteur, filmregisseur en schilder. De expositie naar aanleiding van zijn kindertekeningen, 'Dum Vivimus Vivamus', loopt t/m 17 november in Museum De Fundatie in Zwolle. Vanaf morgenavond zijn Jeroen en zoon Martijn Krabbé samen te zien in de nieuwe tv-serie 'De man met de hamer', RTL4, 21.30 u.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden