Jemen heeft nu ook zijn Lincoln President Salih verrastte vijanden met hoge tempo

AMSTERDAM - De Jemenitische president, Ali Abdallah Salih, gold in de Arabische wereld als een verlegen mannetje, dat zich onbeholpen gedroeg, bijvoorbeeld als hij voor de camera's een huppeldansje moest maken, zoals in 1989 met de Iraakse president, Saddam Hoessein, en zijn Egyptische collega, Hosni Moebarak.

Hij wekte vaak de indruk dat hij voor spek en bonen meedeed. De Arabische wereld zal zijn kijk op Salih moeten bijstellen. Onder Arabische staatslieden is de vreugde over de zege van de noordelijke op de zuidelijke Jemenieten verre van algemeen. Maar één ding is duidelijk: Salih heeft zowel zijn binnenlandse als buitenlandse tegenstanders knap afgetroefd. Hoeveel bloed dat heeft gekost zullen we wel nooit precies weten. Vooral de Arabische oliestaten zullen zich afvragen wat er is misgegaan. Saoedi-Arabië heeft aan gezag ingeboet. De oliestaten stonden, behalve het dwarse Katar, achter zuid. De Jemenitische president heeft hen vooral met zijn tempo verrast. Hoezeer ze achter de feiten aan hobbelden, bleek de afgelopen dagen. In Koeweit waren Saoedi-Arabië, Oman, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein, Koeweit, Syrië en Egypte bijeen om Jemen te bespreken. Ze overlegden hoe ze de noordelijken konden dwingen wapenstilstanden ook uit te voeren. Koeweit wilde Zuid-Jemen zelfs erkennen, wat Syrië en Egypte schijnen te hebben verhinderd.

Op dat moment was de stad Moekalla, een van de twee steunpunten die de zuiderlingen nog over hadden, al gevallen, en was ook Aden reddeloos. Dat de oliestaten niet tot een effectieve actie zijn gekomen, duidt op zwakte. Het kan te maken hebben met de economische problemen van Saoedi-Arabië en Koeweit. Hoe dan ook, Saoedi-Arabië, dat zichzelf beschouwt als de leider bij uitstek van het Arabische schiereiland, heeft in Jemen een ontwikkeling moeten toestaan, die het niet wilde. Tegen dat verlies aan prestige weegt het optreden van het Saoedische voetbalteam in de VS niet op. De Saoediërs hadden een lijst grieven tegen Salih. De Jemenitische eenwording van 1990 verraste hen pijnlijk, evenals de invoering van democratie. Het Saoedische koningshuis is niet blij met democratische experimenten in buurlanden, vanwege besmettingsgevaar. Maar vooral de Jemenitische eenheid boezemde de Saoediërs angst in. Jemen mag klein lijken op de kaart, naast het grote Saoedi-Arabië, het heeft meer inwoners. De Saoediërs vrezen dat de Jemenieten zich nog niet hebben neergelegd bij het verlies van de landstreek Asir, die de Saoediërs in de jaren dertig veroverden. Meer algemeen, het dun bevolkte Saoedi-Arabië, met zijn enorme hoeveelheid olie, is bang voor jaloerse, dichtbevolkte staten met weinig olie aan zijn grenzen.

Toen Jemen zich in 1990 niet aansloot bij het anti-Iraakse bondgenootschap, schopten de Saoediërs honderdduizenden Jemenitische gastarbeiders het land uit. Dat was een trap in de onderbuik van het juist verenigde Jemen, dat zijn eenheid ineens belast zag met een loodzware economische hypotheek. De Zuidjemenitische communisten, die begin jaren zeventig met Oosteuropese hulp zeer wreed hun macht vestigden in Zuid-Jemen, zagen zich in 1990 tot de eenheid gedwongen, na de ineenstorting van het Warschau-pact. Zuid-Jemen had toen, met twee miljoen inwoners, een schuld van 4 miljard dollar. De eenheid was voor hen economische noodzaak. Dat kwam anders te liggen na de ontdekking van olie in Zuid-Jemen.

Was die olie eerder gevonden, dan zouden de zuidelijke communisten nooit hebben ingestemd met de vereniging. Afscheiding werd aanlokkelijk, vooral toen de communisten tijdens de verkiezingen van vorig jaar niet aan de bak kwamen in het noorden. Daar kwam bij dat de zuidelijke communisten in de noordelijke hoofdstad, Sanaa, hun leven amper veilig waren, vanwege talrijke moordaanslagen. Soms waren dat wraakoefeningen voor de wreedheden in het begin van de jaren zeventig, toen tegen de twintigduizend zuidelijke Jemenieten de dood vonden door de communistische terreur.

In augustus trok Ali Salim Al-Baid, toen vice-president van het verenigde Jemen, zich terug naar Aden, waarmee hij de Jemenitische regering lamlegde. Tot 1990 was Al-Baid president geweest van het toenmalige Zuid-Jemen, waarvan Aden de hoofdstad was. Alle mogelijke pogingen zijn sindsdien ondernomen om te voorkomen dat het conflict zou uitlopen op oorlog.

In maart heerste nog de overtuiging dat de ruzie tussen noord en zuid, die nog aparte legers hadden, voorlopig beperkt zou blijven tot geïsoleerde veldslagjes. De grote oorlog zou nog wel een jaar op zich laten wachten. Salih had zoveel geduld niet, ook doordat anderen dan de zuidelijke communisten hem uitdaagden. Oostelijke bedoeïenen sloten de olietoevoer naar de hoofdstad af. Salih vermoedde bovendien dat de zuidelijken bezig waren zich te bewapenen, met hulp van de oliestaten, Koeweit voorop, dat wraak wilde voor Jemens steun aan Irak. In de acte van beschuldigingen tegen het noorden stond ook dat het een vergaarbak was van islamitische extremisten, ook uit andere delen van de Arabische wereld.

De publieke opinie in het zuiden was gepolariseerd. Sommigen waren fel voor eenheid, anderen even fel voor afscheiding. In mei koos president Salih voor oorlog. Het zuiden was kansloos. Noord-Jemen heeft 12 miljoen inwoners, het zuiden 2 miljoen. Verder was er het terreinvoordeel, Zuid-Jemen is een moeilijk te verdedigen vlakte, het noorden bergland. De noordelijke Amalikabrigade deelde al voor de oorlog het zuiden in twee stukken. De zuidelijke luchtmacht stelde meer voor dan de noordelijke, maar dat legde onvoldoende gewicht in de schaal.

Misschien gokten de zuiderlingen dat Salih inderdaad nog een jaar zou treuzelen. Misschien gokten ze op de tegenstellingen in het noorden. Waarschijnlijker is dat ze aanwijzingen hadden dat de Arabische oliestaten hen snel zouden erkennen. Geen van die vliegers ging op. Salih mag van zijn land nu een echte eenheid maken. Pas als dat lukt, mag hij zich met Abraham Lincoln vergelijken, de president van de Amerikaanse burgeroorlog, zoals zijn propaganda nu al doet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden