Jehovah's toleranter over bloedtransfusie

Hoewel het Nederlandse leiderschap van de beweging, bij monde van woordvoerder J. Crans, ontkent dat er sprake is van een doctrinaire wijziging of zelfs maar een herziening van het beleid, is de status van de leerstelling sinds kort veranderd. Staat sinds een maand de keuzevrijheid van de individuele Jehovah's getuige centraal, vanaf het begin van de jaren zestig maakte de lectuur van de beweging duidelijk dat het persoonlijke geweten ondergeschikt diende te zijn aan deze goddelijke bloedverordening.

“De ernst van deze gelegenheid dient niet te worden verkleind door er slechts luchtig overheen te gaan alsof het een vrijwillige aangelegenheid is”, aldus het enigszins krakkemikkige proza in een uitgave van De Wachttoren uit 1961. Wie desondanks een andere mening was toegedaan en er geen probleem mee had om deze (toentertijd betrekkelijk ongevaarlijke) medische behandeling te ondergaan, liep het risico geexcommuniceerd te worden.

Voor de 'onrijpe' Getuige of degene die blijk gaf van een 'gebrek aan christelijke stabiliteit', toonde de organisatie nog enig mededogen, vooropgesteld dat de overtreder aan God en zijn medebroeders en -zusters vergiffenis vroeg en zich nog enige tijd onder curatele stelde van een paar gestaalde geloofsgenoten. Doch de minder berouwvollen, onder wie ook de enkeling die meende dat hij zich als bloeddonor niet schuldig maakte aan overtreding van de exegese van Handelingen 15 vers 29, stond uitstoting uit de gemeente te wachten. Zo was de stand van zaken tot begin maart.

Mede door toedoen van de Bulgaarse overheid is het bijkans sacrale karakter van de bloedtransfusie-doctrine ondergraven. Om deze niet voor de hand liggende relatie te verduidelijken, moeten we terug naar het begin van de jaren negentig, als de bonte stoet van Westers-religieuze bewegingen zijn intrede doet in het voormalige Oostblok.

Na enkele kwakkelende aanloopjaren weigert de regering in Sofia het Wachttoren-genootschap in 1994 de status te verlenen van erkende religieuze organisatie. Ook wordt het de Getuigen verboden om bijeenkomsten te houden en godsdienstige activiteiten te ontplooien.

Omdat het Bulgaarse juridische apparaat geen oren heeft voor de grieven van de Getuigen, dient het Wachttorengenootschap een klacht in bij de Europese Commissie van de rechten van de mens in Straatsburg. Uit een begin maart '98 gepubliceerd communiqué van de commissie blijkt dat de Bulgaarse regering en de Jehovah's getuigen elkaar hebben gevonden. In een zogenaamd friendly settlement erkent het bewind de religieuze status van het Wachttorengenootschap en gaat akkoord met het invoeren van de vervangende dienstplicht voor de Getuigen. Op zijn beurt dient het Wachttorengenootschap echter in de statuten te vermelden dat leden en hun kinderen een vrije keuze moeten hebben ten aanzien van bloedtransfusies, zonder dat de organisatie daarop enige controle uitoefent of sancties treft. Ongetwijfeld zal deze meer liberale formulering van de leerstelling ook gestalte krijgen onder de Getuigen elders in de wereld, want een dergelijke uitzonderingspositie voor de Bulgaarse aanhang is ondenkbaar.

Verwarring

Het begin van de verwarring is reeds te bespeuren. De nieuwsgroepen van kritische en voormalige Getuigen op Internet hebben zich weliswaar nog niet massaal op het onderwerp gestort - het nieuws is nog maar nauwelijks tot de leden doorgedrongen - maar een enkeling vraagt zich al vertwijfeld af wat de gevoelens zullen zijn onder die Jehovah's getuigen die geliefden hebben verloren als gevolg van bloedweigering. Wat moeten die wel denken als ze vernemen dat hun Bulgaarse geloofsgenoten dergelijke beproevingen bespaard zullen blijven? Zijn hun dierbaren, loyaal als ze waren aan de organisatie, voor niets gestorven? Desgevraagd verklaart een ouderling dat hij de tekst van de mensenrechtencommissie in tegenspraak acht met de gangbare zienswijze, sussende woorden van de Nederlandse hoofdvestiging in Emmen ten spijt.

Voor de derde keer in betrekkelijk korte tijd worden de Jehovah's getuigen geconfronteerd met een theologische herziening. Eind 1995 kwam er 'nieuw licht' op een essentieel onderdeel van de Apocalyptiek en nauwelijks een half jaar later werd van jonge Getuigen niet langer verlangd dat ze zich als totaalweigeraar voor militaire dienst opstelden.

Door zich te ontdoen van heikele doctrines of de scherpe kantjes ervan af te vijlen, bereidt het Wachttorengenootschap zich voor op het volgende millennium. Expansie lijkt het sleutelwoord, bij voorkeur in harmonie met omringende samenlevingen die in het gunstigste geval de religieuze activiteiten van de aanhang tolereren. Daarbij passen geen leerstellingen en daaruit voortvloeiende gedragsvoorschriften die dit precaire evenwicht in gevaar kunnen brengen. Ooit waren eindtijddoctrines en aanverwante leerstellingen bedoeld als religieus protest tegen de gevestigde orde. De geschiedenis leert echter dat het millennistische elan slijt naarmate het streven naar respectabiliteit en sociale aanvaardbaarheid de boventoon gaat voeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden