'Jehovah's moeten zelf onderzoek willen'

Beeld Kwennie Cheng

Politici menen dat justitie altijd in actie moet komen bij misbruik binnen kerkgenootschappen. Ook scholen hebben een rol.

Berichten over seksueel misbruik binnen de Jehovah-gemeenschap plaatsen de politiek voor een lastige vraag. Wat kan de overheid doen om kinderen te beschermen als zij onderdeel zijn van een gesloten gemeenschap die seksueel misbruik afdoet via een intern rechtssysteem, in plaats van bij de politie aangifte te doen?

SP-Kamerlid Nine Kooiman en PvdA-Kamerlid Attje Kuiken zien een rol voor maatschappelijke instanties die met kinderen in contact komen, zoals scholen en consultatiebureaus. Zij kunnen problemen signaleren en kinderen bescherming bieden. Volgens CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg is het belangrijk dat deze instanties uiteindelijk wel politie en justitie erbij halen, zodat daders niet ongestraft wegkomen.

De Kamerleden reageren op onthullingen van Trouw over seksueel misbruik onder Jehovah's Getuigen. Uit verhalen van slachtoffers en interne documenten blijkt dat daders de hand boven het hoofd worden gehouden.

Speciaal onderzoek

De overheid kan een speciaal onderzoek instellen naar een specifieke gemeenschap. SP en PvdA pleitten daar zaterdag voor, evenals Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Corinne Dettmeijer. In Australië publiceerde een speciale overheidscommissie vorig jaar een rapport over seksueel misbruik dat de afgelopen decennia bij de Jehovah's Getuigen plaatsvond.

Niet iedereen is even enthousiast over zo'n onderzoek. "Wie kinderen misbruikt, moet door het Openbaar Ministerie vervolgd worden", zegt VVD-Kamerlid Foort van Oosten. "Dat is de beste manier om duidelijk te maken dat interne rechtspleging voor zulke ernstige zaken niet voldoet. De verhalen in Trouw gaan over gevallen uit het verleden. Inmiddels is de wet gelukkig aangepast waardoor seksueel misbruik niet kan verjaren."

Want ook al heeft een organisatie een intern rechtssysteem, politie en justitie kunnen nog altijd optreden. Dat gebeurt niet alleen bij religieuze genootschappen, maar dit jaar bijvoorbeeld ook bij de Groningse studentenvereniging Vindicat. Het Openbaar Ministerie besloot leden te vervolgen voor mishandeling tijdens de ontgroening, nadat zij volgens een interne procedure al gestraft waren.

Dilemma

Van Oosten denkt dat het weinig zin heeft verjaarde gevallen te onderzoeken als een gemeenschap daar zelf niet voor openstaat. Hij wijst op het onderzoek dat een commissie onder leiding van oud-minister Wim Deetman in 2010 en 2011 uitvoerde naar misbruik in de katholieke kerk, op verzoek van de kerk zelf. "Zo'n onderzoek werkt het beste als het zowel onafhankelijk is als door de gemeenschap ondersteund."

Bij het misbruik in de katholieke kerk stond de Kamer ook voor het dilemma of de overheid een religieuze organisatie kan dwingen juridisch verjaarde zaken alsnog te heropenen. PvdA, SP en GroenLinks wilden toen een overheidsonderzoek. De meeste politieke partijen zagen liever dat de kerk zelf schoon schip maakte. Bij nieuwere misbruikzaken verwees de Kamer de slachtoffers destijds liever naar justitie, die de verdachten kan vervolgen.

Politieke druk leidde er in 2011 wel toe dat de commissie-Deetman aan het werk ging. Die commissie was door bisschoppen benoemd, maar bestond uit onafhankelijke deskundigen, onder leiding van Deetman. Tienduizenden kinderen bleken misbruikt tussen 1945 en 2010, vooral in internaten. Tweeduizend slachtoffers kregen hulp en schadevergoeding.

Eén keer is er wel een politiek onderzoek geweest. In 2010 ging een commissie onder leiding van Rieke Samson aan het werk om onderzoek te doen naar seksueel misbruik in overheidsinternaten. Toen ging het om kinderen die onder directe verantwoordelijkheid van de overheid hadden gestaan, dus was het de staat zelf die schoon schip moest maken.

Lees in ons dossier alle verhalen over het misbruik binnen de Jehovah's Getuigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden