Necrologie

Jeanne Moreau (1928-2017) gaf vorm aan de veranderende maatschappij

Jeanne Moreau in Dangerous Liaisons, 1959.Beeld Hollandse Hoogte / Everett Collection, Inc.

Ze was een kleine, frêle verschijning met grote, sprekende ogen en een wulpse mond waarin niet zelden een een sigaret bungelde. Jeanne Moreau, ook wel de Franse Bette Davis genoemd, maakte een onuitwisbare indruk als de moderne, vrijgevochten vrouw in tal van filmklassiekers.

Tot op hoge leeftijd weigerde ze grootmoeders te spelen. "Dat is me te saai en te clichématig", zei ze eerder in Trouw. Een enkele uitzondering wilde ze wel maken, bijvoorbeeld voor François Ozon die haar enkele jaren terug nog regisseerde in 'Le Temps Qui Reste' (De resterende tijd). Moreau herkende in Ozon een bepaalde sensitiviteit die haar herinnerde aan Rainer Werner Fassbinder, ook zo'n getalenteerde vrouwenregisseur.

Moreau, die vandaag door een huishoudster levenloos werd gevonden in haar Parijse woning, was een van de iconen van de Franse cinema, al hadden ze in de late jaren veertig en vroege jaren vijftig nog wat moeite met haar verschijning. Moreau groeide op als dochter van een Franse restauranthouder op Montmartre en een Engelse danseres die naar Parijs was gekomen om op te treden in de Folies Bergère. 

Gangsterliefje

Moreau volgde op jonge leeftijd toneellessen aan het Conservatoire de Paris, en debuteerde op haar twintigste op het theaterfestival van Avignon. Daar maakte ze zoveel indruk dat ze werd gevraagd toe te treden tot de Comédie-Française. Als jongste lid van het beroemde Franse theatergezelschap werd ze ook al snel gescout voor de film, al bleef het vooralsnog bij thrillers en policiers zoals 'Touchez pas au Grisbi' (1954) waarin Jean Gabin de gangster speelde en Moreau het gangsterliefje.

Moreau kreeg te horen dat ze niet fotogeniek genoeg was voor een grote filmster. Haar weigering om make-up te dragen - vrij uitzonderlijk voor die tijd - had daarmee te maken. Maar Louis Malle zag haar talent wel, en castte haar in 1958 in 'Ascenseur pour l'Echafaud' (hier uitgebracht als De Lift naar het Schavot), zoals zoveel films in die tijd gebaseerd op een pulproman met een thrillermotief.

Moreau is de vrouw die teneergeslagen door nachtelijk Parijs dwaalt. Haar minnaar is niet op komen dagen. Op Moreau's gezicht is alles te lezen: onbegrip, vertwijfeling. Zonder make-up, overgeleverd aan het schaduwspel van de schaars verlichte Champs Elysees en begeleid door de huilende trompet van Miles Davis, vervolgt ze haar weg. De film werd een klassieker, en kondigde een nieuwe manier van filmen aan (zonder kunstlicht, camera los op de schouder) die in de jaren zestig als voorbeeld gold voor de jonge honden van de Nouvelle Vague.

Sekssymbool

Moreau maakte meer films met Malle, met wie ze ook korte tijd een relatie had. In 'Les Amants' (1958) speelde ze een verveelde huisvrouw die huis en haard verlaat voor een jonge minaar. Een behoorlijk sensuele film met een beruchte naaktscène die in het buitenland nauwelijks door de censuur kwamen. Moreau's optreden werd gezien als amoreel, een aanval op de goede zeden. Tegelijkertijd werd ze tot een internationaal sekssymbool gebombardeerd, iets wat ze zelf luchtig opnam, en ook direct de kop indrukte, door zich aan grote cineasten te verbinden.

Moreau verscheen in 'La Notte' van Michelangelo Antonioni, waarin ze samen met Marcello Mastroianni een dag in het leven van twee ontrouwe echtelieden verbeeldde. Ze speelde ook een legendarische rol in 'Jules et Jim' van François Truffaut, over een speelse driehoeksrelatie tussen een vrouw en twee mannen. Het waren in het oog springende filmmakers die in de geest van de jaren zestig andere samenlevingsvormen en liefdesverhoudingen vorm gaven. Jeanne Moreau werd het gezicht van die vrije, onderzoekende tijd. 

Jeanne Moreau, 2005Beeld Hollandse Hoogte / Everett Collection, Inc.

Met de Spaanse surrealist Luis Buñuel maakte ze 'Le Journal d'une Femme de Chambre'; met Orson Welles dook ze in Kafka en Shakespeare, met Fassbinder in het werk van Jean Genet. Zelf trouwde ze drie keer, onder meer met de Amerikaanse regisseur William Friedkin, en had ze vele liefdesrelaties, behalve met Louis Malle ook met de Amerikaanse acteur Lee Marvin en de Franse mode-ontwerper Pierre Cardin. Met haar eerste echtgenoot, de Franse acteur Jean-Louis Richard, kreeg ze een zoon, Jerome.

Vrijgevochten

Moreau bijgenaamd 'la belle dame sans merci' (de genadeloze mooie dame) gaf in de jaren zestig en zeventig de veranderende maatschappij vorm in de rol van de moderne, vrijgevochten vrouw. Ze deed dat vrijmoedig en onbevreesd, liefst samen met Marguerite Duras, de eigenzinnige Franse schrijfster die steeds terugkeert in haar leven en haar films.

Zo was Moreau te zien in een verfilming van Duras' studie naar verveling en doodsdrift: Peter Brooks 'Moderato Cantabile' uit 1960 waarvoor ze in Cannes de prijs voor de beste actrice won. Ze werd ook door Duras geregisseerd in 'Nathalie Granger' (1972). En om de Franse schrijfster te vertolken in 'Cet Amour-La' (2001) mocht ze gewoon zichzelf zijn, zonder pruik, zonder gedoe, zoals ze van begin af aan wilde. Op oudere leeftijd kwam daar die diepe, doorrookte stem bij die je uit duizenden herkende.

Lees ook: Jeanne Moreau werd nooit een saaie grootmoeder

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden