Jean Ruiter verbeeldt de schijn van de Amerikaanse presidentsverkiezingen

'The transparent Truth', beelden van Jean Ruiter over Amerika, lezing van A.D. Coleman, zondag 12 jan. 20 uur in De Balie, Kleine-Gartmanplantsoen 10 in Amsterdam. Reserveren 020-55 35 100. Na Amsterdam naar het Museum voor Hedendaagse Kunst (MUHKA) in Antwerpen (16, 17, 18 jan.), Keulen (voorjaar) en Arles (juli).

Ruiter (1942) heeft als fotograaf en videofilmer de laatste maanden van het voorbije jaar langs de Oostkust van de Verenigde Staten gereisd. De beelden die hij daar vastlegde, zijn bijeengebracht voor een presentatie die komende zondag in De Balie in Amsterdam wordt gehouden. De nadruk ligt op het gegeven multimedia, want behalve de vertoning van de videobeelden, de statische aanwezigheid van een groot aantal tot billboards opgeblazen foto's, klinkt er ook een opera. Uitgangspunt daarvoor was de muziek 'Photo-Op', een werk van de New Yorkse componist Conrad Cummings dat synchroon loopt met de ideeën die Ruiter over de presidentsverkiezingen heeft. Photo-op staat voor photo-opportunity, het moment dat de presidentskandidaten zich aan de (fotograferende) pers presenteren.

Als fotograaf deed Ruiter inmiddels veel ervaring op met de Amerikaanse samenleving. Enkele jaren geleden verbeeldde hij die al eerder in zijn 'Urban Opera' die als een eenmalige multimediashow in De Brakke Grond werd vertoond. Ging 'Urban Opera' over het grotestadsleven met veel gestileerd geweld erbij, 'The transparent Truth' is aanzienlijk minder extreem. Afgezien van een aangrijpende foto van een babypop die geblinddoekt op zijn executie op de elektrische stoel wacht (naar aanleiding van een zaak waarin een zevenjarig jongetje vanwege een onschuldig kusje aan een medeleerlingetje van de lagere school werd gestuurd) kun je Ruiters beelden vaak ironisch noemen en zijn ze veelal van een dubbele bodem voorzien.

Saaie verkiezingen

Het was geen politieke interesse die Ruiter twee maanden door de Verenigde Staten dreef. “Dit waren de meest saaie verkiezingen van de eeuw, er gebeurde werkelijk niets. Maar dat was ook mijn uitgangspunt niet. Wat mij als beeldend kunstenaar bezighoudt, is het theatrale element van de verkiezingstijd. Wat ik theatraal noem is het feit dat je weet dat er wordt gedraaid, gelogen, gekonkeld. Neem al die seksuele intriges, Clinton die achtervolgd wordt door processen van dames met wie hij seksuele betrekkingen zou hebben gehad. Kijk eens naar de wijze waarop hij ontkent dat hij ooit hasj gebruikte, hoe hij aan zijn diensttijd in Vietnam ontkwam. Alles bij elkaar opgeteld is die man geen bastion van betrouwbaarheid. Maar het publiek vindt het spannend hoe elke keer weer zaken uit het verleden opduiken. Wat mij zo fascineert in dit geheel is het volledig ontbreken van de rechtschapenheid die we hoog in ons morele vaandel hebben. Dat ontbreken heeft echter voor de betrokkene geen negatieve gevolgen en dat is heel vreemd.”

“Ik was oorspronkelijk van plan om al zijn redevoeringen af te reizen. Ik heb er uiteindelijk ééntje bezocht, in Florida, maar dat viel fors tegen. Er viel helemaal niets te ontdekken, Clinton blijkt een fenomenaal regisseur te zijn die alles en iedereen tegen elkaar uitspeelt. Echt een exponent van Machiavelli. Maar op zo'n bijeenkomst valt dat niet te filmen of fotograferen. Ik ben toen weggegaan uit Florida met het idee om op het platteland te gaan kijken, in staten als de Carolina's, in een stad als Washington. Ik ben niet specifiek naar iets gaan zoeken, de beelden zijn de weerslag van wat ik al reizend, met mijn trouwe Ford Crown Victory heb gevonden. Zo werk ik trouwens altijd, ik heb niet eens een vaste verblijfplaats. (Om zijn woorden te staven, laat Ruiter zijn paspoort zien, waar onder Woonplaats/Domicile/Residence drie streepjes staan - C.S.) Ik houd van deze vorm, omdat je dan blanco bent en de mooiste dingen kunt tegenkomen. Al kijkend vallen je allerlei zaken op, je ziet hoe de plaatselijke pers met deze verkiezingen omgaat, hoe politieke rellen het beeld bepalen, hoe er in de stad op wordt gereageerd. De mensen aan de Oostkust vormen een Republikeinse noch een Democratische meerderheid, je komt uiteenlopende opvattingen tegen.”

De 'foto-opera' belooft de beelden in sneltreinvaart te exposeren. Na de introducerende lezing van de New-Yorkse fotocriticus A.D. Coleman die het werk van Ruiter goed kent, worden twee videomonitoren in werking gesteld. Ruiters film duurt circa een half uur, terwijl al die tijd negen billboards van 2.40 bij 1.60 meter van de zijkant een permanent commentaar op de bewegende beelden geven. “Video en foto's zijn geen objectieve registratie van gebeurtenissen. Ze vormen allemaal autonome commentaren. Daarmee neemt de kunstenaar een unieke positie in: hij kan al zijn gevoelens vertalen en hoeft er geen verantwoording voor af te leggen”, aldus Jean Ruiter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden