Jean herkent alle vogels, en zij hem

Jean Poppers kent alle vogels van de Amsterdamse nieuwbouwwijk IJburg. Geen enkel geluid is hem en zijn blindengeleidehond nog vreemd.

Het is rustig want het is nog te warm", mompelt Jean Poppers terwijl hij met zijn hand door zijn grijze haren strijkt. "De ganzen, die komen straks weer. Dan gaan ze vergaderen. Van jongens, hoe komen wij nou met z'n allen de winter door, welke boer gaan we nu eens treiteren en welk grasveld zullen we dit keer slopen?" Hij knijpt zijn ogen samen en wijst over het rustige water. "Ik ben wel blind, maar weet precies dat daar spreeuwen zitten. Mensen denken altijd dat ik een loopje met ze neem."

Jean Poppers is 28 jaar als het op een avond in een nachtclub rood voor zijn ogen wordt. "Het leek wel of ik door een bord tomatensoep keek, toen ben ik maar naar bed gegaan." De volgende ochtend blijkt zijn zicht voorgoed verdwenen. "Daarvoor zag ik ook niet veel. Ik was het boefje van de buurt omdat ik altijd per ongeluk mensen aanreed op mijn brommertje. Dan aaide de agente mij over mijn bolletje en zei: maakt niet uit hoor jochie." Sinds negen jaar woont Poppers op het Amsterdamse IJburg. Samen met blindengeleidehond Vigo loopt hij elke dag uren over het eiland. "Het is hier schitterend. Vooral op een dag als vandaag; voel je de zon op je gezicht?"

Dagelijkse wandelingen
Fotografe en filmmaakster Anaïs López heeft anderhalf jaar met Poppers meegelopen tijdens zijn dagelijkse wandelingen. "Hoe dat precies zo is gekomen, weet ik niet meer. Volgens mij vroeg ze me iets op straat en heb ik haar uitgenodigd om een stukkie mee te wandelen", vertelt Poppers. Waar López gewend is in beeld te denken, doet Poppers alles met geluid en op de tast. "Jean heeft mij geleerd om te luisteren", vertelt López. De manier waarop Poppers IJburg beleeft - een compleet nieuwe wereld voor haar - heeft zij vastgelegd in een kunstzinnig boek vol anekdotes, echte, ingeplakte foto's en, in geluidsgolven weergegeven, vogelgeluiden.

Met Poppers, López en Vigo wandelend door IJburg, valt het op hoe ontzettend veel vogels hier leven. Poppers kent ze stuk voor stuk en doet hun geluiden met plezier na. "Zo'n 25 jaar geleden kocht ik een box met drie cd's van Nico de Haan. Ik weet nog dat ik ze aan mijn buurvrouw liet horen. 'Jeetje wat een zeikerd!', zei ze. 'Waarom kletst die man er steeds doorheen?' Dat snap ik nou niet. Hij moet toch juist vertellen welke vogel je hoort? Anders heb je er toch geen ene moer aan?" Poppers houdt zijn pas even in.

Een stel kraaien komt al krijsend aanvliegen. "Luister!", roept Poppers. "Hé shit, nu houden ze hun kop." Volgens López gebeurt dat vaker als Poppers niet alleen is. "Jean heeft een voordeel: hij kijkt de vogels niet aan", legt ze uit. "En dat weten ze", grinnikt hij. "Als ik alleen met mijn camera ben, lukt het mij gewoon niet om de vogels vast te leggen. Als Jean er is, blijven zelfs de konijnen stilzitten", zegt López. "Ja dat is raar," vult Poppers haar aan. "Maar dat heb ik ook als ik in een tram zit met mensen. Ze willen me altijd thuisbrengen en daar doe ik helemaal niks voor."

Er is veel veranderd op IJburg. Poppers was er vanaf de eerste dag bij. "Samen met mijn vrouw stond ik hier, middenin de blubber, toen ik een man met een pitbull aansprak. Hij zei dat er alleen maar dure koopwoningen kwamen. Even later kwam ik erachter dat er ook huurwoningen werden gebouwd. Mijn meissie vroeg: gaan we hier op IJburg wonen? En ik zei: Ja natuurlijk meissie, en toen heb ik ons ingeschreven."

"Het was hartstikke leuk, het leek wel een camping. 's Nachts was het pikkedonker en supermarkt de Vomar zat hier verderop in een tent. Ik weet nog dat ik de buurvrouw in mijn regenlaarzen over het hoogstaande water daar naartoe droeg, fantastisch! En er was een piepklein huisje waar ze hamburgers bakten. Volgens mij deden ze dat in een koekenpan want het stond er altijd blauw van de rook. Nog steeds zeg ik het wel eens: ik woon op Camping de Vergulde Zwaan. En dan kijken mensen me toch raar aan."

Een ander deuntje
Afgelopen jaar viel hem iets vreemds op. "De merels lijken hun melodietje kwijt te raken. Dat komt door het lawaai. Nu valt het mee, maar heel vaak staat de wind hier erg fout. Dan hoor je constant de A9, de A10, de A1, dat is zoveel lawaai. Ja, dan moeten de vogels behoorlijk fluiten om er bovenuit komen. Maar ze zingen de laatste tijd steeds weer een ander deuntje. Ach, misschien is het ook wel gewoon de tijd en fluiten ze gewoon een nieuw melodietje. Weet jij veel wat er in die koppies omgaat?"

Alsof ze er kind aan huis is, loopt López bij binnenkomst door naar Poppers' keuken. "Eigenlijk is dit de eerste keer dat ik hier koffie zet. Jean doet het altijd, en dat gaat volgens mij nog sneller ook", lacht ze. Bij elk vogelgeluid dat door het raam naar binnen dringt, steken ze vrijwel tegelijkertijd een vinger in de lucht. Waarop Poppers enthousiast vertelt welke vogel het is.

De cijfers op de klok boven de eettafel zijn, hoe kan het anders, vervangen door vogeltjes. "Hij loopt niet helemaal goed meer. Ik geloof dat de uil, waarvan de afbeelding op vier uur staat, nu om zes uur geluid maakt. Maar ach, dat maakt niet uit als je het eenmaal weet." De vogels zingen sowieso niet altijd op tijd, weet Jean. "Op een keer - het was vlak voor de kerst - loop ik op de Westlandgracht, zit er ineens een merel op de brug uit volle borst te zingen. Dat hoort niet, dat is z'n tijd niet, dat is raar! Maar goed, toen was er zo'n lekker zonnetje, dat hij daar toch zat te fluiten. Als het een heel zacht voorjaar is, hoort de merel pas vanaf half januari, februari te fluiten."

"Weet je wat een stereokoekoek is?", vraagt hij. "Dat is het mooiste wat ik heb meegemaakt. Er waren twee koekoeken die tegelijkertijd over me heen vlogen." Met opgeheven hoofd doet hij het steeds luider wordende koekoeksgeluid na terwijl hij links en rechts omhoog wijst. "In de verte kwamen ze aan: daar 'koekoek' en daar 'koekoek'. Zo vlogen ze elkaar voorbij, vlak boven mijn koppie. Dat zal ik nooit vergeten. Twee mannetjes die zo verdomd dicht bij elkaar kwamen. Waarom dat is geweest, begrijp ik nog altijd niet."

Luisteren naar de stad op tentoonstelling
Gelijktijdig met de presentatie van het boek 'In the beginning no bird sang', op 6 oktober, begint in het Architectuurcentrum Amsterdam (Arcam) een bijbehorende tentoonstelling. "Het belangrijkste wat ik van Jean heb geleerd tijdens onze wandelingen is om niet mijn ogen te gebruiken, maar juist te luisteren naar de stad. Daarom heb ik audioloog Hannes Wallrafen gevraagd om samen met Jean en mij een geluidsportret te maken van IJburg", vertelt fotografe Anaïs Lopez. De geluidsopnames worden op de tentoonstelling afgespeeld bij drie verschillende bankjes die staan opgesteld in een pikdonkere kubus. De vogels, die in het leven van Poppers een belangrijke rol spelen, zijn daarin duidelijk terug te horen.

In the beginning no bird sang
Het boek 'In the beginning no bird sang' wordt op 6 oktober gepresenteerd. Fotografe en filmmaakster Anaïs López heeft anderhalf jaar met vogelliefhebber Jean Poppers meegelopen tijdens zijn dagelijkse wandelingen over IJburg. Het idee voor dit kunstproject is geboren uit López' bewondering voor Poppers' vogelkennis en vanuit haar fascinatie voor de verschillen tussen in beeld denken en alles op geluid en de tast doen. In haar boek, dat meerdere bijzondere omslagen krijgt, komen echte, ingeplakte foto's en interactieve pagina's met vogelgeluiden. Tot 6 oktober kost het 28 euro, daarna 32. Met de opbrengsten van de publicatie wordt de uitgever betaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden