'Je wilt voor alle mensen het goede. Zeker voor kinderen. Maar asielbeleid is verscheurend. We moeten dus keuzes maken'

Burgemeester Jos Wienen van Katwijk nuanceert de kritiek op opvang gezinnen

Moeders in zomerjurkjes, kinderen bij winterse temperaturen op slippers, huisartsen die er het werk neerlegden, scholen die kinderen weigerden. De opvang van uitgeprocedeerde asielgezinnen in Katwijk zou beneden peil zijn. Burgemeester Jos Wienen (CDA) nuanceert de kritiek: "Er is veel emotie, ik kijk hier liever nuchter naar: Er gebeurt niets onmenselijks."

Katwijk huisvest sinds deze zomer één van de twee grote gezinslocaties voor opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers . Dat gebeurde nadat het kabinet van de Raad van Europa, en vervolgens van rechters, te horen kreeg dat uitgeprocedeerde gezinnen niet meer op straat mogen worden gezet. Minister Leers liet de asielzoekerscentra (azc's) Gilze Rijen en Katwijk omvormen tot gezinsopvang, die vanaf dag 1 worden bekritiseerd.

Het regime in deze opvang botst met onze ideeën over de menselijke waardigheid en doet geen recht aan het belang van het kind zoals volgt uit het Kinderrechtenverdrag, stelde VluchtelingenWerk deze week in een brandbrief naar Leers. De kinderrechtenorganisaties Unicef en Defence for Children volgden met een zwartboek: 'De gezinslocaties zijn ongeschikt voor kinderen. Er vinden kinderrechtenschendingen plaats'.

"Ik schrik van de kritiek, het zijn natuurlijk niet de minste instanties. Maar ook als die iets zeggen, stop ik niet meteen met zelf nadenken. Ik ben er vorige week samen met minister Leers gaan kijken. Ik begrijp de emotie, het is ook geen vrolijke situatie, maar die ernstige klachten zie ik niet. De mensen waren warm gekleed, er gaat niet zoveel anders dan op een gewoon azc. Verschillen zijn dat de bewoners zich elke dag moeten melden in plaats van eens per week, in principe niet buiten de gemeentegrenzen mogen komen en minder geld krijgen", zegt Wienen, sinds 2001 burgemeester in Katwijk.

Er zaten middelbare scholieren uit de opvang een paar weken thuis omdat nergens plaats voor hen was. "Natuurlijk moeten ze naar school. Maar het kost wat extra tijd. Ik begrijp die scholen ook wel, die enorme instroom van nieuwe leerlingen in korte tijd is een forse belasting. Het zijn toch kinderen die een bijzondere aanpak vereisen."

Twee huisartsen die op het centrum werkten, stopten. "Ik ken ze goed. Ze hadden een band met de mensen die soms jarenlang in het azc zaten en ineens weg moesten. Ze moesten plaatsmaken voor gezinnen die ook allemaal hun problemen meeverhuisden. Al die wisselingen in korte tijd: dat gaf veel emoties. 'Hier werken we niet aan mee. Het zijn wel mensen', zei één arts. Dat vergeten we in onze bureaucratie wel eens, ja. Er zijn nu nieuwe huisartsen aangesteld, die er iedere dag spreekuur houden. De locatiedirecteur en de minister hebben me verzekerd dat het goed is geregeld."

Katwijk is de volgende stap richting uitzetting, luidt de kritiek. Venlo wilde geen gezinsopvang, de Limburgse gemeente gaf aan te vrezen voor steeds weer emotionele toestanden zoals rond Mauro. "Iedereen neemt zijn eigen beslissing, maar hier heb ik niet zo veel begrip voor. Als iedereen zou weigeren, zou er dus geen opvang zijn en stonden deze gezinnen in de kou. Als mensen zeggen dat we met deze gezinslocatie medeverantwoordelijk voor dit beleid zijn, dan voel ik me helemaal niet bezwaard. Ik zie de medewerking aan de gezinslocatie positief. Het is een forse verbetering, hiervoor werden gezinnen namelijk op straat gezet."

Er is veel emotie in het debat rond asielzoekers, vooral als het om kinderen gaat, constateert Wienen. Zo'n 80.000 bezorgde, ontevreden Nederlanders tekenden deze week, in navolging van onder anderen Marco Borsato, Angela Groothuizen en Jan Mulder voor een Kinderpardon. Ze roepen Leers op kinderen die hier opgroeiden niet uit te zetten. "We moeten per individueel geval kijken wat mogelijk is", zegt Wienen, voorzitter van de asielcommissie van de Vereniging van Nederlandse gemeenten. "Weer een pardon? Ik weet het niet. Ik vrees de aanzuigende werking ervan, je moet niet de indruk wekken dat niet meewerken aan terugkeer uiteindelijk tot toelating in Nederland leidt. Ergens in het beleid moet je hard zijn. Misschien is dat nu."

Neem Aram (13), geboren en getogen in Nederland, onlangs verhuisd naar Katwijk. Uitzetting naar Irak, een land waar hij nog nooit is geweest, dreigt. Dat kan niet, te schrijnend, inhumaan, is de kritiek. "Dat zo'n jongen hier heel lang is, is voor mij niet het beslissende argument. Dat hij in Irak geen perspectief heeft evenmin. Ik ken veel gezinnen die om wat voor reden dan ook hun spullen pakken en ergens anders opnieuw beginnen. Dat is echt niet zo verschrikkelijk. Jongeren zijn flexibel. Maar dat Aram terug moet naar Irak, naar eventuele onveiligheid: dat argument zou voor mij zwaarder wegen."

"Er is het belang van het kind, maar ook dat van een zorgvuldig asielbeleid waarin mensen die geen asiel krijgen terug moeten", stelt Leers. Wienen: "Daar zit de intrinsieke spanning. Je wilt voor alle mensen het goede. Zeker voor kinderen. Maar asielbeleid is verscheurend. De asielzoeker wil blijven, uit angst voor oorlog. Of omdat de perspectieven hier beter zijn. En wij zijn niet in staat, en - laten we eerlijk zijn - ook niet bereid iedereen hier een plek te geven. We moeten dus keuzes maken."

Opvangcentra voor asielgezinnen vol
De gezinslocatie in Katwijk biedt opvang aan 155 uitgeprocedeerde gezinnen, in totaal 495 gezinsleden. Volgens opgave van het ministerie woonden in Gilze Rijen per 1 december ongeveer 70 gezinnen (245 personen). Beide locaties zijn daarmee vol. Daardoor zitten nu ook in Vlagtwedde en Vught nog twee keer tien gezinnen (65 gezinsleden) die moeten worden uitgezet. Zo'n 300 van de totale groep van ruim 800 gezinsleden is onder de 12 jaar. Het ministerie is op zoek naar een gemeente die een derde, grote locatie wil.

In de statistieken van de Dienst Terugkeer en Vertrek heeft de grootste groep van de ruim 800 gezinsleden een onbekende (nog niet vastgestelde) nationaliteit (175). Dan volgen de Armeniërs (110) Afghanen (95), Irakezen (65) en Somaliërs (60).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden