Je wilt kernenergie en krijgt plutonium

Er wordt weer gesproken over kernenergie, prima. Maar bedenk wel wat te doen met plutonium.

Kernenergie zou ook voor links bespreekbaar moeten worden, betoogt PvdA-lid Eelco Keij (Trouw, 11 september). Dat betekent hier natuurlijk dat de bezwaren tegen de bouw van nieuwe kerncentrales niet langer onoverkomelijk genoemd zouden mogen worden.

Eén van die bezwaren was de proliferatie, dat wil zeggen, dat de winning en de noodzakelijke behandeling van uranium de verspreiding van kernwapens gemakkelijker zou maken. En een andere was het afval, dat goed verpakt eeuwenlang zou moeten worden opgeborgen.

Iets heroverwegen kan nooit kwaad. Laten we die bezwaren dus nog maar eens onder de loep nemen met nadrukkelijk de aandacht voor de rol van het plutonium. Dat is een van de tientallen elementen die in een reactor worden gevormd bij de productie van kernenergie. Met zijn allen vormen die elementen het radioactieve residu van de uraniumsplijting (die warmte oplevert – want daar ging het om).

Plutonium kun je verwijderen uit het residu. Het chemische proces dat hiervoor nodig is, heet opwerking, en is al in de jaren veertig ontwikkeld om plutonium af te scheiden voor de kernwapenfabricage.

Als het plutonium er eenmaal uit is, dan is het echter in principe ook toegankelijk voor derden, zeg maar: voor kwaadwillenden. (Zolang het er nog in zit, zal de dodelijke straling van de splijtingsproducten hen er wel bij weghouden). Daarom is opwerken van het residu een principiële, politieke keus. President Carter heeft ooit commerciële opwerking in de Verenigde Staten verboden, omdat hij serieus inhoud wilde geven aan zijn nonproliferatie-beleid. Ook in de Scandinavische landen wordt bewust niet opgewerkt.

Er zijn minstens twee redenen waarom ook Nederland serieus moet nadenken over een verbod op opwerking. Proliferatie maakt de wereld extra gevaarlijk. En de internationale rechtsorde is sinds jaar en dag een hoeksteen van ons buitenlands beleid. Wij bepleiten zo’n verbod, zelfs als het alleen maar de splijtstof kan betreffen die in Nederland is ’opgebruikt’. Om duidelijk te maken dat het een principiële keus betreft, zou opwerking bij wet verboden moeten worden. Zoiets principieels stop je niet in een vergunning binnen de oude kernenergiewet.

Als zo’n wet er is, moet bij onze centrale opslag van radioactief afval (Covra) in Borssele een bunker gebouwd worden, om voor eeuwen alle splijtstof op te bergen die nog te bouwen kernreactoren zullen ’opgebruiken’. Hoe groot moet zo’n bunker worden? Een reactor met een vermogen van 1000 megawatt – goed voor de stroomvoorziening voor een grote stad – versplijt 30 ton uranium per jaar. Stel dat vier van zulke reactoren worden gebouwd in Nederland, dan zullen die in 50 jaar productietijd 6000 ton splijtstof hebben ’opgebruikt’. Dat neemt al gauw 10.000 kubieke meter in beslag.

De kosten zijn hoog, zie het voorbeeld van de VS. Daar wordt in een mijn onder Yucca Mountain (Nevada) 70.000 ton afval uit 130 reactoren opgeslagen in een ruimte van 400.000 kubieke meter. De kosten zijn zo hoog opgelopen (100 miljard dollar) dat de kerncentrales er hun afval voor een symbolische 0,1 cent per kilowattuur naar toe mogen brengen. Het Congres dubt over verdubbeling van de opslag, of opwerking van het residu en dus opgeven van het nonproliferatie-beleid.

Nergens ter wereld is een reactor in werking die plutonium op commerciële basis veilig splijten kan, en dat zo’n soort reactor er binnen afzienbare tijd zal zijn, valt niet te verwachten. De mislukte miljardenprojecten van Creys Malville en Kalkar (!) hebben geleerd dat plutoniumsplijting zo simpel nog niet is. En opwerking zal ook duur zijn. Is de tijd niet gekomen om de beperkte financiële middelen, ook van nutsbedrijven –en het zal om vele miljarden gaan – in te zetten op de ontwikkeling van echt duurzame energie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden