Je twee uur lang voor dood houden

aanslagen parijs | interview | Zondag is het een jaar geleden dat jihadisten van Franse en Belgische bodem 130 mensen vermoordden in Parijs. Trouw sprak met drie overlevenden van de bloedbaden.

Fred Dewilde

'Ik vraag me af hoe ik zo rustig kon blijven'

Fred Dewilde, die niet zichtbaar op de foto wilde: 'Ik heb ze getekend als skeletten. voor mij waren ze geen mensen meer.'

Ik heb ze getekend als skeletten, want voor mij waren de terroristen al dood, ze waren geen mens meer." Fred Dewilde, illustrator in de Franse medische sector, noemt de strip die hij maakte over zijn uren in concertzaal Bataclan "zonder meer een therapeutische oefening". "De beelden zaten als een film in mijn hoofd", vertelt Dewilde (49) in het kantoor van zijn uitgever in Parijs. "Ik heb ze willen vervangen door mijn tekeningen. Dit album heeft mij bevrijd, dat was mij niet gelukt als ik er alleen maar over had gepraat."

Twee uur hield hij zich voor dood op de vloer van de zaal. "De enige manier om te overleven. Ik lag in een plas bloed van een ander. Naast mij lag Elisa, een meisje dat mijn dochter had kunnen zijn.

"Ik denk dat wij elkaar hier doorheen hebben geholpen. Zij was zwaar gewond en had mijn aanmoedigingen nodig. Omdat ik belangrijk was voor haar kon ik het ook zelf volhouden. Ik had al drie kinderen en zij is nu mijn dochter van het Bataclan.

"Ik was veel banger in de maanden erna dan op het moment zelf. Toen ze riepen dat iedereen die dat wilde kon vertrekken - en daarna toch vuurden - bleven wij liggen. Ook toen Elisa een stuk vlees op haar arm kreeg van de eerste terrorist die zich opblies hebben we ons niet verroerd. Ik vraag me af hoe ik zo rustig heb kunnen blijven."

Toen Dewilde na twee weken probeerde om aan het werk te gaan, lukte niets meer. "Ik deed uren over iets waar ik anders aan een paar minuten genoeg had. Ik sliep slecht, rookte tientallen sigaretten, dronk liters koffie en verdoofde mezelf met hele stapels films."

Langzaam ging het beter. "Het was geweldig om mijn dochtertje die nu 4,5 jaar is weer naar school te brengen, om terug te komen in het normale leven."

In zijn album schrijft Dewilde dat de drie jihadisten van het Bataclan producten zijn van een samenleving die hen marginaliseert. "Ik groeide zelf op in een achterstandswijk, ik weet waar ik het over heb. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen keuzes en ik probeer geen excuses te vinden voor massamoordenaars.

"Maar ik breng het niet terug tot 'de islam' bijvoorbeeld, ik denk dat we dieper moeten graven om de oorzaken te vinden. Wanneer Franse jongens besluiten andere Fransen te doden, dan kan je niet om de vraag heen naar wat er mis is met onze maatschappij."

'Ik voelde mezelf wegglijden, dacht dat ik er was geweest'

Claude-Emmanuel Triomphe

Claude-Emmanuel Triomphe was in café La Bonne Bière beland met Chris Dalton, een Amerikaan die hij net had ontmoet. De ober dirigeerde hen naar het terras, maar Triomphe bedacht zich. "Dat is mijn eerste geluk geweest, ik wilde toch liever binnen zitten. Daardoor was ik minder een schietschijf."

Van een gesprek met Dalton kwam het niet. "Er was ons net gevraagd wat we wilden drinken toen ik voelde dat er dingen in mijn lijf drongen", vertelt Triomphe (58) in een café. "Het deed niet onmiddellijk pijn. Ik was geraakt in mijn voet, mijn heup, mijn been en mijn arm. Dalton werd alleen geraakt in zijn voet, maar door meerdere kogels."

Zijn rechterbeen kon hij niet bewegen omdat zijn heupzenuw was geraakt. Zijn tweede grote geluk die avond was de aanwezigheid van een Italiaanse arts. "Zonder haar was ik er niet meer geweest. Zij bond met wat zij aan servetten en doeken kon vinden de wonden aan mijn arm en mijn been af. De eerste ambulance kwam na 25 minuten. Op een gegeven moment voelde ik mijzelf wegglijden en dacht ik dat ik er was geweest. Toen de hulpverleners er waren, kreeg ik heel veel zin om te gaan slapen, maar ik wist dat ik wakker moest blijven."

Triomphe revalideerde in een militair ziekenhuis. "De eerste weken was onduidelijk of ik weer zou kunnen lopen." Hij loopt nu weer, maar of hij weer in de bergen kan wandelen, is onzeker. "Ik hou het een uur achter elkaar vol, op vlak terrein. Ik weet niet of er meer in zit."

Haat of woede heeft hij nooit gevoeld. "Ik heb mij afgevraagd of dat mijn aard is of dat het aan mijn opvoeding ligt. Misschien was het anders geweest als ik zoals andere slachtoffers een been of een arm had moeten missen."

De vraag waarom iemand jihadist wordt, houdt Triomphe erg bezig. Als econoom werkte hij tot voor kort bij een denktank voor arbeidsmarktvraagstukken. "Het bevorderen van gelijke kansen was voor mij al een probleem en nu is het nog veel urgenter. Religie speelt nu zo'n grote rol, omdat wij er niet in slaagden sociale problemen op te lossen." Toch is islamitisch terrorisme niet louter een materiële kwestie. "Sociale, politieke en economische frustratie spelen een grote rol bij de productie van jihadisten. Maar ook moslims zelf - die wij vijftien geleden nooit zo noemden, toen ging het hooguit over Noord-Afrikanen - zijn te weinig waakzaam geweest. In sommige milieus wist men wat er gaande was en heeft men niet aan de bel getrokken."

Jean-Pierre Sabouret

'Jij bent een warrior, pap, zei mijn jongste'

Rockfotograaf Jean-Pierre Sabouret heeft lang getwijfeld. Maar uiteindelijk gaat hij toch naar alle evenementen waarvoor hij is uitgenodigd als Bataclan-overlever. Officiële bijeenkomsten en hoogwaardigheidsbekleders zijn niet zijn ding. En een concert in de zaal waar hij zichzelf nooit meer 'Yeah, rock-'n-roll!' ziet roepen, dat zag hij ook niet zitten.

Maar hij gaat toch, vooral om andere overlevenden, met wie hij geregeld contact heeft, te zien. Hij kijkt even naar zijn hond Bowie - een husky met een blauw en een bruin oog - die in de tuin scharrelt.

Sabouret (55) is kind aan huis in het Bataclan. Hij kwam er al als puber in de jaren zeventig en later veel voor zijn werk voor muziekbladen. Toen die drie 'idioten' kwamen, was hij op de bovenverdieping van de zaal. "Eigenlijk kom ik daar nooit, ik sta altijd vooraan bij het podium. Maar ik herkende een vriendin en ging naar het balkon om haar te begroeten." Toen het schieten begon en hij lichamen zag vallen, wilde hij naar beneden vluchten. Hij wist dat daar een nooduitgang was. Maar andere concertbezoekers renden de trap op, zodat die weg was afgesloten. "Het is niet te omschrijven wat er in je omgaat als je in een euforische toestand verkeert en opeens beseft dat je in levensgevaar bent. Je handelt alleen nog maar, zoals na een ongeluk."

Met zeven of acht anderen vluchtte hij een technisch lokaal in waar de bekabeling is ondergebracht. Twee leden van het commando vuurden op dat moment vanaf het balkon op de zaal. Zij stopten daarmee toen hun beneden achtergebleven broeder zichzelf opblies. Dat was nadat hij werd neergeschoten door gewone agenten die de zaal als eersten waren binnengegaan. "We hielden de deur om de beurt gesloten. Ze probeerden eerst binnen te komen, maar drongen niet echt aan."

De terroristen namen een andere groep mee als gijzelaars. Sabouret zat twee uur in het hok, tot de aanval die een einde maakte aan de gijzelingsactie. "Natuurlijk was ik bang. Maar op geen enkel moment wilde ik er aan twijfelen dat ik er levend uit zou komen."

Sabouret woont sinds zijn scheiding in 2002 alleen in een voorstad van Parijs met zijn twee jongste zoons van 15 en 17. Zij waren op de hoogte. "Toen ik uiteindelijk om acht uur 's ochtends met de taxi thuiskwam, deden zij open. "Ik wist dat je het zou overleven, je bent een warrior, pap", zei de jongste. "Maar het heeft natuurlijk niet veel gescheeld."

Nachtmerries of angsten heeft Sabouret nooit gehad. "Natuurlijk gaat er geen dag voorbij dat ik er niet aan denk. Ik heb tot augustus een psycholoog gesproken, bij wijze van preventie. Maar ik heb altijd doorgewerkt, ik ben freelancer, wat wil je?"

Over wat er in de hoofden van de daders zit, denkt Sabouret veel na. "Ik kan er maar niet over uit: 80 procent van de aardbewoners heeft toegang tot internet, tot alle denkbare informatie. Dat moet helpen om de planeet te verbeteren, zou je denken. Maar nee, wat overal terrein wint, is religieuze achterlijkheid, en dan heb ik het over alle religies. De Middeleeuwen komen in hoog tempo terug. Sinds 13 november ben ik een militante atheïst.

Morgen in Trouw een uitgebreid interview met Azdyne Amimour, de vader van een van de aanslagplegers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden