Je naam wijzigen na incest is moeilijk en duur

Beeld Kwennie Cheng

Incestslachtoffers die hun achternaam willen veranderen, krijgen nog altijd te maken met een belastende en dure procedure. Dat moet minder star, zeggen slachtoffers. Zij krijgen steun van de politiek.

Wie van zijn achternaam af wil omdat het ook de naam is van de ­vader, oom of broer die incest pleegde, wacht nu nog een belastend psychisch onderzoek. De procedure duurt soms wel een jaar, ook omdat beide ouders inspraak hebben als ‘belanghebbende’. De kosten van naams­wijziging zijn niet gering: 835 euro.

Alleen wanneer de dader en naamdrager onherroepelijk veroordeeld is voor bepaalde misdrijven als incest, is naamswijziging voor het slachtoffer sinds 2004 gratis. Toestemming van de dader-vader is dan ook niet nodig. Maar zo’n veroordeling komt er lang niet altijd bij incest. Veel slachtoffers willen bovendien pas jaren later een naamsverandering.

SP-Kamerlid ­Michiel van Nispen noemt de hoge kosten voor deze groep ‘schrijnend’. “Het slachtoffer moet centraal staan”, zegt Vera Bergkamp (D66). Beiden bepleiten verruiming van de criteria. “Aangifte doen zou bijvoorbeeld voldoende moeten zijn voor kosteloze naamsverandering”, aldus Van Nispen.

Het is makkelijker om je achternaam te wijzigen in een Friese variant dan naamswijziging na zoiets vreselijks als incest, wierp Bergkamp een jaar geleden minister Sander Dekker van rechtsbescherming voor de voeten. De minister toonde zich toen al sceptisch. “Je wilt ook voorkomen dat mensen met een beroep op zoiets, makkelijk en goedkoop een naams­wijziging kunnen doen”, zei Dekker in de Kamer.

Een jaar later wacht Bergkamp nog altijd op de beloofde reactie. Volgens Dekkers ministerie komt die reactie tegen de zomer, als ook andere wijzigingen van het naamrecht worden ­besproken.

Psychische druk

In 2018 wijzigden iets meer dan 2000 Nederlanders hun achternaam, blijkt uit cijfers van het ministerie van justitie. De grootste groep bestaat uit gescheiden vrouwen die weer hun meisjesnaam willen. De reden ‘psychische druk’ gold voor 153 mensen, 37 kregen een andere achternaam met als reden ‘misdrijf’, waaronder incest, zware mishandeling of moord vallen.

Opvallend genoeg zijn de problemen voor incestslachtoffers al veel langer bekend. Het ‘rapport’ waarop minister Dekker nog moet reageren dateert uit 2002. Jasper Nobel onderzocht destijds op verzoek van het Clara Wichmann-instituut in zijn scriptie de juridische gevolgen van geslachtsnaamwijziging na incest. Ook de Nationale Ombudsman constateerde na een klacht dat de wettelijke ­inspraak van ouders ervoor zorgt dat incestslachtoffers soms weer vindbaar worden voor de dader.

Heftig proces

Therese Bravenboer noemt het huidige systeem voor naamswijziging na incest ‘een farce’. Vooral omdat het in incestzaken zelden tot een veroordeling komt. Als voorzitter van Revief, een stichting voor slachtoffers van misbruik, krijgt ze vaker klachten over de procedure van lotgenoten.

De moeder van zes (leeftijden van 23 tot 35 jaar, van wie vier dochters) spreekt ook namens haar jongste dochter Susanne (23). Die rondde ­onlangs vijf jaar therapie voor haar misbruikverleden af en wil dit ­bekrachtigen door afstand te doen van haar vaders achternaam.

Twee andere dochters van Bravenboer deden aangifte wegens misbruik tegen hun vader in 2013. Het Openbaar Ministerie verwees de zaak naar het Landelijk Expertisecentrum Bijzondere Zedenzaken, dat het waarheidsgehalte van aangiftes beoordeeld voor het tot een eventuele vervolging komt. Dat oordeelde: niet bewijsbaar. Volgens Bravenboer was de aangifte desondanks een ‘heel heftig proces’ waarbij de hele familie betrokken werd. “Mijn jongste dochter wil dus geen aangifte meer doen. De benodigde 835 euro heeft ze niet, bovenal vind ik dit een principekwestie.”

Lees ook:

Kamer wil dat kinderen namen van beide ouders kan krijgen

Ouders moeten de mogelijkheid krijgen om hun kind de familienaam van de vader én van de moeder mee te geven. Nu moeten ze nog kiezen uit een van beide. Kamerlid Vera Bergkamp (D66) heeft de minister met steun van de Tweede Kamer gevraagd de wet te wijzigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden