'Je moet wel een rumoerig volk horen'

Peter Dijkstra, chef-dirigent van het koor van de Beierse Omroep, komt met een nieuwe uitvoering van de Matthäuspassion. Die is gewoon heel goed.

Er kan tegenwoordig geen nieuwe opname van Bachs Matthäuspassion uitkomen, of er zit wel een soort van gimmick aan vast. Een nieuwigheidje, iets wat nog niemand eerder gedaan heeft. Je moet immers opvallen in een catalogus waar al ontelbare opnamen van Bachs grote passie voorkomen.

Zo hebben we in de personele bezettingen van orkest en koor de gang van klein, kleiner, kleinst - en weer terug - al gemaakt. René Jacobs kwam eind vorig jaar met een opzienbarende opname waarin koor II akoestisch verder weg stond, anderen speelden weer op een andere manier met het antifonale karakter van het stuk. We hebben de opkomst van de countertenor gehad, en daarna de herwaardering van juist een vrouwelijke alt meegemaakt. Zo was er altijd wel wat 'nieuws' te ontdekken in het oude meesterwerk.

Maar de nieuwste Matthäus is een heel 'gewone', en dat is hier bedoeld in de beste betekenis van het woord. De opname komt uit München en wordt geleid door Peter Dijkstra, chef-dirigent van het Koor van de Beierse Omroep aldaar. Gisteren werd bekend dat hij ook chef-dirigent van het Nederlands Kamerkoor wordt. De opname is vorig jaar februari gemaakt tijdens twee live-concerten van Concerto Köln en het koor in de Herkulessaal in München. Bachs Weihnachtsoratorium is daar vorig jaar door Dijkstra vastgelegd. De Johannespassion en de Hohe Messe volgen in de komende jaren. Het is de bedoeling om in 2017, als het Reformatiejaar is, al die Bach-opnamen in een grote box op de markt te brengen.

Peter Dijkstra leerde het werk als achtjarige kennen toen hij in het Roder Jongenskoor meezong bij een uitvoering van de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven. "Ik werd er ontzettend stil van", herinnert Dijkstra zich. "Het boeide me zeer, ook al heb ik toen alleen het eerste deel leren kennen, omdat de jongens daarna niet meer meezingen. Je leert het stuk zó goed kennen. Het oefende op mij een ongelooflijke aantrekkingskracht uit, vooral omdat wij, jongens, tussen de twee instrumentale ensembles in zaten. Als jongetje schrok ik tijdens de alt-aria 'So ist mein Jesus nun gefangen' altijd van het koor dat zich daar met 'Laßt ihn, haltet, bindet nicht' tussenwerpt. Ik wist dat het ging komen en toch schrok ik steeds weer. Dat gebiedende, dat dwingende."

De tragiek
Schrik is er nu waarschijnlijk niet meer, want Jacobs geeft die inzet nu zelf aan. "Als dirigent kijk je niet meer naar die specifieke momenten. Het hele verhaal, de tragiek is veel belangrijker. Als je de Matthäus vanuit retorische principes benadert, dan wordt het veel dramatischer. Ik heb het werk nu zo'n twintig keer gedirigeerd. De reeks vorig jaar bij de Nederlandse Bachvereniging, waar ik dus als jongetje begon, heeft dat aantal flink opgeschroefd. Ik ben geen fan van álle moderne ontwikkelingen in de laatste decennia. De Matthäus werd steeds verder uitgekleed, steeds kleiner. Over het algemeen is het té analytisch geworden."

"In München heb ik de beschikking over 44 zangers, en die wilde ik allemaal inzetten. Zo worden het echte menigten als Bach daarom vraagt, en krijg je een grootse klank. Concerto Köln is een authentiek orkest, maar toch weer iets groter dan dat van de Bachvereniging. Ik kies er bewust voor het allemaal meer kleur te geven."

"Het is belangrijk dat de individuele personages een eigen lading hebben. Ik hou van veel dramatiek en diepte, ook in de kleine rollen."

Opvallend is de Christus van Karl-Magnus Fredriksson, die zich theatraal behoorlijk uitleeft in de noten. Een keuze van Jacobs?

"Ja, alle zangers zijn door mij uitgekozen. Ik dirigeer veel in Zweden en daar ben ik Karl-Magnus op het spoor gekomen. Hij zingt de partij met veel ziel en passie. Volgens mij hoort dat in de Matthäus, waar veel meer menselijke emoties in zitten dat in de Johannes, die verhevener en gedistantieerder is. Ik ben verder heel blij met de evangelist van Julian Prégardien, die net als Karl-Magnus heel ver gaat in zijn expressie. Daar heb ik met hem veel over gepraat, ik wil me daar graag mee bemoeien omdat het zijn weerslag heeft op de hele sfeer, het hele verhaal.

"Het koor hier is heel flexibel, de ene week zingt het Bach, de andere week opera. Als ik tegen de zangers zeg dat het senza vibrato moet, dan doen en kunnen ze dat. Maar ik wil in Bach niet van die kale, kille sinustonen; ook daar wil ik meer vlees op de botten, dan tegenwoordig gebruikelijk is. Doorzichtigheid is mooi, maar je moet nog wel steeds een rumoerig volk horen dat reageert."

Peter Dijkstra/Chor des Bayerischen Rundfunks/Concerto Köln

Bach Matthäus-Passion (BR Klassik)

HHHHH

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden