'Je moet veel sleutels en ijzerdraadjes bij je hebben'

In tegenstelling tot een rubriek als NOVA komt de man on the street nauwelijks aan bod bij Newsnight van de BBC. Dat is nu eenmaal de consequentie als je de wereld serieus neemt, beweren de presentatoren Peter Snow en Jeremy Paxman. 'Newsnight is de Sun niet!' Newsnight, van maandag tot en met vrijdag om 23.30 uur op BBC 2.

INGEBORG VAN TEESELING

De actualiteitenrubriek trekt gemiddeld een miljoen kijkers, niet veel voor Engelse begrippen. Maar het is dan ook een niet altijd even simpel programma, waarin veel 'pratende hoofden' doorgaans zwaar politieke onderwerpen doornemen. Soms lijkt Newsnight daardoor een wat al te lange 'Den Haag Vandaag', terwijl het op andere momenten, zoals tijdens de Golfoorlog, de spannendste, best geinformeerde en gepresenteerde nieuwsrubriek is die we in Nederland kunnen ontvangen.

Die reputatie zie je niet af aan de redactieruimte. Op een oppervlakte van hooguit vijf bij acht meter werken vijftien mensen. Sjofel is nog het aardigste woord dat je voor deze kamer, en eigenlijk het hele BBC-gebouw in Londen, kunt bedenken. Verveloze muren, tochtige ramen, stoelen die in de jaren zestig zijn aangeschaft en nooit meer vervangen, buitengewoon droevig uitziende cactussen en bij gebrek aan prullebakken overal volle vuilniszakken. De wisselende presentatoren hebben een apart hokje. Kaarten van de Golf vastgeprikt op de muren, doorlopend tot op het plafond. Ooit overzichtelijk gearchiveerde mappen, die helaas uit 1981 stammen en dus nogal aan actualiteit hebben ingeboet. En een grote kartonnen doos met kampeerartikelen, die klaar staat voor de verslaggeefster die de volgende dag naar Bosnie zal vertrekken. Door een intercom klinkt regelmatig het laatste nieuws.

Presentator Peter Snow is een tikje onrustig, want er is voor die avond nog geen openingsonderwerp en over een paar uur moet het programma op de zender. De Franse verkiezingen? De verwijdering van relatief dure medicijnen uit het ziekenfondspakket? Het vermeende herstel van de economie? Of toch maar weer Joegoslavie? Als we vijf minuten zitten te praten belt de algemeen directeur van de BBC, John Birt, die een onderwerp wil voorstellen. De grote oorlogen in het Westen in het verleden en nu. Het kost Snow twintig kostbare minuten om zijn baas diplomatiek op andere gedachten te brengen.

"Zoiets is veel te frivool. Newsnight is een bij uitstek politiek programma. Alles in de wereld draait om politiek. Wij willen laten zien hoe landen gerund worden en door wie. We vinden het onze taak om leiders aan de tand te voelen, te volgen, uit te dagen. Daarom praten we vaak, meestal eigenlijk, met politici. Bij ons moeten ze zich verantwoorden, dat is het allerbelangrijkste. Natuurlijk zeuren we af en toe iets te lang door over het verdrag van Maastricht of de begroting van de minister van financien, maar dat komt voort uit werkelijke interesse. Die soms wel eens te ver gaat, verder dan die van de kijker. Dan gooien we er de volgende dag weer een lichter onderwerp tegenaan, iets met archeologie of sterren."

"Newsnight moet het hebben van het feit dat het live is. Bij ons praten mensen met elkaar over de problemen en onderwerpen van die dag. Daar zijn we voor. We zijn geen doorsnee actualiteitenrubriek, maar een discussieprogramma. We hebben minder filmpjes, minder human interest en minder mooie plaatjes dan de meeste andere programma's. We geven een analyse en laten mensen praten. Mensen die beslissingen hebben genomen en die morgen weer nemen. Zo volgt Newsnight niet alleen het nieuws, maar maken we het ook. Vaak zijn we een verlengstuk van het Lagerhuis. Bij ons worden zaken gedaan."

Dat betekent wel dat het programma soms wat saai is. Newsnight wordt wel 'De Frankfurter Allgemeine op televisie' genoemd. "Wij benaderen de wereld buitengewoon serieus en soms ontaardt dat in zwaarte. Dat is ons zwakke punt; humor en relativering is niet onze grote kracht. We hebben wat moeite met de balans. Ik vind dat niet zo'n probleem. De wereld is een serieuze aangelegenheid, daar moet je niet te veel mee spotten. Het gaat om echte mensen, die echt lijden en echt dood gaan. Ik denk ook niet dat onze kijkers het leuk vinden als we 'gezelliger' zouden worden. Onderzoek wijst uit dat zij op zoek zijn naar betrouwbare, feitelijke informatie."

En 'feitelijke informatie' betekent voor de Newsnight-redactie cijfers en statements van politici. De 'echte mensen' komen maar zelden aan het woord. Niet de effecten van beleid, maar het beleid zelf wordt belangrijk gevonden. Dus wel een discussie over bezuinigingen op de gezondheidszorg, maar geen gesprekken met patienten, verpleegsters, artsen. Snow: "Onze normen zijn hoog en dat wil ik graag zo houden. De levens van gewone mensen zijn natuurlijk best interessant, maar daar gaat het niet om in de wereld. Als je eerlijk bent, geef je toe dat de besluiten elders genomen worden. En nieuws is nu eenmaal tamelijk high-brow, daar valt weinig aan te veranderen. Dus maken wij een intellectueel programma. Ingewikkeld soms, maar daar verontschuldigen we ons niet voor, dat is de consequentie van onze keuze. Als je het niet snapt, moet je maar naar een ander programma kijken of de volgende ochtend de krant lezen. Over ontslagen bij Daf, nucleaire energie of de economie valt nu eenmaal niet simpel te spreken. Newsnight is de Sun niet!"

"Een ideale Newsnight-avond begint voor mij met een lekker actueel economisch onderwerp. Ontslagen, begrotingen, recessie; dat soort dingen. En daarover dan de minister en zijn schaduw-minister tegenover elkaar, eventueel aangevuld met een vakbondsman of lokale bestuurder. Dan een mooie film over het buitenland. Franse verkiezingen, de voormalige Sowjet-Unie is altijd goed, Joegoslavie, Somalie eventueel. Bij voorkeur gemaakt door iemand die daar veel ervaring in heeft en dat met de nodige afstand kan doen. Het gedroomde eindonderwerp is dan iets lichts. Vanavond hebben we bijvoorbeeld een filmpje over keizersnedes en de vraag of er bij een bevalling niet al te snel wordt ingegrepen, omdat het anders voor de behandelend arts te lang gaat duren. Fascinating stuff! En goed voor een mooie discussie na."

Snow werkt al jaren bij Newsnight. Zijn roem komt niet zo zeer voort uit zijn niet geringe journalistieke prestaties als wel uit de hulpmiddelen die hij pleegt te gebruiken om iets aan de kijker duidelijk te maken. Tijdens de Golfoorlog zagen wij hem achter grote zandbakken met tankjes en soldaatjes uitleggen hoe het zat met de stellingen in de Irakese woestijn. En de laatste Engelse verkiezingen werden opgevrolijkt door de 'swingometer', een nieuw apparaat om ontwikkelingen in zetels aan te geven. "Ik vind het leuk om dingen uit te leggen. Diep in mijn hart ben ik een onverbeterlijke schoolmeester. Daarom geniet ik ook zo van kaarten, grafieken en andere gadgets. En zandbakken kunnen heel handig zijn om mensen uit te leggen waar het over gaat. Driedimensionaal beeld is altijd beter dan kruisjes op een plat vlak. Ik voel me wel eens een beetje belachelijk als ik daar weer sta. Veel te lange man met aanwijsstok naast geuniformeerde militair die weet hoe zo'n situatie er in het echt uitziet. Maar zo lang je het maar serieus houdt en de kijker niet het idee geeft dat je de man of de gebeurtenis belachelijk staat te maken, kan het absoluut geen kwaad. En ik vind het niet erg om uitgelachen te worden, zolang de boodschap maar overkomt."

Snow heeft zo langzamerhand de positie van 'grand old man' verworven, wat niet slecht is in een tijd dat het rommelt binnen de BBC. Diezelfde status lijkt ook het programma te hebben. Terwijl overal binnen de omroep wordt bezuinigd, blijft Newsnight (voorlopig?) buiten schot. Snow: "Newsnight heeft een redelijk onaantastbare positie. We zijn een invloedrijk programma, zowel binnen als buiten het bestel, en we zorgen wel dat onze contacten met de bazen van de BBC goed blijven. Dat is ook de reden waarom ik er nog steeds werk. Ik zou er slecht tegen kunnen als we om financiele redenen niet meer het programma zouden kunnen maken dat we willen. Elke presentator is ook verslaggever. We reizen, spreken met allerlei mensen, onze schema's zitten vrij flexibel in elkaar. Dat zou ik niet graag willen inleveren. Alleen presenteren lijkt me vreselijk. En ik zou niet kunnen leven met een Newsnight dat zou bestaan uit vijf, zes kortere onderwerpen met een lichtere toon. Ik ben een serieus journalist en dat wou ik graag zo houden."

Snows collega Jeremy Paxman heeft een geheel andere reputatie. Voor hem komen dagelijks evenveel liefdesbrieven binnen als dringende verzoeken om zijn onmiddellijke ontslag. Maar tot nu toe overleefde hij zelfs officiele waarschuwingen van zijn bazen en het weekblad 'Journalist's Week' tipte hem zelfs als 'TV journalist destined for stardom in the Nineties'. Politici als Douglas Hurd en Gerald Kaufman willen niet meer door hem geinterviewd worden, mede vanwege zijn houding die jaren geleden door de Observer treffend omschreven werd als die van 'een gastheer die een geslaagd etentje overziet en wederom tevreden is met zijn eigen succes'. Nog net niet met de voeten op tafel, maar wel wippend in zijn stoel, grijnzend, vleiend en arrogant. En af en toe vlijmscherp en zeer beledigend. Newsnights wonderboy, die volgens peilingen behoort tot de twintig mannen waar intelligente vrouwen in Engeland het meest voor vallen. Mr. Rude en Mr. Smooth in een persoon. Vroeger oorlogsverslaggever in Beiroet, Centraal Amerika en Noord-Ierland en presentator van Breakfast News. Paxman is dol op het maken van live-televisie. "Vier mensen in de studio aan tafel, drie via de satelliet, ik in het midden en dan een hooglopende discussie. Waarover maakt me niet uit, maar liefst iets moreels of religieus. Dan heb ik het gevoel dat ik vlieg."

Als we hem spreken is hij net terug uit Praag, waar hij een reportage heeft gemaakt over migratie. Hij klaagt wat over het openbaar vervoer, het eten en de vieze hotelkamers. Het is ook moeilijk om je deze keurige man, met design spijkerbroek en handgemaakte Italiaanse schoenen, voor te stellen op een andere plek dan de lounge van het Savoy. Ook hier weer veel tekst over hoe fijn het is om af en toe eens te kunnen praten met 'echte mensen' en ook hier dan toch de constatering dat het ware leven zich daar niet afspeelt. "Het programma is gemaakt voor politiek en politici, daar bestaan we van. Ik kan me ook niet voorstellen hoe je een zinnig actualiteitenprogramma zou kunnen maken dat niet voor het grootste deel uit, vooral, binnenlandse politiek zou bestaan. En dan heb je met machthebbers, woordvoerders, beslissers te maken. Newsnight hoort het geweten van de natie te zijn en wij als presentatoren horen de vragen te stellen waar de kijker zelf geen antwoord op kan krijgen. Daarom moet je je niet op je kop laten zitten door machthebbers en eisen dat ze antwoord geven op je vragen."

"Elk goed interview is een strijd, waarbij het uiterste geeist wordt van je creatieve vermogens. Hoe ontwapen ik degene die tegenover me zit zo snel en effectief mogelijk? Dus vraag je aan Michael Heseltine niet waarom hij alle mijnen dichtgooit, maar of hij het zelf ook niet een hele prestatie vindt dat hij van Arthur Scargill (de niet zo geliefde voorzitter van de mijnwerkersvakbond, red.) een nationale held heeft gemaakt. Dan ben je twee seconden daarna even in het voordeel. Terwijl Heseltine zijn adem terugkrijgt en zich probeert te herstellen, kun je alle vragen stellen en alle eerlijke antwoorden krijgen die je wilt. En daar gaat het om. Het penetreren van het verdedigingsmechanisme, het stoppen van het 'als-u-niks-zegt-gooi-ik-hethele-partijprogramma-eruit'geleuter. Daarvoor moet je om te beginnen heel goed weten waar het je om te doen is. Ik ben altijd verbijsterd hoeveel journalisten aan een interview beginnen terwijl ze geen idee hebben wat ze willen horen. Als je wat dat betreft niet sterk in je schoenen staat word je door de heren en dames politici onder de voet gelopen. Dan geven ze een speech en heb jij gefaald. Nieuwsgierigheid en uithoudingsvermogen, daarover moet je beschikken als je dit vak goed wilt doen. Je moet het leuk vinden om gesloten deuren te openen en veel sleutels, ijzerdraadjes en stenen bij je hebben om te zorgen dat dat lukt."

Die avond wint Jeremy Paxman een Bore of the Year Award, de tegenhanger van de officiele onderscheiding, ingesteld door het blad Private Eye. 'Rudest interviewer of the year'. Drie van de vier nominaties staan op zijn naam, de vierde is voor een collega die Paxman interviewt. Het winnende gesprek is met Norman Lamont en werd gehouden op de dag dat die zijn begroting presenteerde. Vraag: 'Vindt u het leuk om minister van financien te zijn?' Antwoord: 'Jazeker'. Vraag: 'Dan zult u het straks zeker wel missen, he?'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden