Je moet ook weer niet letterlijk triolen spelen want dan ga jehuppelen

Bij een suite denk je eerder aan klassieke muziek dan aan jazz.Niettemin bestaan er flink wat jazzsuites: geheel of schetsmatiguitgeschreven muziek met ruimte voor improvisatie. Zo bedacht DukeEllington de balletsuite The River en schreef hij samen met Billy Strayhornde Far East Suite.

door Armand Serpenti

Het klassiek geschoolde rietkwintet Calefax en het trio van jazzbassistTony Overwater legden beide werken vast op cd en voerden ze onder meer uittijdens North Sea Jazz. Een welluidende samenwerking tussen tweedisciplines die echter niet zonder slag of stoot totstandkwam.

Overwater: Waar je bij dit soort cross-overs snel mee te maken krijgtis dat het niet gaat swingen. Als een jazzstuk in een tweedelig ritmestaat, met achtste noten bijvoorbeeld, dan speel je die noten niet alsachtsten, maar meer als triolen, als een driedelig ritme. Je moet ook weerniet letterlijk triolen spelen, want dan gaat het ritme huppelen. Deklemtoon moet zo gelegd worden dat het gaat swingen. Dat noem je metopvatting spelen en kan zich op verschillende manieren uiten. Neem hetorkest van Count Basie, dat swingt weer heel anders dan de band vanEllington, veel luier, meer achter in de tel. Als wij met kretenaankwamen als met opvatting spelen of achter de beat aanhangen,begonnen ze bij Calefax te lachen en schreven ze het op in een daarvoorapart gekozen boekje.

Wat wij weer moesten leren van Calefax, was met adem te spelen:het niet altijd strak op de tel fraseren. Een klassieke musicus kanversnellen of vertragen binnen een melodische frase. Door mijnjazzachtergrond ben ik geconditioneerd om door te blijven tellen. Het kwamdus nogal eens voor dat ik na een solo te vroeg inzette.

Calefax tekende voor de arrangementen van beide suites en bleven daarindicht bij het origineel. De belangrijkste verschillen zitten hem in deuitvoerders en in de kleinere, kamermuziekachtige bezetting, zonder piano.

Overwater: De afwezigheid van een piano hebben we nooit als een gemiservaren. Calefax maakt al langer bewerkingen van pianoliteratuur, ook vanpiano solostukken. Voor mij als bassist betekent een bezetting zonder pianodat ik prominenter aanwezig ben en een grotere rol vervul in de harmonischevoortgang. In de muziek van Ellington is altijd veel ruimte voor deritmesectie; net als Count Basie was hij zelf nooit nadrukkelijk aanwezig.De ritmepartijen klinken nog steeds heel modern en eigenwijs en er zittenbehoorlijk pittige baslijnen in. In de Far East Suite heb ik wel wat meerinvloeden laten doorsijpelen uit de muziek van het Midden-Oosten, dat iseen van mijn stokpaardjes, maar het origineel blijft de inspiratiebron.

Ellington inspireerde de Far East Suite op de tournee die hij beginjaren zestig met zijn orkest maakte naar het nabije en verre oosten. Hetis een reisverslag in zijn eigen idioom waaraan hij zo weinig mogelijkexotische trekjes wilde meegeven. In mijn arabeske interpretatie hebik er dan ook steeds voor gewaakt niet te vervallen in platte stereotypen.Hecht je teveel waarde aan de oppervlakte van de muziek, dan klinkt ietsal snel als een cover, maar duik je in het diepe, achter de nootjes, dankom je tot een echte interpretatie: hoe zou ik dit liedje arrangeren alsik het zelf had bedacht?

Doordat onze bezetting afwijkt van die uit het orkest van Ellington,krijgen de werken ook een andere klankkleur. Zo ontbreken in het origineelfagot en hobo, gebruiken wij een basklarinet in de passages dieoorspronkelijk op baritonsax werden gespeeld en kozen we bijvoorbeeld inde ballade Isfahan uit de Far East Suite, voor een althobo in plaatsvan een altsax. We hebben weliswaar een altsaxofonist, maar een althobodoet het oriëntaalse karakter van het werk meer recht en voorkomt tevensdat er teveel sprake zou zijn van een kopie.

Naar welke suite mijn persoonlijke voorkeur uitgaat is moeilijk tezeggen. The Far East Suite swingt meer en is ritmisch meer uitgesproken danThe River. Maar wat mij in dat laatste werk vooral aantrekt is hetkamermuziekachtige, soms puur klassieke karakter. Daarin maak ik ookgebruik van mijn strijkstok en vervagen de grenzen tussen de ritmesectieen de blazers. Er speelt dan een echt orkestje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden