Je moet ook weer niet letterlijk triolen spelen want dan ga je huppelen

Bij een suite denk je eerder aan klassieke muziek dan aan jazz. Niettemin bestaan er flink wat jazzsuites: geheel of schetsmatig uitgeschreven muziek met ruimte voor improvisatie. Zo bedacht Duke Ellington de balletsuite The River en schreef hij samen met Billy Strayhorn de Far East Suite.

door Armand Serpenti

Het klassiek geschoolde rietkwintet Calefax en het trio van jazzbassist Tony Overwater legden beide werken vast op cd en voerden ze onder meer uit tijdens North Sea Jazz. Een welluidende samenwerking tussen twee disciplines die echter niet zonder slag of stoot totstandkwam.

Overwater: „Waar je bij dit soort cross-overs snel mee te maken krijgt is dat het niet gaat swingen. Als een jazzstuk in een tweedelig ritme staat, met achtste noten bijvoorbeeld, dan speel je die noten niet als achtsten, maar meer als triolen, als een driedelig ritme. Je moet ook weer niet letterlijk triolen spelen, want dan gaat het ritme huppelen. De klemtoon moet zo gelegd worden dat het gaat swingen. Dat noem je ’met opvatting’ spelen en kan zich op verschillende manieren uiten. Neem het orkest van Count Basie, dat swingt weer heel anders dan de band van Ellington, veel luier, meer ’achter in de tel’. Als wij met kreten aankwamen als ’met opvatting spelen’ of ’achter de beat aanhangen’, begonnen ze bij Calefax te lachen en schreven ze het op in een daarvoor apart gekozen boekje.”

„Wat wij weer moesten leren van Calefax, was ’met adem’ te spelen: het niet altijd strak op de tel fraseren. Een klassieke musicus kan versnellen of vertragen binnen een melodische frase. Door mijn jazzachtergrond ben ik geconditioneerd om door te blijven tellen. Het kwam dus nogal eens voor dat ik na een solo te vroeg inzette.”

Calefax tekende voor de arrangementen van beide suites en bleven daarin dicht bij het origineel. De belangrijkste verschillen zitten hem in de uitvoerders en in de kleinere, kamermuziekachtige bezetting, zonder piano.

Overwater: „De afwezigheid van een piano hebben we nooit als een gemis ervaren. Calefax maakt al langer bewerkingen van pianoliteratuur, ook van piano solostukken. Voor mij als bassist betekent een bezetting zonder piano dat ik prominenter aanwezig ben en een grotere rol vervul in de harmonische voortgang. In de muziek van Ellington is altijd veel ruimte voor de ritmesectie; net als Count Basie was hij zelf nooit nadrukkelijk aanwezig. De ritmepartijen klinken nog steeds heel modern en eigenwijs en er zitten behoorlijk pittige baslijnen in. In de Far East Suite heb ik wel wat meer invloeden laten doorsijpelen uit de muziek van het Midden-Oosten, dat is een van mijn stokpaardjes, maar het origineel blijft de inspiratiebron.”

„Ellington inspireerde de Far East Suite op de tournee die hij begin jaren zestig met zijn orkest maakte naar het nabije en verre oosten. Het is een reisverslag in zijn eigen idioom waaraan hij zo weinig mogelijk exotische trekjes wilde meegeven. In mijn ’arabeske’ interpretatie heb ik er dan ook steeds voor gewaakt niet te vervallen in platte stereotypen. Hecht je teveel waarde aan de oppervlakte van de muziek, dan klinkt iets al snel als een cover, maar duik je in het diepe, achter de nootjes, dan kom je tot een echte interpretatie: hoe zou ik dit liedje arrangeren als ik het zelf had bedacht?”

„Doordat onze bezetting afwijkt van die uit het orkest van Ellington, krijgen de werken ook een andere klankkleur. Zo ontbreken in het origineel fagot en hobo, gebruiken wij een basklarinet in de passages die oorspronkelijk op baritonsax werden gespeeld en kozen we bijvoorbeeld in de ballade ’Isfahan’ uit de Far East Suite, voor een althobo in plaats van een altsax. We hebben weliswaar een altsaxofonist, maar een althobo doet het oriëntaalse karakter van het werk meer recht en voorkomt tevens dat er teveel sprake zou zijn van een kopie.”

„Naar welke suite mijn persoonlijke voorkeur uitgaat is moeilijk te zeggen. The Far East Suite swingt meer en is ritmisch meer uitgesproken dan The River. Maar wat mij in dat laatste werk vooral aantrekt is het kamermuziekachtige, soms puur klassieke karakter. Daarin maak ik ook gebruik van mijn strijkstok en vervagen de grenzen tussen de ritmesectie en de blazers. Er speelt dan een echt orkestje.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden