'Je lichaam is helemaal van jou, ook als je dood bent'

Nu de Tweede Kamer zich schaart achter actieve donorregistratie, moeten we eigenlijk van het begrip 'orgaandonatie' af, vindt medisch ethicus Theo Boer. "Donatie is een vorm van opoffering die net als elke daad van liefde vrijwilligheid veronderstelt. Voor mij als gelovig christen doet het denken aan het offer van Christus. Ik sta daarom al jaren geregistreerd als donor, uit volle overtuiging en ik heb er altijd wervend over gesproken.

"Maar als iemands organen nu ook kunnen worden uitgenomen bij mensen die niet hebben gereageerd op één of meer oproepen van de overheid, dan is er van een gift helemaal geen sprake. Integendeel: dan confisqueert de overheid je lichaam, dan eigent de overheid zich jouw lichaam toe, ook al heb je je daar helemaal niet over uitgesproken." En daarom, zegt Boer, is deze stap van de Tweede Kamer een grote stap terug. Hij overweegt om zijn donorregistratie ongedaan te maken.

"Je lichaam is helemaal van jou en niet van de gemeenschap. Dat blijft, ook als je dood bent. Ook in de omgang met een levenloos lichaam is de wil van de gestorvene leidend. Ook na het overlijden blijft er een bijzondere, noem het mystieke band tussen de overledene en zijn lichaam. Wie het lichaam van een gestorvene zien als een omhulsel bezigen een dualistische visie. Het dode lichaam blijft wat mij betreft een expressie van de gestorvene. Je organen doneren kan daar een onderdeel van zijn, een prachtig onderdeel zelfs. Maar alleen als je daar in alle vrijheid zelf voor gekozen hebt."

Die vrijheid moet heel ruim worden opgevat, zegt Boer. "Iemand heeft niet alleen het recht om 'nee' te zeggen, maar zelfs het recht om er niet over na te willen denken. Dat mensen nu feitelijk gedwongen gaan worden om een keuze te maken markeert een overgang van een liberale staat naar een regelstaat. De staat die zegt: het donortekort gaan we met óf zonder uw goedvinden oplossen. Als u niet meedoet heeft dat gevolgen voor wat wij met uw lichaam gaan doen. Een goede liberaal legt de nadruk op de vrije wil als een voorwaarde voor goed handelen. Daarin hebben het liberalisme en christendom elkaar al sinds de Verlichting gevonden."

Boer - universitair docent ethiek en hoogleraar ethiek van de zorg - ziet in de nieuwe donorregistratie een paradigmawisseling: "Ik heb als burger het recht om te zeggen: dit lichaam is van mij. Dat moet onomstreden zijn, het is geen recht waar je je eerst over uit zou moeten laten. De overheid zegt nu eigenlijk: je lijf is pas van jou als je er een claim op gelegd hebt. Dat vind ik beangstigend."

De overheid zou door middel van campagnes en voorlichting meer donoren moeten werven, vindt Boer. "Het is uitstekend als mensen ertoe worden aangespoord om na te denken over hun eindigheid, over sterven, en over hun lichaam. En het is uitstekend als mensen worden aangespoord tot naastenliefde. Daar ben ik als christen uiteraard groot voorstander van. Het christendom zegt: liefhebben is ontzettend belangrijk, doneren is ontzettend belangrijk. Maar het is alleen wat waard als mensen er in alle vrijheid voor kiezen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden