'Je leert alle effecten pas kennen als je middel toelaat'

Directeur Lareb over het bewakingssysteem voor medicijnen

Laten we niet al te angstig worden, zegt vertrekkend directeur Kees van Grootheest van Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb, tevens hoogleraar geneesmiddelenbewaking in Groningen.

Van Grootheest reageert op farmaco-epidemiologen die stellen dat van nieuwe medicijnen de werkzaamheid en bijwerkingen vaak nog onduidelijk zijn als ze op de markt komen, gisteren in deze krant. En het was al zo onrustig door alle commotie rond Diane 35 en antibraakmiddel Domperidon.

Klopt het dat over nieuwe medicijnen te weinig bekend is?
"Jazeker. Dat is nu juist waarom het Lareb bestaat. Het lukt nooit om alle effecten van een middel te leren kennen voordat je het toelaat. Omdat die bijwerkingen pas na langere tijd optreden, of heel zeldzaam zijn. En omdat je liever geen medicijnen test op vrouwen in de vruchtbare leeftijd, of ouderen die al drie kwalen hebben. Testpersonen zijn gemiddeld jonger en gezonder dan de mensen die de pillen gaan gebruiken als ze op de markt komen. En dus weet je lang niet alles."

Is dat erg?
"Nee. Juist vanwege dit probleem hebben we een bewakingssysteem voor geneesmiddelen opgezet, en dat functioneert goed. Huisartsen, apothekers en patiënten melden bijwerkingen bij het Lareb. Sinds 2007 zijn artsen en apothekers verplicht dat te doen voor ernstige bijwerkingen. We zouden willen dat het meldingspercentage omhooggaat. Maar ik heb het idee dat we belangrijke signalen wel oppikken. Na Softenon (een middel dat in de jaren zestig tot aangeboren afwijkingen bij baby's bleek te leiden, red.) hebben we eigenlijk geen grote problemen meer gehad."

De sterfgevallen door de Diane 35-pil waren toch nieuw voor u?
"Die hadden we graag gekend, ja. Maar dat anticonceptiepillen van de derde en vierde generatie trombose kunnen veroorzaken, was al heel lang bekend. Lareb publiceerde hierover in 2003. Het Nederlands Huisartsen Genootschap heeft daarop keurig de richtlijnen aangepast. Vioxx (een middel voor patiënten met reuma of pijnklachten) kwam in 2003 op de markt - overigens nadat het bij vijfduizend patiënten was getest, veel meer dan wettelijk vereist. In 2004 heeft het Lareb al gemeld dat er vaker hartproblemen werden gemeld bij gebruikers en dat het middel dus minder geschikt was voor hartpatiënten."

Maar dat was dus toen het al op de markt was. Dat is toch te laat?
"Opnieuw: daar zijn we voor, om dergelijke problemen te signaleren. De wens van patiëntenorganisaties is nu juist om middelen eerder toe te laten. Dat kan, maar dan moet je patiënten zeker in de beginfase intensief gaan volgen. Dat doen we al voor nieuwe antistollingsmedicijnen en middelen voor patiënten met suikerziekte. Dat gaat via de apotheek, met vragenlijsten."

Waarom zou je middelen als Diane 35 of Domperidon niet gewoon van de markt halen?

"Daar gaan wij niet over. En het is ook niet altijd de beste oplossing. Vioxx had van mij niet van de markt gehoeven. Het is een goed middel voor patiënten die andere reumamiddelen niet verdragen en maagklachten krijgen, maar niet voor patiënten met hartklachten. Dan is het aan de arts aan wie hij het wel of niet voorschrijft. Of neem Vigabatrine, een middel tegen epilepsie dat op termijn het gezichtsveld kan beperken. Dat wordt nu alleen nog voorgeschreven aan ernstige epilepsiepatiënten. Zo'n middel krijgt zo de plaats die het verdient. Natuurlijk is elk onnodig overlijden een drama. Maar het is veel te simpel om te zeggen: er is een patiënt overleden, dit middel deugt niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden