Je kunt blijven zoeken

De opvang van asielzoekers in Nederland kan beter: het noorden heeft veel meer opvangplekken dan het westen. Deels is dat verklaarbaar omdat in de randstad al veel meer allochtonen wonen. Maar de verhouding is wel érg scheef, blijkt uit de laatste cijfers. Maar zit een oplossing voor de opvangproblemen niet in de procedure?

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) lijkt de wanhoop nabij. Nog nooit ving het COA zoveel asielzoekers op -81400 op dit moment- en toch blijft de speurtocht naar meer opvangplekken onverminderd doorgaan. Vorige week opperde COA-directeur E. Stoovee het idee in opperste nood maar bestuursdwang toe te passen op weigerachtige gemeenten.

Dat gaat Jos Wienen, wethouder van de gemeente Ridderkerk en gedelegeerde namens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in het overleg met de staatssecretaris van justitie, veel te ver. ,,Een wettelijke regeling werkt niet'', zegt hij. ,,Het is een illusie om te veronderstellen dat elke gemeente in staat is om een centrum voor 200 of 400 asielzoekers te realiseren. Grote centra in kleine kernen leiden in toenemende mate tot problemen.''

Dat gemeenten in de onderhandelingen met het COA vaker dan voorheen een afwachtende houding aannemen en zelfs weigeren een -groot- centrum op hun grondgebied toe te staan, kan Wienen zich dan ook wel voorstellen. ,,Het rijk blijft zelf in gebreke. De asielprocedures duren veel te lang en het uitzettingsbeleid wil maar niet lukken. Dat betekent dat mensen jarenlang in de centra blijven hangen. Zo kun je opvangplekken blijven zoeken.''

Dat wil de VNG best, maar dan onder andere voorwaarden. Jos Wienen: ,,COA moet willen meewerken aan kleinere centra. Die kwestie blijft nu almaar hangen op het punt van de kosten.'' Een kamermeerderheid heeft zich al uitgesproken voor kleinschaliger opvang, maar de staatssecretaris heeft de belofte om die mogelijkheid te laten onderzoeken nog steeds niet ingewilligd.

De VNG is volgens Wienen bereid om meer asielzoekers op te vangen, mits de staatssecretaris zich flexibeler opstelt in deze kwestie. Het irriteert de gemeenten buitengewoon dat het zogenoemde zelfzorgarrangement (ZZA), waarbij asielzoekers zelf hun huisvesting regelen, nog steeds niet is afgeschaft. ,,Asielzoekers die er gebruik van maken, trekken meestal naar de grote steden. Voor gemeenten zijn deze mensen uiterst lastig te traceren.'' Op dit moment hebben 11400 asielzoekers zo'n arrangement.

Wienen pleit ook voor een betere spreiding van asielzoekers over het land. Nu is het zo dat met name het noorden veel meer opvangplekken heeft dan het westen. ,,Deels is dat verklaarbaar'', zegt Wienen, ,,want in het westen wonen al veel meer allochtonen. Toch kan de verdeling beter.'' Uit cijfers van het COA per 1 februari dit jaar blijkt dat de drie noordelijke provincies samen 17910 asielzoekers opvangen tegen 'slechts' 10752 in Noord- en Zuid-Holland. Zeeland vangt het kleinste aantal vreemdelingen op (2237), buurprovincie Noord-Brabant de meesten: 7081.

Brabant blijkt overigens de enige provincie in Nederland die sinds december 1998 minder asielzoekers is gaan opvangen: zeven procent. Zeeland blijkt de grootste stijger: 104 procent, maar daar werden ruim twee jaar geleden slechts 1096 asielzoekers gehuisvest. In Friesland nam het aantal opvangplekken met een kwart toe tot 6587; Drenthe kende een soortgelijke stijging (5245). In Groningen was de toename zelfs meer dan de helft: 6078 nu.

De provincies moeten volgens Wienen een prominentere rol spelen bij het vinden van nieuwe opvanglocaties. ,,Als de gemeenten er met het COA niet uitkomen, kan de provincie alternatieve plekken bedenken en desnoods gebruik maken van haar aanwijzingsbevoegdheid.''

De Ridderkerkse wethouder ziet vooral mogelijkheden voor gemeenten om meer zogenoemde centrale opvang in woningen (COW) te realiseren. ,,En daar mag best een meer verplichtend karakter aan gekoppeld worden, al zien de meeste gemeenten heus wel de noodzaak van een goede verdeling van de lasten.''

VVD-Kamerlid Henk Kamp heeft de discussie over de problematiek rond de asielopvang met stijgende verontwaardiging gevolgd. De liberale parlementariër wil helemaal niets weten van verdere uitbreiding van de opvangcapaciteit. ,,Per hoofd van de bevolking doet Nederland gemiddeld al drie keer meer dan de andere Europese landen. Daar moet een einde aan komen.''

De liberaal heeft een rekensommetje gemaakt van wat volgens hem een 'billijke' opvang is voor Nederland. ,,We krijgen de laatste jaren gemiddeld 45000 asielzoekers per jaar binnen. Deel dat aantal door drie en haal daar nog eens twintig procent af voor degenen die niet tot de opvang worden toegelaten. Dan kom je uit op 12000 opvangplaatsen. Dat moet voldoende zijn voor dit land'', aldus Kamp.

De VVD'er gaat daarmee veel verder dan de prognose die oud-staatssecretaris Job Cohen eind vorig jaar deed. De huidige burgemeester van Amsterdam voorspelde dat de opvang in 2005 aanzienlijk zal zijn verminderd als gevolg van de positieve invloed van de nieuwe Vreemdelingenwet. Die beoogt -vanaf 1 april dit jaar- de wachttijd in de asielprocedure te beperken tot maximaal één jaar. Als de nieuwe wet werkt, zo becijferde Cohen, kan over vier jaar volstaan worden met 35000 opvangplekken, en een buffer voor onvoorziene omstandigheden.

Vooralsnog is dat toekomstmuziek. Het COA zag afgelopen jaar -zo blijkt uit de asielketenrapportage over 2000- 13655 meer asielzoekers de centra binnenkomen dan er uitgingen. Begin dat jaar was uitgegaan van een uitstroom van bijna dertigduizend asielzoekers. In werkelijkheid verlieten maar twintigduizend vreemdelingen de opvang. Het stappenplan 2000, dat asielzoekers sinds 10 februari 2000 het recht op opvang ontzegt als hun eerste asielverzoek definitief is afgewezen, heeft het COA tot dusver niet meer dan enkele tientallen vertrekkers opgeleverd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden