'Je hebt nog nette betalers'

AMSTERDAM - De belastingdienst is er om op te schimpen en te schelden. Het bedrag dat jaarlijks aan die dienst wordt betaald, is iets om over te zwijgen. Maar hoe zit het met die zwijgers? Zijn ze er nog, de mensen die het betalen van belasting zien als een teken van beschaving? Of calculeert de Nederlandse burger er stevig op los? En is hij, al dan niet begeleid door listige adviseurs, er vooral op uit om de grenzen van de belastingwetten zo ver mogelijk op te rekken?

“Er is een categorie mensen die veel geld verdient en die hun belastingadviseur de opdracht geeft om het bedrag dat zij aan de fiscus moeten betalen te, eeeh, minimaliseren. Er zijn ook mensen, die niets met dat soort dingen te maken willen hebben. Mijn indruk is dat die laatste categorie de laatste tien à twintig jaar aardig geslonken is.”

A. Kasdorp, werkzaam bij het advocatenkantoor Houthoff, heeft de stellige indruk dat wat hij 'de fijngevoelige fiscale ethiek' noemt, aan het verdwijnen is. Die ethiek treft Kasdorp wel aan bij politici die uit hoofde van hun functie natuurlijk uiterst voorzichtig moeten opereren. Het rumoer rond minister Wijers, dat dezer dagen ontstond, bewees dat weer eens.

Kasdorp heeft uit de berichten die hij er over gelezen heeft niet de indruk dat Wijers juridisch iets fout heeft gedaan. De zogeheten 'Antillen-route', die Wijers heeft gevolgd, is door heel wat vermogende Nederlanders bewandeld. Eigenlijk is Kasdorp verontwaardigder over de persoon die de gegevens heeft laten lekken naar de actualiteitenrubriek Nova. “Dat lekken is zeer bedenkelijk. Op zo'n ambtsmisdrijf staat een gevangenisstraf van één jaar.”

Hoewel Kasdorp de belastingmoraal ziet verschuiven en daar zorgelijke kanten in ziet, tekent hij ook een aantal nuances aan. “Er is een groot verschil tussen het zoeken naar de rek in een wet en het overtreden van een wet. Voor dat laatste schrikken veel mensen terug. Ze zeggen tegen hun adviseur: 'zorg dat ik zo weinig mogelijk betaal, maar hou het wel legaal'. Daarnaast zijn veel mensen niet in staat om te sjoemelen. Met een vast salaris is dat echt niet eenvoudig. In het algemeen is het trouwens niet meer zo simpel om gebruik te maken van constructies om minder belasting te betalen.”

Kasdorp ziet wel een verband tussen de toename van het aantal calculerende burgers en de toename van het aantal belastingadviseurs. “De orde van adviseurs telde in de jaren zestig zo'n drie à vierhonderd leden. Dat is nu het tienvoudige. De bevolkingsomvang is in die jaren zeker niet met een factor tien gegroeid.” Of het aantal adviseurs is toegenomen omdat burgers meer calculeren of dat burgers op advies van hun fiscale raadgevers zijn gaan calculeren, kan Kasdorp niet precies zeggen.

Ook J. Veenstra, van KPMG Meijburg en Co., ziet de belastingmoraal verschuiven. Hij heeft echter de indruk dat particulieren zich de laatste jaren juist minder laten bijstaan door fiscale adviseurs. “De belastingdienst heeft heel wat constructies onmogelijk gemaakt. De trend dat burgers in de privésfeer allerlei constructies lieten uitdenken, is echt voorbij. Eind jaren tachtig gebeurde dat nog wel.”

Brasschaat

Het dichten van belastinglekken heeft wel tot gevolg dat vermogende types eerder dan vroeger uitwijken naar het buitenland, zoals het Belgische Brasschaat dat vol zit met 'fiscale vluchtelingen'. “Ik denk dat elke vermogende particulier wel eens heeft overwogen om te emigreren. De meesten doen dat niet, maar een aantal doet dat wel. Zo verdwijnt een, eeeh, substantieel vermogen over de grens.”

De Amsterdamse hoogleraar belastingrecht P.Wattel ziet ook verschuivingen. “Steeds meer mensen gaan op zoek naar de grenzen van de wet, steeds minder mensen kunnen die grenzen vinden.” Het rumoer rond Wijers betitelt Wattel als “flauwe kul”. Hij ziet Wijers hoogstens als een vrije jongen, die in de tijd dat hij nog adviseur was een legale manier heeft gevonden om minder belasting te betalen. “Dat doen alle vrije jongens.”

Met Veenstra constateert Wattel dat de overheid de afgelopen jaren menig belastinglek heeft dichtgekit. Wattel is daar niet onverdeeld gelukkig mee. “De overheid verzint steeds nieuwe anti-misbruikregels. Vooral staatssecretaris Vermeend is daar heel goed in. Maar zo ontstaat wel een onafzienbaar en ondoorzichtig regelwoud, dat steeds technischer wordt. Voor burgers is nauwelijks meer te begrijpen waarom er bepaalde regels zijn. Dat heeft een gevaar. Als er geen diepere moraal zit achter regels, willen mensen die regels ook niet naleven. En laten we wel wezen, de overheid calculeert ook.”

Oplossingen voor dit probleem zijn niet eenvoudig, erkent Wattel. Hoe kun je mazen in wetten dichten anders dan door nieuwe wetten te maken? Een oplossing die een aantal jaren geleden opgeld deed, was belastingverlaging. Wattel: “Daar zit logica in. Hoe lager de belastingen, hoe minder je kunt verdienen met calculeren. Maar het gaat natuurlijk om het optimum. Misbruik is vervelend, maar een drastische verlaging van de belastingen heeft ook veel nadelen.”

Een versimpeling van de belastingen is een andere oplossing. “Maar”, zegt Wattel, “dat brengt weer andere problemen met zich mee. Commissies die de taak kregen om de belastingen te versimpelen, kregen steevast de opdracht mee dat de financiële gevolgen voor mensen niet groot mochten zijn. Tja, dan is veranderen moeilijk. Het is natuurlijk heel eenvoudig om bedrijven een loonsomheffing van hun werknemers te laten betalen. Wie 100 werknemers heeft betaalt bedrag x, wie er 1 000 heeft betaalt y. Maar dan kan geen rekening gehouden worden met verschillen tussen individuele werknemers, zoals die tussen huurders en huizenkopers.”

Calculeert de burger er op los? Bedondert ie de fiscus meer dan vroeger? Het ministerie van financiën zegt het niet te weten. Onderzoeken tonen aan dat het aantal correcties op aangiften tussen 1990 en 1992 steeg. Een teken van calculatie? Een strengere belastingdienst? Een groot aantal fouten vanwege onbekendheid met nieuwe regels? Mazen

Financiën weet het niet en wijst erop dat het aantal correcties in '93 en '94 weer wat terugliep. En het groeiende aantal belastingadviseurs dan? “Dat kan best te maken hebben met het groeiende handelsverkeer en de internationale vervlechting”, zegt een woordvoerder van het ministerie. “Adviseurs zijn er echt niet alleen om mazen te zoeken.”

Wattel: “Je hebt nog nette betalers. Je hebt mensen die het niet chique vinden om steeds het onderste uit de kan te halen. Je hebt genoeg mensen die geen zin hebben om een dure adviseur in te schakelen. En je hebt er veel die niets te calculeren hebben. Maar er is niets tegen om door de wetgever toegestane aftrekposten te benutten. Waarom zou je de kosten van een crèche niet aftrekken als dat geheel legaal is. Over die aftrekmogelijkheid meldt het gewone belastingformulier niets. Je moet het weten of ernaar vragen. Het wordt pas een probleem als het kunstgrepen zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden