'Je gaat voor liefde of voor het gelijk'

Filmmaker Peter Bosch vindt het 'grote flauwekul' om maatschappelijk engagement af te doen als 'soft'. ,,Maar het is waar dat je niet erg hip wordt gevonden als je niet meegaat in materialistische hypes. Voor een commercial kom ik echter mijn bed niet uit. Ik moet me kunnen vereenzelvigen met mijn onderwerp, anders wordt het niks.''

Vandaag gaat de film '...Als uzelf' in première. Een documentaire over de zorgsector waarin nu eens niet de misère centraal staat, maar waarin bewoners en verzorgenden hun vaak zeer aandoenlijke verhaal vertellen.

,,De essentie van mijn films is om dilemma's aan te kaarten, waardoor je een dynamisch proces op gang brengt. Ik ben daarbij zeer geïnteresseerd in de manier waarop mensen in de meest extreme situaties overeind blijven. Dan kom je al snel terecht bij onderwerpen als ziekte, dood, liefde en relaties. Die onderwerpen kun je op verschillende manieren benaderen, waarbij je jezelf de vraag moet stellen: ga je voor liefde of ga je voor het gelijk? Het typerende is dat ik overal waar ik film mensen tegenkom die het gevoel hebben er alleen voor te staan. Iedereen is tegenwoordig zoekende, we zijn in deze maatschappij alle fundamentele rituelen van het leven kwijtgeraakt.''

Peter Bosch is al vijftien jaar filmmaker. Vorig jaar kwamen hij en Julia von Graevenitz (met wie hij samen Bosch Film Amsterdam runt) in het nieuws met de speelfilm 'De straat is van ons', waarin Amsterdamse randgroepjongeren de hoofdrol speelden. Zij droegen zelf de onderwerpen aan en het script ontstond uit de verhalen die de jongeren zelf vertelden. Maar ondanks het feit dat Bosch en Von Graevenitz al verschillende prijzen kregen voor hun producties, reageert de filmwereld niet altijd even enthousiast op hun geëngageerde manier van werken. Bosch: ,,Vorig jaar werd 'De straat is van ons' op het Nederlands Filmfestival vertoond. Ik sprak daar verschillende collega's die eigenlijk allemaal zeiden: 'Ik wil met mijn films geen boodschap uitdragen, want de werkelijkheid is veel te ingewikkeld'. Ze willen kortom geen standpunt innemen. Ons succes is dat we dat juist wél doen. Ander punt van kritiek was, dat we hebben gewerkt met amateurs die we letterlijk van de straat hebben geplukt. Maar daardoor is de film juist zo authentiek. Gelukkig zijn er ook collega's die het wel waarderen. Vorige week werd de film gedraaid voor een internationaal gezelschap. De producent van 'The Sundance-Kid' van het Robbert Redford-fonds was zeer onder de indruk en wil de 'De straat is van ons' naar Amerika halen.''

Peter Bosch (40) groeide op in Almelo. Hij ging na de middelbare school naar de sociale academie in Amsterdam. ,,Ik werd als klein jochie altijd al gefascineerd door de motieven van mensen om bepaalde dingen te doen. Geëngageerd zijn, zat in de familie. Mijn vader, een liberale katholiek, had een uitgesproken gevoel voor wat wel en wat niet deugde. Hij stimuleerde zijn kinderen altijd om 'iets belangrijks' te gaan doen in het leven. Maar wel iets wat je leuk vond, anders schoot het nog niet op.''

Bosch kreeg na zijn studie een baan waarin hij met jongeren werkte die geweldsdelicten hadden gepleegd. ,,Ik vond dat fantastisch, maar ergerde me aan mijn collega's die allemaal verschrikkelijk moraliserend bezig waren. Die kids wisten zelf ook wel dat ze zwaar over de schreef waren gegaan, maar zaten met een enorm persoonlijk dilemma. En daar besteedde de hulpverlening nauwelijks aandacht aan.''

Na anderhalf jaar kreeg Bosch een adviserende functie aangeboden bij de Raad voor de Kinderbescherming en kreeg hij te maken met zware gevallen van kindermishandeling en incest. ,,Het was de tijd van de 'Bolderkar-affaire' en de ene na de andere actualiteitenrubriek besteedde aandacht aan incest. Daar werd steevast het stereotiepe beeld geschetst van een zielig kind en een monsterachtige dader. Maar de enige manier om als maatschappij greep op dit probleem te krijgen, is om het monster recht in de ogen te kijken en daarbij te bedenken dat het net zo goed je buurman kan zijn die iedere zaterdag braaf zijn auto wast.''

Bosch besloot om zelf een film over dit onderwerp te maken. Hij zocht contact met regisseurs en tekstschrijvers en voor hij het wist runde hij een filmproductiebedrijf. ,,Makkelijk was het niet in het begin. Ik mocht dan wel goed op de hoogte zijn van de motieven om een film te maken, maar om die uit te werken tot een geheel was een andere kwestie.''

Acht jaar en ongeveer 140 producties later besloot Bosch zich terug te trekken. ,,Ik was alleen nog maar bezig met het bedrijf. En mijn dochter werd heel ziek. Dan realiseer je je plotseling dat je heel succesvol bent en heel veel geld verdient, maar ook dat je niet gelukkig bent.''

Na een half jaar pakte Bosch de draad weer op met een film die hij maakte in opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie. ,,Dat was natuurlijk een geweldige arena, want in feite komt alles bij dat onderwerp samen. Het werd een film waarin de moeilijk bespreekbare dilemma's van voor- en tegenstanders werden belicht.''

Na de première was men zo enthousiast dat de cineast onmiddellijk opdracht kreeg voor het maken van twee docudrama's voor de Avro. Bosch werd daarvoor benaderd door Ria Bremer. ,,Ik vertelde haar meteen dat ik niets met medische onderwerpen heb. Maar ziekten grijpen natuurlijk wel enorm in het leven van mensen in. Een van die docudrama's gaat over de ziekte van Huntington, een erfelijke ziekte waardoor een karakter heel sterk verandert. Dat is een heel indringende film geworden. De andere laat zien tot welke conflicten draagmoederschap kan leiden. Beide zijn gebaseerd op de realiteit, de rollen worden gespeeld door gerenommeerde acteurs.''

Euthanasie, aids, incest, kanker, randgroepjongeren, huiselijk geweld. Alles waar een maatschappelijk taboe op rust wordt door Bosch Film aangepakt. En dat taboe treft volgens Bosch ook de zorgsector. ,,Mensen die in een verpleeghuis in Amsterdam werken, vertelden mij dat ze zich schamen om op feestjes te zeggen dat ze een baan in de zorg hebben. Je wordt voor idioot versleten als je niet kiest voor een snelle baan in de it-sector, maar iets wil betekenen voor andere mensen. Dat slechte imago is de grootste crisis in de gezondheidszorg. Al het andere is een kwestie van slecht management.''

De 25 minuten durende film '...Als uzelf' maakten Bosch en Von Graevenitz in opdracht van Het Huis, een protestants-christelijke stichting voor wonen en zorg in Harderwijk. De opdrachtgevers willen met deze film het imago van de zorgsector verbeteren. Wat in de film opvalt, is de liefdevolle wijze waarop de oudere bewoners en de verzorgenden met elkaar omgaan en de manier waarop ze de kans krijgen hun eigen, persoonlijke verhaal te vertellen. Maar is de film niet al te zeer in strijd met de harde werkelijkheid van bedden- en personeelstekort, overbelasting en onderbetaling in de sector? Bosch: ,,We laten de werkelijkheid zien van de situatie op de Veluwe. En die is niet te vergelijken met de werkelijkheid in verzorgingstehuizen in de Randstad. Daar is het personeelstekort veel schrijnender, daar ben ik me zeker van bewust. Maar de film laat wel heel duidelijk zien met hoeveel liefde er in de zorg wordt gewerkt. Dat wordt vaak vergeten.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden