Je eigen luchtmacht in elkaar knutselen, dat kan tegenwoordig

IS-strijders gebruiken drones om doelen in het noorden van Irak aan te vallen. Beeld AP

Veiligheidsdiensten maken zich er al langer zorgen over: kleine drones die in winkels te koop zijn of die mensen zelf in elkaar kunnen knutselen. Ook terroristen kunnen met deze op afstand bestuurbare vliegtuigjes serieuze aanvallen uitvoeren op een president of een voetbalstadion. Maar eenvoudig is dat nog niet.

IS voert in Syrië en Irak al jarenlang aanvallen met drones uit, maar vorige week vond waarschijnlijk de eerste aanslag buiten oorlogsgebied plaats. De Venezolaanse president Nicolás Maduro ontsnapte aan een mogelijke moordpoging met twee drones tijdens een militaire parade in hoofdstad Caracas. Op televisiebeelden is te zien hoe hij en zijn entourage vanaf een tribune ineens verschrikt opkijken. Vervolgens is er een explosie te horen. Beveiligers met kogelwerende matten vormen een haag om Maduro.

Aanvankelijk heerste er enige scepsis of de aanslag niet verzonnen was door de autoritaire Maduro om meer repressie te rechtvaardigen, maar via het journalistieke onderzoekscollectief Bellingcat doken de afgelopen dagen beelden op van de aanslag. Het lijkt om twee drones te gaan waar een explosieve lading onder hing.

Een sluipschutter schoot er een uit de lucht, de andere stortte in de buurt neer en kwam vervolgens tot ontploffing. Volgens de Venezolaanse autoriteiten hadden zij het radiosignaal tussen het apparaat en de bestuurder verstoord, waardoor de drone op de grond viel.

Niet moeilijk

Het lijkt niet moeilijk drones aan te passen zodat ze bruikbaar zijn bij een aanslag. Volgens Venezuela gebruikten de aanvallers de Matrice 600 van de Chinese producent DJI. Dat is een helikopterachtige drone met 6 rotors voor professionele filmopnames, die ook in Nederland voor 5700 euro te bestellen is.

In een reclamefilmpje noemt ontwerper Paul Pan het een drone die 'zware ladingen kan tillen' en de gebruiker in staat stelt alle stappen 'van assemblage tot vliegen' eenvoudig zelf uit te voeren. Onder de Matrice 600 hangt namelijk een rails waar de gebruiker zelf een camera van maximaal 6,5 kilo onder kan hangen. Maar waar plaats is voor een camera, kunnen we ook een bom plaatsen, zo hebben de vijanden van president Maduro waarschijnlijk gedacht.

Zij kozen volgens de Venezolaanse regering voor een bom van een kilo. Met zo'n lichtere lading heeft de drone volgens de fabrikant een vliegtijd van 35 minuten en een maximumsnelheid van 65 kilometer per uur. Het toestel kan ook automatisch naar vooraf ingestelde coördinaten vliegen, en werkt tot op ruim vier kilometer afstand van de bestuurder. Die ziet via een beeldscherm op zijn controlepaneel wat de drone via een boordcameraatje waarneemt.

In het promotiefilmpje prijst de fabrikant al deze eigenschappen aan, terwijl de drone richting een groot open stadion vliegt. Televisiemakers zien hier waarschijnlijk een buitenkansje om mooie opnames van een wedstrijd te maken, maar voor een terrorist lonkt de mogelijkheid om de beveiliging tijdens grote evenementen te omzeilen.

Politie- en veiligheidsdiensten zijn dan ook bezorgd dat terroristen drones gebruiken voor aanvallen op locaties of personen die anders moeilijk bereikbaar zijn. In 2014 vlogen mensen in Frankrijk bijvoorbeeld meermalen met drones over kerncentrales. Begin dit jaar liet Greenpeace zelfs een kleine drone tegen een kerncentrale in de buurt van Lyon te pletter vliegen, om aandacht te vragen voor de slechte beveiliging.

Oorlogsgebieden 

Terroristen en andere strijdgroepen gebruiken drones voor aanvallen in oorlogsgebieden. IS trok de afgelopen jaren de aandacht met drones die gekocht waren of zelf in elkaar geknutseld. Bij kamikazeaanvallen waren in september 2017 al twaalf Iraakse militairen omgekomen, zo meldde The New York Times destijds.

Ook Rusland kreeg tijdens zijn interventie in Syrië te maken met onbemande vliegtuigen in handen van jihadisten. In januari vlogen dertien in elkaar geknutselde propellervliegtuigjes richting een militair vliegveld en marinebasis bij de stad Lattakia. Twaalf toestellen droegen granaten, het dertiende was uitgerust met extra camera's om de aanval te coördineren.

De Russen sloegen de aanval af. Luchtafweerraketten schoten zeven drones neer. De andere stortten neer nadat een stoorzender de communicatie met de bestuurder op afstand had geblokkeerd.

Goed beeld van slagveld

Toch zijn directe aanvallen met onbemande vliegtuigjes waarschijnlijk niet de grootste dreiging voor krijgsmachten als zij tegenover terroristen staan. De bommen die aan de vliegtuigjes bevestigd zijn, hebben niet meer kracht dan een paar met mortieren of raketwerpers afgevuurde granaten. Het Amerikaanse legerhandboek over luchtverdediging waarschuwt dat terroristen drones vooral gebruiken om een goed beeld van het slagveld te krijgen terwijl zij over de grond een aanval uitvoeren.

Op deze manier ging IS ook te werk bij zijn snelle opmars tegen het Irakese leger in 2014. Drones zochten bijvoorbeeld naar zwakke punten in de Iraakse verdedigingslinies. Daar werden vervolgens zelfmoordcommando's met vrachtwagens vol explosieven naartoe gestuurd. Andere strijders konden vervolgens op deze plek makkelijk doorbreken. Die manier van werken is eigenlijk niet veel anders dan die van moderne legers. Zij gebruiken drones om doelen te zoeken waar hun artillerie op kan schieten.

Tegenmaatregelen 

De dreiging van drones in handen van vijandelijke legers en terroristen is voor veel landen ernstig genoeg om te investeren in tegenmaatregelen. Een onderzoek van de Amerikaanse Bard Universiteit vond begin dit jaar wereldwijd 235 anti-dronesystemen die in ontwikkeling zijn of al te koop zijn. Het is een lucratieve markt.

Het Amerikaanse ministerie van defensie stelde vorig jaar 700 miljoen dollar beschikbaar voor experimenten met wapens tegen kleine drones. Tijdens een demonstratiedag in de woestijn van New Mexico konden bedrijven laten zien hoe zij allerlei vliegtuigjes uit de lucht kunnen halen. Maar echt goede oplossingen zijn er nog niet, zeiden militairen later tegen de onderzoekers van Bard.

Verdediging van één afgelegen militaire basis is niet zo moeilijk, zo laat de met succes door Rusland afgeslagen aanval op de basis in Syrië zien. Traditioneel luchtafweergeschut kan de drones dan neerschieten. Ook de Amerikanen en Duitsers stellen al bestaande snelvuurkanonnen tegen inkomende granaten en raketten zo af dat ze drones kunnen raken.

Als terroristen buiten militaire bases vliegtuigjes gebruiken, is verdediging lastiger. Rondrijdende militairen hebben niet altijd luchtafweergeschut bij zich, en de politie al helemaal niet. Het Belgische leger houdt daarom in eigen land een helikopter voorzien van machinegeweren paraat om drones uit de lucht te schieten. Maar boven een drukke stad kan dat een hoop nevenschade veroorzaken.

Stoorzenders

De meest populaire tegenmaatregelen, zeker voor binnenlands gebruik, zijn daarom stoorzenders die de communicatie tussen bestuurder en drone blokkeren. De meeste commerciële drones zijn zo ingesteld dat ze dan automatisch terugvliegen naar hun vertrekpunt, of direct landen.

Maar ook deze stoorzenders hebben beperkingen. Zelfgemaakte drones kunnen bijvoorbeeld zo ingesteld worden dat ze zichzelf met hun explosieve lading op een bepaald punt te pletter vliegen, als ze het contact met hun bestuurder verliezen. Bovendien hebben de meeste stoorzenders maar een bereik van een paar honderd meter. Daarom zijn ze alleen geschikt om bepaalde locaties te beveiligen, zoals sportstadions.

De bestuurder van de stoorzender moet dan ook nog kwaadwillende en bonafide drones kunnen onderscheiden. Rond grote evenementen vliegen namelijk ook apparaten van tv-zenders en de politie. Waar auto's en bromfietsen altijd een kenteken moeten hebben, zijn drones niet op afstand te identificeren. Om hier wat aan te doen, werkt de Franse regering aan een systeem waarbij iedere drone boven een bepaald gewicht 's nachts verlichting moet dragen, en moet beschikken over een transponder. Daarmee kunnen politiediensten van afstand het serienummer en de vlieghoogte aflezen.

Beperkt gevaar Al zijn drones zeker buiten oorlogsgebieden nog moeilijk te bestrijden, reden tot grote paniek is er niet. De aanvallen van IS in Irak lieten zien dat drones vooral effectief zijn als ze informatie verzamelen om andere wapens, zoals autobommen, effectiever te kunnen inzetten. Dat maakt de vliegtuigjes minder aantrekkelijk als wapen voor terroristen in westerse landen. De organisatie van zo'n complexe aanval vraagt namelijk een grondige voorbereiding, wat de aandacht van veiligheidsdiensten kan trekken.

Het Amerikaanse onderzoekscentrum Rand bestudeerde tien jaar geleden al het toekomstige gevaar van onbemande vliegtuigjes in handen van binnenlandse terroristen. De conclusie was toen dat ze vooral een 'nichedreiging' zouden blijven.

Rugzak

Voor een terrorist is het bijvoorbeeld lastig om met een drone veel slachtoffers te maken. In een simpele rugzak past al een zwaardere bom, en een autobom is nog veel krachtiger. Met een drone kun je weliswaar over hekken en andere beveiligingsmaatregelen naar een doel vliegen, maar het is eenvoudiger om een doelwit uit te kiezen waar geen hekken omheen staan.

Volgens de onderzoekers zou een drone misschien wel aantrekkelijk zijn voor aanvallen op specifieke beveiligde locaties, als de groepering grote waarde hecht aan dat ene doelwit. Het voorbeeld bij uitstek daarvan is natuurlijk een aanslag op een president.

Maar de mislukte aanslag op Maduro laat zien dat ook een dergelijke aanval nog lastig is uit te voeren. De langzame drone was duidelijk zichtbaar. Dat gaf de Venezolaanse beveiligers genoeg tijd om het wapen uit de lucht te schieten voordat Maduro gevaar liep.

Lees ook:

Amerikaanse bewapende drones jagen op terroristen in Afrika
Het aantal Amerikaanse drone-aanvallen in Somalië is de afgelopen maanden meer dan verdubbeld. Dat past bij Trumps geïntensiveerde anti-terreurstrijd in Afrika.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden