'Je blijft natuurlijk wel verantwoordelijk voor je eigen gedrag'

Filosoof Coen Simon laat zien hoe je uitspraken uit het nieuws fileert

Vorig jaar had ik een akkefietje met een televisieprogramma. Ik had op uitnodiging columns geschreven, die uiteindelijk de uitzending niet haalden. De columns haddden ze 'geweldig' gevonden, maar pasten bij nader inzien 'niet in het format'.

Er was niets over honorarium afgesproken en de programmamaker leek in de veronderstelling dat hij de zaak met een berouwvol telefoontje kon afhandelen. Ik hoorde hem zeggen dat hij het heel spijtig vond, dat hij nauwelijks budget had, dat het voor hem zelf ook niet leuk was, dat hij zeker nog eens bij me terug zou komen, dat die dingen, hoe vreselijk ook, nu eenmaal zo gaan, en dat het, als het aan hem lag, anders was gegaan. Maar dat ik hem op zijn woord moest geloven: hij voelde zich 'hier volledig verantwoordelijk voor'. Ik vroeg hem waar die verantwoordelijkheid uit zou blijken. "Blijken?", reageerde hij verbaasd. "Ik zég het nu toch?"

Verantwoordelijkheid is een rekbaar begrip, maar zó opportuun had ik het niet vaak gehoord. Het betekende hier niet meer dan dat de verantwoordelijke zich rot voelde. Ik stuurde een rekening - dan was zijn rotgevoel tenminste gegarandeerd.

Wat valt eigenlijk onder onze verantwoordelijkheid? Die kwestie is moeilijker dan je denkt, ook als je denkt. "Mensen kunnen namelijk niet precies de grens bepalen tussen wat zij kunnen en wat zij niet kunnen", schreef filosoof Cornelis Verhoeven, en dus ook niet precies waarvoor ze zich zouden moeten verantwoorden.

Verantwoordelijk betekent letterlijk dat je in staat bent antwoord te geven als de wereld iets van je vraagt. Die vraag bestaat per definitie uit onvoorziene omstandigheden, en je hoeft er ook geen schuld aan te hebben.

Toen in november voor het eerst op de Nederlandse snelweg een zelfrijdende auto werd getest, stelde mininster Schultz van Haegen een bezorgde journalist gerust: "Je blijft natuurlijk wel verantwoordelijk voor je eigen gedrag". Maar de zelfrijdende automobiel (vergeef me het pleonasme, zo heet die GPS-gestuurde vierwieler nu eenmaal) laat onze zelfbewuste autonomie niet ongemoeid natuurlijk. Dat 'eigen gedrag' is nu juist wat de nieuwe technologie reduceert.

Het verantwoordelijke antwoord van de minster op deze onvoorziene technologie had moeten zijn: wees gerust, wij gaan ervoor zorgen dat u ook in de zelfrijdende automobiel een verantwoordelijk mens kunt blijven, die in staat blijft zelf te antwoorden op de vragen die de wereld stelt.

Mininster Schultz van Haegen in het NOS journaal

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden