Je beste vriend is pispaal geworden

politie | Een hartekreet van een agent op Facebook over hoe de politie tot pispaal van de maatschappij is verworden, krijgt veel steun. Toch is er volgens onderzoek weinig mis met het vertrouwen van Nederlanders in de politie. Hoe kan dat?

Het woord respect voert de boventoon in de reacties op de hartekreet van agent Frank de Vetter, vorige week. Hoewel er natuurlijk ook negatief commentaar klinkt, lijkt de 58-jarige politieman uit het Brabantse Rijen een gevoelige snaar te raken met zijn betoog over hoe de politie is verworden tot het pispaaltje van de samenleving.

De Vetter, die al dertig jaar in het vak zit, schreef vorige week op Facebook: "Ik ben een slecht getrainde politieman. Samen met mijn collega's gebruik ik veel geweld, we slaan mensen zomaar in elkaar. Ik leg regelmatig een nekklem aan waarbij volledig onschuldige mensen het loodje leggen. (...) De brave huisvader die ik betrap op 80 km per uur in een woonwijk zegt mij geërgerd dat ik zeker niets beters te doen heb en boeven moet gaan vangen. Als ik een etterbakje aanpak op straat wordt dat onmiddellijk gefilmd waarna het filmpje op YouTube wordt geplaatst."

Hoewel het cynisme van de tekst afdruipt - of misschien wel juist daarom - maakt de Facebookpost veel los, blijkt uit de bijna 9000 reacties. Zelf denkt De Vetter dat dat komt doordat het weinig voorkomt dat een agent zich zo in het openbaar uitspreekt. "Vroeger was je trots op je baan en liet je bij wijze van spreken de hond uit in uniform. Dat is tegenwoordig wel anders."

Het is een opmerking waar meer agenten zich in herkennen. Allemaal geven ze aan het mooiste beroep van de wereld te hebben, maar er is ook iets veranderd. Juist daarom noemt Roel Timmermans (33), agent in Venlo, de tekst van De Vetter 'een prachtstuk'. "Eindelijk eens iemand die onverbloemd zegt wat politiemensen over zich heen krijgen. Normaal staan we in het verdedigingshoekje van de boksring te wachten tot er een klap wordt uitgedeeld. Daardoor is de politie altijd de tweede die praat, maar de negatieve toon is dan al gezet."

Timmermans, die elf jaar agent is, vindt het prima dat burgers mondiger zijn geworden. "Ik doe niets liever dan uitleggen waarom ik handhaaf. Heb je kritiek op me, zeg het dus vooral." Maar de reacties op zijn uniform werden ook ruwer en brutaler, zegt hij. Uitdagen, beledigen, schelden, het lijkt er tegenwoordig bij te horen, erkent Aron Muijsenberg (24), agent uit het Limburgse Weert. Aan burgers uitleggen waarom je iets doet, heeft lang niet altijd zin. Er wordt niet geluisterd, mensen hebben hun mening toch al klaar dat de politie niet deugt. Helemaal als er alcohol in het spel is op zaterdagavond, kan het er lomp aan toe gaan.

Volgens agent Dolf Mauritz (60) uit Katwijk is er weinig begrip bij burgers voor wat het politievak nou eigenlijk inhoudt. Hij is voorzitter van het Platform Bezorgde Dienders dat vorige week een petitie begon om de pensioenleeftijd van agenten weer te verlagen. Die is in één keer van 60 naar 67 jaar gegaan. Een veel te grote stap, volgens Mauritz, omdat het politiewerk niet alleen fysiek, maar ook mentaal veel impact heeft. "Daar staan burgers weinig bij stil. Ik maak hele mooie dingen mee in mijn vak, maar er zijn ook gebeurtenissen die invloed hebben op de bovenkamer. Dat je op een melding afkomt van een vrouw die zichzelf in brand heeft gestoken. Ze is uiteindelijk overleden, maar toen ik aankwam, leefde ze nog. Haar man moest ik meenemen. Hij bleek er niets mee te maken te hebben."

Groot vertrouwen

Als je De Vetter en zijn collega's hoort, dan lijkt de verhouding tussen politie en burger behoorlijk verpest. Maar opvallend genoeg staat de politie samen met rechters juist bovenaan het lijstje van het CBS van instituties waar burgers het meeste vertrouwen in hebben, met een score van bijna zeventig procent. Ter vergelijking: maar dertig procent van de mensen heeft vertrouwen in de pers. In het Europese rijtje scoort de Nederlandse politie eveneens goed - Nederlanders staan sowieso bekend als volk met traditioneel een groot vertrouwen in overheidsinstanties.

Ook uit andere gegevens blijkt geen plotselinge vertrouwensbreuk tussen burgers en politie. In september concludeerde het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) dat de aangiftebereidheid van burgers na misdrijven al jaren vrijwel stabiel is. Volgens het WODC, dat het onderzoek deed in opdracht van het ministerie van veiligheid en justitie, is de aangiftebereidheid een belangrijke indicatie voor de houding ten opzichte van de politie.

Kijk je naar het aantal incidenten van geweld tegen de politie, dan zijn ook daar geen grote veranderingen te zien, aldus Jaap Timmer, verbonden aan het Centrum voor Politiewetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam. "Het geweld tegen agenten is vooral in de jaren negentig fors toegenomen, gemeten naar het aantal agenten dat gewond raakte. Maar na 2010 nam dat weer licht af."

Waarom ervaart de agent op straat dan wél een groot wantrouwen? Agenten wijzen op de invloed van media en sociale media. Daar gaat het altijd over de fouten. En ja, natuurlijk gaan er dingen mis. "Ik zie ook weleens dienders die zich als een hork gedragen", zegt Mauritz. Maar die negatieve verhalen gaan een eigen leven leiden online. Wordt de politie in Groningen gefilmd tijdens een hardhandige arrestatie, dan weten ze dat ook in Zeeland binnen de kortste keren.

Misschien wel het voorlopige dieptepunt van de invloed van online video's, was afgelopen zomer toen een groepje jongeren in Zaandam - bekend geworden onder de naam 'treitervloggers' - in YouTubefilmpjes politieagenten uitdaagden en belachelijk maakten. Maar de politie krijgt veel vaker te maken met beelden op internet van het optreden van agenten, voorzien van commentaar. Vorige week nog voelde het korps in Arnhem zich genoodzaakt te reageren op een video op de site Dumpert, waarin agenten geweld gebruiken tijdens een arrestatie. De context ontbreekt, schrijft de politie op Facebook. Zo is niet te zien dat de man die gearresteerd wordt daarvóór geweld gebruikte, en onder meer probeerde een balpen in de nek van de agent te steken.

Om het effect van online video's op individuele agenten te verminderen, wil de Tweede Kamer dat agenten voortaan alleen nog maar onherkenbaar in beeld komen. Een maatregel die politievakbond ACP toejuicht. Al is het vooral 'symptoombestrijding', vreest voorzitter Gerrit van de Kamp. Het disrespect richting de agenten op straat zal er niet door verdwijnen Dat probleem is ook groter dan de politie alleen, zegt Van de Kamp. Het heeft volgens hem te maken met de verruwing in de samenleving in z'n geheel, waar agenten in de frontlinie als een van de eerste de gevolgen van merken.

Natuurlijk kan de politie zelf ook maatregelen nemen, zegt de vakbondsvoorman. Zo is het belangrijk dat agenten na een incident gesteund worden door hun leidinggevende. Ze moeten de beloofde trainingsuren krijgen en de juiste instrumenten. "Etnisch profileren mag niet, maar wat kan dan wel?"

Ook in de onderzoeken naar vertrouwen in de politie, zitten aanknopingspunten voor verbetering, zeggen onderzoekers. Zo hechten mensen wel aan het belang van de politie als gezagsdrager die zorg draagt voor hun veiligheid. Maar burgers zijn lang niet altijd positief over het contact dat ze hebben met agenten. Arie van Sluis, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit: "Ze voelen zich niet goed bejegend, vinden de politie onzorgvuldig of zeggen dat beloftes niet na worden gekomen. Daar is dus wel degelijk iets te verbeteren."

Dat los je niet alleen op met wat extra trainingsuren, denkt Jan Gutteling, die aan de Universiteit Twente onderzoek doet naar risicoperceptie. "Dat agenten weten wat ze doen, is voor burgers zeker belangrijk. Maar nog belangrijker is het dat ze het idee hebben dat de politie hun belangen dient en niet die van zichzelf of iemand anders."

Utopie

Juist dat maakt het zo ingewikkeld. Burgers hechten belang aan een stevige politie, maar wel vooral voor anderen. "Ik noem dat de veiligheidsutopie: leg mij vooral niets in de weg, maar disciplineer mijn buurman", zegt Hans Boutellier, directeur van het Verwey-Jonker Instituut. Hij was betrokken bij een onderzoek vorig jaar naar het vertrouwen van burgers in de Amsterdamse politie. Eén van de conclusies: burgers zijn het meest ontevreden over de politie als het laatste contact met een politieagent voortkwam uit de handhaving. Bijvoorbeeld als ze een boete kregen. Mensen worden blijkbaar niet graag gewezen op fouten die ze zelf maken.

Dat klinkt agenten bekend in de oren. Terwijl uit allerlei onderzoeken blijkt dat mensen zich groen en geel ergeren als er te hard wordt gereden in hun wijk, horen agenten bij controles vaak: 'ga boeven vangen of zo'. Ook van de klagers zelf als die betrapt worden, ondervond agent Dolf Mauritz weleens.

Toch heeft geen van de onderzoekers het idee dat de onvrede over het handelen van de politie toeneemt. Al in de jaren negentig werden er rapporten geschreven over het gebrek aan respect voor agenten. Het enige verschil is dat het allemaal wel erg zichtbaar is geworden, met name door de sociale media. Boutellier: "Ook de mensen die niet zelf een negatieve ervaring hebben met de politie, zien de filmpjes op internet, of lezen de negatieve reacties. Die verhalen kunnen zich als een olievlek verspreiden."

De agent op straat merkt daar direct de gevolgen van. Timmermans: "Mensen zien filmpjes en meningen over de politie en kopiëren het. Hoe vaak ik in de periode na Mitch Henriquez (de man die in Den Haag overleed nadat agenten een nekklem gebruikten bij zijn arrestatie, red.) niet heb gehoord : 'pas op, ze knuffelen je dood'. Ik kan je één ding vertellen: er is geen enkele agent die met die intentie de straat op gaat."

Ook Muijsenberg had onlangs nog een klacht aan zijn broek hangen omdat hij aan etnisch profileren zou doen. Dat is sinds rapper Typhoon daar online een groot punt van maakte, zeer actueel. "Gelukkig kon ik heel goed uitleggen waarom ik die auto aan de kant had gezet. Maar het geeft wel weer een hoop rompslomp."

Blijft de vraag: wat nu? Veel reacties op het Facebookbericht van agent De Vetter gaan over het terugwinnen van het respect. De politie zou harder moeten ingrijpen. Agent Roel Timmermans ziet daar wel wat in. "Als wij iemand pakken voor fietsdiefstal, dan staat hij na zes uur lachend weer buiten, terwijl wij nog zitten te tikken aan al het papierwerk. Hoe kun je dan respect verwachten?" Ook Hans Boutellier van de VU denkt dat de politie er goed aan doet om sneller in te grijpen vanwege belediging van een ambtenaar in functie. Dit om een nieuwe 'treitervloggers-affaire' te voorkomen. Maar Gerrit van de Kamp van de politievakbond voorziet de krantenkoppen dan alweer. "Grijpt de politie een keer hard in, dan is het land te klein."

Frank de Vetter is ondertussen behoorlijk onder de indruk van alle reacties op zijn Facebookpost. Al zegt hij zich 'geen illusie te maken' dat er veel verandert. Hij hoopt dat in ieder geval een handjevol mensen wat genuanceerder gaat denken over het werk van agenten.

foto hh

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden