Je bent stom, afschuwelijk, walgelijk

Aangrijpend portret van een 22-jarige vrouw

Bestaan er werkelijk zulke vrouwen van tweeëntwintig? Vrouwen als Allison, die zwaar aan de drank is, die per ongeluk zwanger wordt, die wordt verkracht en geen aangifte doet, die bij een vriend blijft die een hakenkruis op haar rug laat tatoeëren, die ook niet wegloopt als hij haar meerdere malen in de kofferbak opsluit of tien uur lang aan het bed vastketent? Die, als ze eindelijk wordt losgemaakt, niet begint te razen en tieren of hem voor zijn kop slaat, maar nog een uur in zijn armen blijft liggen om dan stilletjes op te staan en naar haar moeder te gaan? Bestaan zulke vrouwen nog in een westers land, in de Verenigde Staten anno nu?

Goed, Allison stapt op een gegeven moment op de bus naar de Reno om daar een nieuw bestaan op te bouwen, maar ook dat avontuur kenmerkt zich door een enorme passiviteit. Door geestelijke armoede en een schokkend gebrek aan zelfrespect.

Mijn verbazing over Allison, de heldin van Willy Vlautins' 'Noordwaarts', ben ik gedurende het hele boek niet kwijtgeraakt. En toch heeft de auteur mij ervan overtuigd dat ze bestaan, deze jonge vrouwen van wie de eenvoudigste dromen nog te groot blijken om waar te maken. Allison werkt als serveerster in een café, maar droomt over een baan bij een bibliotheek. "Dan zou ik leuke kleren kunnen dragen, en je zou met niemand hoeven praten. Gewoon alleen de administratie bijhouden en nieuwe boeken en tijdschriften aanschaffen en die op alfabet zetten. Het is 's zomers altijd koel en 's winters altijd warm."

Hoewel Vlautin deze zachtaardige, eenzame, depressieve vrouw mooi beschrijft, zou haar apathie de lezer makkelijk kunnen gaan tegenstaan. "Toen haar dienst was afgelopen kleedde ze zich om in de personeelstoiletten en liep naar de rivier en dronk een kop koffie. Ze had die ochtend een pakje Pall Mall op een tafeltje gevonden en het opgepakt en in haar schort gestopt. Ze nam een sigaret uit het pakje en stak hem aan." Maar de meerwaarde van het boek ligt in de diep melancholieke sfeer van deze roman, die Rob Erkelens perfect heeft weten te bewaren in zijn vertaling.

Allison schrijft brieven aan zichzelf waarin ze zichzelf vervloekt: "Je bent stom. Je bent een stom en afschuwelijk en walgelijk wezen. Als je beter je best deed zou je misschien nog wat voorstellen [...] Je hebt niet eens een diploma. Iedereen maakt de middelbare school af. Je moet wel een achterlijke debiel zijn om dat niet te doen." Maar ze voert ook denkbeeldige gesprekken met acteur Paul Newman, die haar zelfbeeld weer moet opkrikken: "Je bent niet slecht. Je hebt alleen wat ik slechte zenuwen zou noemen. en daar moet je aan werken, meisje van me. [...] Koop een televisie, je denkt te veel na."

Na zo'n gesprek met haar onzichtbare held kan Allison weer even verder en begeeft ze zich naar de elektronicazaak voor een negentien-inch-kleuren-tv. In haar hart weet ze hoe ze zichzelf moet redden, maar ze heeft een ander nodig om haar dat te vertellen, ook al is die ander slechts een verzonnen schim. Het zijn dit soort tedere details die ontroeren.

Deze sfeer van onderliggend verdriet en zwaarmoedigheid wordt nog versterkt door de lome jazzy cd die bij het boek wordt geleverd: de soundtrack van de roman. Een sterke vondst, want Vlautin heeft in de Verenigde Staten vooral naam gemaakt als gitarist van de hier vrijwel onbekende countryband Richmond Fontaine, en combineert nu zijn talenten. Roman en cd vormen een overtuigend geheel: je hoort wat je leest, je leest wat je hoort.

'Noordwaarts' verontrust. In het dagelijks leven zouden we ons van een vrouw als Allison afkeren, bang om meegesleurd te worden in haar uitzichtloze tranendal, bang haar ondergang niet te kunnen voorkomen. Of bang dat we haar wél zouden kunnen redden. Door voor zo'n heldin te kiezen, heeft Vlautin niet de makkelijkste weg gekozen. Maar door zijn liefdevolle portret krijgt hij de lezers toch zo ver dat die hoopt dat Allison het redt.

Willy Vlautin: Noordwaarts (Northline) Vertaald door Rob van Erkelens. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam; 222 blz. euro 29,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden