Reportage

'Je bent hier twee stappen verwijderd van dakloosheid'

Tottenham Court Road in het centrum van Londen. Beeld Hollandse Hoogte / Panos Pictures

Het aantal daklozen in Londen blijft stijgen. Ook steeds meer jongeren komen op straat. 'Het kan heel veel mensen gebeuren.'

"Ik ben dakloos. Help me alsjeblieft", heeft een dakloze buiten metrostation London Bridge met een balpen op een stuk karton geschreven. Hij durft voorbijgangers amper aan te kijken. In zijn kartonnen koffiebekertje zit wat muntgeld, maar veel is het niet. Vervolg je de weg naar Borough High Street, dan zie je ze om de twintig, dertig meter. Een dakloze leunend tegen de pui van een winkel, iemand die zich volledig in zijn slaapzak heeft gewikkeld, als een cocon. Terwijl de massa forenzen langsloopt alsof de daklozen er niet zijn.

"Je kunt je niet voorstellen hoe het is om te moeten bedelen voor geld", zegt Brian Ward (59). "Mensen bespugen je, ik ben zelfs in elkaar geslagen." Brian leeft al jaren op en af op straat. Hij raakte zwaar aan de drank na de dood van zijn vrouw en zag zijn leven ineens als zand tussen zijn vingers doorglippen. Hij vertelt het gelaten tijdens een kop koffie in daklozenopvang The Passage in de wijk Westminster, het politieke hart van het land. Nergens in Groot-Brittannië is de concentratie daklozen hoger dan hier. "Je ziet ook steeds meer jongeren op straat. Ze komen van heinde en verre naar Londen. Iedereen denkt dat in deze stad het geld voor het oprapen ligt. Het tegendeel is waar."

Een paar duizend zijn het er in Londen inmiddels en dat aantal blijft stijgen. Volgens officiële cijfers leven er een kleine vijfduizend daklozen op straat in het hele land, maar opvangcentra denken dat dat getal nog een stuk hoger ligt. "Veel daklozen willen niet gevonden worden. Leven een onzichtbaar bestaan, komen ook vaak niet eens naar opvangcentra. Die zijn niet in deze tellingen meegenomen", zegt Midori Hol, directielid van The Passage.

Kwetsbaar

In The Passage kunnen daklozen een warme maaltijd krijgen, ook is er een ruimte waar ze met hun slaapzak binnen kunnen slapen. Er is zelfs de mogelijkheid om kleren te wassen en een douche te nemen.

Chris (47) komt de eetzaal binnen. Hij ziet er voor een dakloze vrij fris en gezond uit, valt op tussen de andere mannen. "Ik had in januari nog een baan als timmerman", zegt hij. "Maar nadat ik mijn baan verloor, kon ik de huur niet meer betalen. Vervolgens ben ik mijn huis uitgezet en kwam ik op straat."

Sindsdien zwerft hij door de stad. Hij heeft geen familie of vrienden waar hij terecht kan. "In dit land ben je echt maar twee stappen verwijderd van dakloos worden. Het kan heel veel mensen gebeuren."

Midori Hol kent veel van dit soort voorbeelden. De huren in Londen zijn gemiddeld torenhoog en er is nauwelijks een vangnet voor mensen die hun huur niet meer kunnen betalen. "Je bent in Londen al snel meer dan duizend euro per maand kwijt. Daarnaast kunnen huisbazen je zonder pardon uit huis zetten en als je moet rondkomen van een uitkering, dan zijn veel huisbazen niet bereid om je een huurcontract te geven." Ook is er de afgelopen jaren flink gesneden in de geestelijke gezondheidszorg, centra waar mensen in de problemen worden opgevangen.

"De overheid moet veel meer doen aan preventie", zegt Hol.

Ook opvangcentra voor daklozen zelf moeten het steeds minder van overheidsgeld hebben. Leunde The Passage een aantal jaren nog voor 70 procent op overheidssubsidies, inmiddels is dat nog maar 40 procent. "We moeten het hebben van giften", zegt Hol. "We organiseren veel benefietevenementen om geld op te halen. Tot nu toe lukt het aardig, zegt ze, maar het is wel een onzekere vorm van inkomsten. En hoewel de regering voor komend jaar zo'n 35 miljoen euro heeft beloofd om dakloosheid tegen te gaan, vreest ze dat het te weinig is om het probleem echt aan te pakken.

Er klinkt een mondharmonica in de eetzaal. De melodie Wooden heart van Elvis Presley. "'Treat me like you really should, cause I don't have a wooden heart', zingt Presley", zegt Robert Muller (61). "Ik speel het elke dag op straat. Het is mijn manier van overleven."

Nederlands Leger des Heils slaat alarm

Het aantal mensen dat een beroep doet op de daklozenopvang van het Leger Des Heils blijft toenemen. Maar doordat er steeds minder uitstroommogelijkheden zijn, krijgen hulpbehoevenden steeds vaker nee te horen aan het loket, zegt directeur Cornel Vader. ''Ondanks de extra bedden die we tot onze beschikking hebben, lukt het ons niet om iedereen te helpen''.

Volgens Vader stagneert de doorstroming doordat er te weinig goedkope huizen beschikbaar zijn. "Het is voor dak- en thuislozen heel moeilijk om een betaalbare woning te krijgen."

Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het dak- en thuislozenbeleid. "Zij besteden te weinig aandacht aan daklozen", zegt Vader. "Het is tijd voor actie. We moeten investeren in betere begeleiding voor deze kwetsbare groep."

Urgentie

Hoeveel mensen precies in Europa dakloos zijn, is niet bekend. "Ieder Europees land heeft andere maatstaven om te bepalen wat een dakloze is", zegt Freek Spinnewijn van de Europese daklozenorganisatie Feantsa. Het recente rapport is dus vooral een verzamelingen van verschillende cijfers. "Landen zijn door de verschillende definities en maatstaven moeilijk te vergelijken. Het rapport moet vooral de urgentie van het probleem laten zien", aldus Spinnewijn.

Lees ook: In heel Europa stijgt het aantal daklozen

Tijdens de crisis is veel bezuinigd op de daklozenzorg. Nu groeit het aantal mensen dat op straat leeft, ook in landen met een van oudsher sterk sociale-zekerheidsstelsel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden