'Je bent bruin!', riep Anil

Afstandelijk maar mooi doorgrondt Stephan Sanders het afglijden van vriend Anil Ramdas

'Cum laude geslaagd, in desillusie gestorven', luidde een van de krantekoppen bij de dood van Anil Ramdas vorig jaar. De schrijver en journalist pleegde begin 2012 zelfmoord, op zijn 54ste verjaardag, ongeveer een jaar na het verschijnen van zijn eerste roman 'Badal'. Die roman ging over een uitgerangeerde journalist, een alcoholist die droomt van een definitief antwoord op de algehele verloedering (Wilders, Tokkies) die hem van zijn tweede vaderland heeft vervreemd. Dat boek komt er niet, Badal geeft het op, en niet veel later geeft Anil Ramdas het ook op. De ooit zo geestdriftige, scherpe Anil was veranderd in een achterblijver, constateert zijn vriend Stephan Sanders nu in 'Iets meer dan een seizoen'.

Vrij Nederland- columnist Stephan Sanders is een van Ramdas' nabestaanden, en doet hier - het is iets onvermijdelijks geworden - verslag van zijn pogingen om beter te begrijpen hoe het zo ver heeft kunnen komen. Anders dan Dirk van Weelden, die onlangs een roman schreef over zijn vriendschap met Martin Bril, steekt de essayist Sanders voor deze pijnlijke geschiedenis niet over naar fictie. 'Iets meer dan een seizoen' is een afstandelijke, wat warrige beschouwing, die summier blijft waar je meer toelichting zou verwachten. Maar die ook originele en verhelderende verbanden legt.

Ooit was het zielsverwantschap op het eerste gezicht. "Je bent bruin", riep Anil Ramdas enthousiast bij hun eerste ontmoeting, ergens midden jaren tachtig. De nieuwe vrienden reizen samen naar Curaçao waar ze brommers huren, nog bruiner worden en kleine botsingen hebben met de lokale bevolking.

Ramdas wordt Sanders' meest lovende en meest bemoeizuchtige lezer. De marxistische insteek van de eerste botst wel direct op de liberalere inslag van de laatste. En er zijn meer meningsverschillen, competitie, broederstrijd. Verhelderend zijn Sanders' observaties van Ramdas' 'exotische' hang naar een huis in de Bijlmer, vrouw, kinderen. Het tropenkind dat burgerschap nastreeft staat hier tegenover het in Twente opgegroeide adoptiefkind dat bohémien wil zijn.

Eind jaren negentig maken ze samen het mediaprogramma 'Het blauwe licht', hun finest hour. Al verwierf het programma nooit dezelfde status als bijvoorbeeld het boekenprogramma van Adriaan van Dis, de postmodern-filosofische beschouwingen vertolkten wel perfect de tijdgeest; een wereld van verschil met de zap-services van DWDD en P&W nu.

Die tijdgeest verdwijnt in een klap, terwijl Ramdas voor NRC Handelsblad net in India verkeert. Sanders blijft op de vlakte over hun conflicten tijdens 'Het blauwe licht', zoals hij ook niet echt uitweidt over Ramdas' desastreuze directeurschap van het Amsterdamse debatcentrum De Balie, of over Ramdas' familie. Als het bericht van zijn zelfmoord komt, is de vriendschap al tanende, en is Sanders nog bezig met een boek over Almere, waar hij in 2010 een paar maanden woonde als writer-in-residence.

Het bericht van Ramdas' zelfmoord verandert dát boek in dít boek, wat interessante bespiegelingen oplevert, maar ook een boek dat op twee gedachten hinkt. Sanders vergelijkt de PVV-isering van het door idealisten vormgegeven Almere met Ramdas' verwording: beide waren vrucht van het jaren-zeventig-vooruitgangsgeloof dat later vervloog. Die zinnige metafoor blijft een te lang volgehouden zijspoor, terwijl Sanders wel genoeg prikkelends noteert om je te laten uitzien naar meer dan zo'n erg associatieve voorbeschouwing. Misschien wordt het eens tijd voor een echt generatieportret. Dat is iets anders dan de schets van de verloedering die zijn vriend in gedachten had, maar Sanders schijnt voor het schrijven van zo'n cultuurgeschiedenis wel de juiste kandidaat.

Stephan Sanders: Iets meer dan een seizoen. Memoir. De Bezige Bij, Amsterdam; 128 blz. euro 15,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden