Je belandt niet zomaar bij een sekte

Beeld uit 'Pauw en Witteman' waarin de reportage over The Miracle of Love werd besproken. Beeld
Beeld uit 'Pauw en Witteman' waarin de reportage over The Miracle of Love werd besproken.Beeld

Na dertig jaar is er opnieuw onderzoek gedaan naar misstanden bij sektes in Nederland. Criminologen gingen politiedossiers na en spraken ex-sekteleden. Je belandt niet zomaar bij een sekte en je komt er niet zomaar uit, zo blijkt.

1. Hoe kom je bij een sekte terecht?
Het kan bij de koffieautomaat beginnen, of op een verjaardag, valt te lezen in het onderzoeksrapport 'Het warme bad en de koude douche' dat in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van veiligheid en justitie is geschreven. Uit interviews met ex-sekteleden blijkt dat zij er meestal terecht kwamen door enthousiaste verhalen van familieleden, collega's of vrienden.

Toch belandt niemand er zomaar. Geen sekte ontstaat zonder de 'behoefte aan een verlichte gedachte' en 'het bij een groep willen horen', legt een van de deskundigen uit. Voordat de sekte zich aandient, is iemand doorgaans al aangetrokken tot het hogere. Op zoek naar 'iets', zingeving, geestelijke groei, en religieuze ervaringen. En naar basale dingen als warmte, identiteit, zekerheid, houvast, en het gevoel ergens bij te horen. In de sekte worden die behoeften vervolgens bevredigd. Uit een interview met een kind van een sektelid: "Mijn moeder wilde meer diepgang. Ze zag de uitleg van de Bijbel anders dan de kerk dit deed. We zijn toen op zoek gegaan naar een andere kerk. Een jaar lang zijn we allerlei kerken langsgegaan. Op een gegeven moment kwamen we in een van de kerken een man tegen met informatie over wat later een sekte bleek te zijn. Zij (de moeder) voelde zich thuis en zo zijn we erin gerold."

2. Wat lijkt het te bieden?
Vriendelijkheid, herkenning, een warm onthaal - zo omschrijven ex-leden de eerste kennismaking met de sekte. "Alsof je in een warm bad kwam", zei een van hen. "Er werd gezongen in een mooie omgeving. Allemaal rondom het thema vrienden en samenzijn."

Deskundigen noemen dit fenomeen in het onderzoeksrapport ook wel love bombing. Het speelt een cruciale factor bij het vergaren van volgelingen. Vooral omdat het mensen aantrekt die problemen hebben. "Op het moment dat iemand aansluiting wil, krijgt hij/zij zo veel aandacht en bemoediging van de groep dat het voelt als een warm bad. Het is allemaal geweldig. Dat doet elke sekte om mensen te werven."

Ook een sekteleider - niet voor niets een charismatisch leider - zet persoonlijk contact in. Een ex-sektelid: "Hij weet je te raken, hij legt zaken bloot en het klopt. Hij heeft mensenkennis en dan ontstaat er een soort erkenning. Dan komt er een soort verlangen of wil om eraan te werken en het op te lossen en te verbeteren. De koppeling is dan al gelegd, hij is de juiste persoon om je daarbij te helpen."

De stap naar het blind volgen van een sekteleider is dan niet groot. Theorieën hierover komen erop neer dat een sektelid een ideaal projecteert op de leider, en zich daar sterk mee identificeert. Zo hevelen ze hun eigen verantwoordelijkheid over op de leider. En wordt kritiek op de leider al snel gezien als een persoonlijke aanval.

3. Maar dan?
Het antwoord op al je vragen ontploft in je gezicht. De warmte slaat om in intimidatie, psychische dwang, en seksueel misbruik. Geborgenheid wordt beklemming, enthousiasme wordt dwang en zekerheid wordt gebrek aan openheid.

De eerste voortekenen van een omslag doen zich voor als volgelingen zich extremer moeten toewijden. Ze worden geacht steeds meer bijeenkomsten te bezoeken of zelfs in een commune te gaan wonen. Hoe sluipenderwijs dat kan gaan, blijkt uit wat een ex-sektelid in het rapport vertelt. "In het begin waren de diensten een keer per maand. Toen gingen we naar een andere locatie en werd het een keer per week, toen al snel twee keer per week. Hoe kleiner de groep, hoe meer druk dat je beide dagen moet komen. Naarmate de groep kleiner wordt, durven mensen niet meer af te zeggen."

Bij sommige sektes moet je je inschrijven voor - soms dure - cursussen of therapieën die jaren kunnen duren. "Na de intake krijg je het aanbod om mee te gaan in een opleiding van vier jaar. Dit wordt de scholing genoemd en ze beloven dat alles wat je ervan weerhoudt jezelf te zijn, opgelost zal worden", vertelt een ex-sektelid. Maar het was niet snel genoeg. "De opleiding was eigenlijk meer dan vier jaargangen, er ontstond een masterclassgroep. In het vierde jaar was er altijd wel iets wat je niet had geleerd waardoor je het beste kon worden teruggezet in een vorig jaar."

4. En als je dan weg wilt?
Je wordt op het matje geroepen, er wordt op je ingepraat, je wordt gestalkt, en soms zelfs bedreigd. Hoe meer iemand in een sekte heeft geïnvesteerd, stellen de onderzoekers, hoe moeilijker het is om weg te gaan. Maar voor wie eenmaal zover is, blijkt uit de interviews met respondenten, zijn er grofweg twee opties. Zelf vertrekken of verstoten worden.

Achteraf zeggen veel ex-sekteleden dat ze al langer twijfels hadden. Maar de meesten gaan pas nadenken over het verblijf binnen de sekte als ze vertrokken zijn. "Het kwartje viel al snel toen ze weg waren (de sekteleider en zijn vrouw). Het was alsof er een dik gordijn opzij werd geschoven en alles helder voor me werd. Ineens kwamen de verhalen los die nooit verteld mochten worden."

Eerst valt er vaak iets voor. Zo vertelt een van de ex-sekteleden dat ze al twee jaar weg wilde, maar het kwam er niet van, tot haar vader ernstig ziek werd. "Toen mij werd belet om mijn vader op zijn sterfbed te begeleiden, vond ik de moed om te breken."

Loskomen van de groepsdruk kan maanden of zelfs jaren duren. Vaak zien leden wel in dat er dingen mis gaan, maar als het om hun leider gaat zijn ze vergevingsgezind. En de leider laat je niet zomaar gaan: desnoods boezemt hij je angst in. Dat gebeurde bijvoorbeeld iemand die hersteld was van kanker en op het punt stond een sekte te verlaten. "De leider zei tegen mij: Ik zie je als de Titanic op een ijsberg afgaan. Ga maar, ik zie je ook weer kanker krijgen."

5. Daarna?
Het onderzoeksrapport stelt: wie uit een sekte komt is vaak psychisch in de knoop geraakt. Het is niet gemakkelijk weer terug te keren in een maatschappij waarvan je eerst jarenlang zorgvuldig bent losgeweekt. Buiten de sekte hebben ex-leden geen relaties meer, dus dreigt eenzaamheid. Of ze kampen met besluiteloosheid, omdat binnen de sekte alles voor ze werd uitgestippeld. Sommige ex-leden kijken terug op verloren jaren: ze hebben hun opleiding niet afgemaakt, of hun loopbaan afgebroken.

Het verbaast deskundigen niets. "De samenleving bevreemdt hen volkomen. Het ontbreekt hen aan kennis en vaardigheden om zich in de samenleving goed staande te houden." Kom je als kind in een sekte terecht, dan kunnen de gevolgen ernstig zijn, stelt een van de deskundigen vast. "Geestelijke indoctrinatie in de kindertijd kan ervoor zorgen dat je nooit meer goed kunt functioneren."

Sommige ex-sekteleden voelen zich achteraf gehersenspoeld. Maar daarvan aangifte doen is lastig: van strafbare dwang, als omschreven in artikel 284 van het Wetboek van strafrecht, is pas sprake als iemand je volledig tegen je eigen wil ergens toe heeft gedwongen. Dat kunnen ex-sekteleden zelden zeggen. In elk geval moeten hulpverleners alerter worden op het fenomeen sektes, vinden zowel ex-sekteleden als deskundigen. Met de juiste hulp zijn problemen van ex-leden namelijk best op te lossen: veelal stammen die nog van voor de toetreding. De sekte heeft ze eerder gemaskeerd dan opgelost.

Spraakmakende sektes
Een sekte heet ook wel een 'nieuwe religieuze beweging'. De onderzoekers verstaan hieronder: een groep mensen die een leider volgt, en een eigen, herkenbare religieuze of spirituele ideologie heeft. Met 'nieuw' wordt bedoeld: ruwweg vanaf WO II. Het rapport noemt bijna geen sekten bij naam. Twee spraakmakende sekten uit de afgelopen jaren zijn het Efraïm Genootschap en The Miracle of Love.

Het Efraïm Genootschap - Een kleine christelijke groepering, ontstaan in 1997 rond sekteleider Heinrich van Geene. Er zijn nog enkele personen lid. Vorig jaar vertrok de sekte vanuit Nederland naar Israël.

The Miracle of Love - Een internationale sekte, opgericht in 1987 in San Diego, waarin verschillende religies gecombineerd worden. Actief in Nederland vanaf 2006. Het tv-programma Undercover in Nederland zond in 2011 een reportage uit over de misstanden binnen deze sekte. Daarna drongen Kamerleden aan op een onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden