jazz

AMSTERDAMEen concert van slagwerker Han Bennink en pianist Misha Mengelberg mag je niet missen. Samen spelen ze al ruim een kwart eeuw, maar van slijtage lijken hun spontane improvisaties geen last te hebben. Dat lukt hen door maar sporadisch op te treden, vaak op de minst verwachte momenten en plekken. Maar die keren zitten steevast zo vol avontuur en spanning, dat je er als luisteraar op kunt teren tot een volgende gelegenheid zich voordoet.

Donderdag was het weer zover. In het goed bezochte Amsterdamse BIM-huis speelden Bennink en Mengelberg solo's, duo's en werden ze af en toe bijgestaan door rietblazer Ab Baars, die de avond opende met een geconcentreerde solo-set.

Baars stond voor de moeilijke taak zijn tenorsaxofoon en klarinet in te passen in het beproefde, maar verre van routineuze duo-concept van Bennink en Mengelberg.

Hij slaagde daarin met grillige lijnen en felle accenten, al moet ik eerlijk bekennen dat ik het duo liever op zichzelf hoor. In de triostukken ging de magie van de slagwerk/pianocombinatie niet verloren, maar werd deze af en toe wel aangetast.

Het bijzondere van het duo is hun gekte. Achter zijn slagwerk zetelt Han Bennink als een kind in een speelgoedwinkel, waar het alles aan mag raken. Net als Mengelberg staat hij overal voor open en gaat geen idee hem te ver.

Zo rood als Benninks gezicht door zijn tomeloze inspanning wordt, zo onberoerd lijkt Mengelberg onder alles te blijven. Nederland telt veel jazzmusici die hun luisteraars kunnen doen lachen. Niettemin zou de Nederlandse improvisatiemuziek praktisch humorloos zijn, zonder de droogkomische inbreng van Mengelberg. Zijn humor is juist zo sterk, omdat het onbedoeld is. Hij lacht nooit, zoekt grappige situaties niet op en forceert nooit een komische noot.

Dat Mengelbergs muziek (improvisaties zowel als composities) vaak zo leuk is, heeft alles te maken met zijn levenshouding. De pianist doet alleen waar hij zin in heeft. Anders functioneert hij niet.

De motivatie en inspiratie komen uit zijn tenen en worden via zijn vingers direct in muziek omgezet.

Ondanks een houding van 'was ik maar ergens anders' laat Mengelberg de vreemdste, mooiste en intrigerendste samenklanken uit de vleugel ontstijgen. Zijn aanpak is te vergelijken met die van de Argentijnse schrijver Julio Cortazar.

In diens magistrale roman 'Rayuela' benut de schrijver de ruimte tussen de regels voor allerhande zijlijnen, precies zoals het menselijk brein zelden een gedachte eenduidig uitwerkt. Net als Cortazar voorziet Mengelberg zijn pianospel voortdurend van rare, maar altijd relevante tussenwerpsels, uitwijdingen en zijsporen.

Populair deuntje

Met een enkel akkoord of riedel verwijst hij dan ineens naar een populair deuntje, naar zijn helden Thelonious Monk, Herbie Nichols en Duke Ellington, of een of ander muziekcliche. Aan het slot van de avond leverde dat een triostuk op, waarin een net niet echte bopsfeer werd uitgewerkt. Heerlijk. Zelfs dat hebben ze in huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden