jazz

De Vpro-radio maakte opnamen van het festival voor uitzending later dit seizoen.

Dat Murray elke keer dat hij de zaal verliet, hoopte op het verlossende telefoontje, klonk op een positieve manier door in zijn muziek. Als rietblazer, componist en bandleider behoort Murray tot de grootste talenten in de jazzmuziek van de afgelopen twintig jaar, maar hij moet wel zijn dag hebben. Zaterdag had hij zijn dag - misschien juist wel omdat de geboorte van zijn kind zou betekenen dat hij meteen huiswaarts moest gaan en het geven van concerten de eerste tijd kon vergeten. In ieder geval speelde Murray als een bezetene, vanuit een soort nu-of-nooit-situatie.

Natuurlijk had hij daarbij ook steun aan Aki Takase, met wie hij al jaren regelmatig speelt, en die hem voortdurend uitdaagde. Ze speelden eigen werkjes, waaronder het aan Ellington opgedragen 'Ellingtonia', standards (waaronder het onverwoestbare 'Body and Soul') en stukken van Monk (zoals 'Blue Monk'). Daarbij kozen ze regelmatig voor onorthodoxe oplossingen. Soms speelden ze het thema en weefden hun solo's in een hectische duo-improvisatie. Dan weer bestond de bulk van een uitvoering uit een lang uitgesponnen solo, waarvoor het samen kort gespeelde thema slechts als kapstok diende.

Onorthodox was ook het gebruik dat Takase herhaaldelijk maakte van hulpmiddelen. Ze liet pingpongballetjes stuiteren in het binnenwerk van de vleugel (soms sprongen ze decimeters boven de rand uit, enkele werden zelfs de zaal in gelanceerd) of zette metalen doosjes op de snaren, waardoor de vleugel à la Cage veranderde in een percussie-ensemble. Murray hield zich aan zijn tenorsax en basklarinet. Zijn virtuositeit bleek uit de perfecte beheersing van de circulaire ademhalingstechniek en uit de wijze waarop hij zijn instrumenten liet klinken als een mitrailleur door met zijn tong te klappen.

Samen zorgden Murray en Takase voor het hoogtepunt van de tweede dag van het negende SJU-Jazz Festival. Een dag eerder waren het Maria Schneider met de Bigband van het Koninklijk Conservatorium en het Bill Frisell Quartet, die gedenkwaardige concerten gaven. Schneider, een Amerikaanse van Duits/Scandinavische afkomst (zie ook het kader naast dit verslag, red.), dirigeerde de Haagse bigband zichtbaar genietend met kordate, liefdevolle bewegingen door eigen, veel van de musici eisende werkjes heen, zoals het aan Gil Evans opgedragen 'Evanescense', 'El Viento' en 'Spartacus'.

De Amerikaanse gitarist Bill Frisell trad met hetzelfde kwartet op als op het laatste North Sea Jazz Festival. Dat concert ging toen de mist in doordat de krakende bekertjes en het rumoer van het zich voortdurend verversende publiek afbreuk deed aan de intieme schoonheid van Frisells muziek. In de nagenoeg uitverkochte kleine zaal van het Muziekcentrum Vredenburg kwam de verstilde kamerjazz van het kwartet daarentegen goed tot haar recht. Frisells breekbare gitaarspel kreeg een spannende bedding van tussen tederheid en ingehouden kracht laverende klanken van viool (Eyvind Kang), trombone (Curtis Fowlkes) en trompet (Ron Miles).

Minpunten waren er op dit voorbeeldig geprogrammeerde festival ook. Het NRG Ensemble uit Chicago bleek zich zonder de aanwezigheid van de oude, in 1992 overleden charismatische leider Hal Russell te veel te richten op de letterlijke betekenis van de naam (NRG, lees in het Engels: 'energy') en te weinig op de inhoudelijke kant van de muziek. Het was leuk om het kwintet keiharde freejazz te horen spelen, maar het verveelde snel.

Een teleurstelling was ook het debuut van Whitehouse, een nieuw Nederlandse kwintet rond pianist/keyboardsspeler Michiel Borstlap en saxofonist Yuri Honing. En dat niet alleen vanwege het absurd hoge geluidsvolume, maar omdat je beter zou kunnen spreken van Weather Report Revisited, maar dan zonder de oorspronkelijke leden. In de jaren '70 en '80 bepaalden keyboardspeler Joe Zawinul en saxofonist Wayne Shorter met hun groep Weather Report de koers van de fusion-muziek. In Whitehouse laat Borstlap horen dat zijn compositie 'Memories of Enchantment', waarmee hij in december de compositieprijs van het Thelonious Monk Institute of Jazz won, niet de enige is die doet denken aan de muziek die Weather Report groot maakte. Bijna alle stukken van Whitehouse hebben dezelfde eigenschappen: fraaie, pakkende, swingende melodieën en exotische percussie.

Een verschil was er ook. Waar Zawinul en Shorter altijd werkten met de beste slagwerkers en percussionisten, laat Joost Lijbaart zich in Whitehouse kennen als een vervelende hakketakkerige drummer. Percussionist Bart Fermie is daarentegen van het niveau van zijn beste collega's bij Weather Report. Af en toe leek het alsof hij op de achtergrond een lange, boeiende solo speelde waaruit zijn medemusici te allen tijde inspiratie konden putten. Dat dat niet altijd zo uitpakte, lag niet aan hem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden