JAVIER SOLANA - Het vriendelijke gezicht van de Navo

'De belangrijkste Spanjaard op deze planeet', werd hij deze week genoemd door het blad El Pais, al dan niet in de veronderstelling dat op Mars nog een Spanjaard wordt aangetroffen. De Spaanse krant stond boordevol loftuitingen op Javier Solana (54), secretaris-generaal van de Navo. Aan complimenten ontbreekt het hem de laatste tijd toch al niet.

THEO KOELE

Vorige maand werd hij alom geprezen voor het akkoord tussen de Navo en Rusland, waarmee de weg werd gebaand voor uitbreiding van het westerse bondgenootschap. Een wandeling van Solana met de Russische minister van buitenlandse zaken Jevgeni Primakov, op 20 januari, door de sneeuw rondom de datsja van de gastheer schijnt de doorslag te hebben gegeven. “Zo hebben we de basis gelegd”, aldus Solana in zijn lijfblad El Pais.

Deze week kon hij, onder aanmerkelijk betere weersomstandigheden, in zijn geboortestad Madrid een 'historische' Navo-top aan zijn conduitestaat toevoegen. De s.g. van de Navo mag dan 'slechts' een ambtenaar zijn, het verschil tussen falen en slagen hangt mede af van de persoonlijkheid van de man (een vrouwelijke secretaris-generaal kende de bijna vijftigjarige militaire organisatie tot dusverre niet).

Hij moet ervoor zorgen dat de zestien (straks negentien) lidstaten op één lijn komen. En consensus is een 'heilig moeten' bij de Navo.

Het streven wordt vergemakkelijkt door het feit dat er een onbetwiste leider is, de Verenigde Staten. Zoals deze week weer bleek; de Amerikaanse president Bill Clinton kreeg de andere lidstaten zover dat de eerste ronde van de Navo-uitbreiding beperkt blijft tot drie landen. Tot vlak voor de top in Madrid heeft Solana de indruk gewekt dat de vraag van de uitbreiding met drie of vijf landen nog 'open' was, maar hij wist wel beter: de VS trekken bijna altijd aan het langste eind. Waarmee niet gezegd is dat hij een 'zetbaas' is van de Amerikanen, zoals zijn voorganger, de Belg Willy Claes, wel werd genoemd. Die had het aan de openlijke steun van de VS te danken dat hij het nog zo lang bij de Navo heeft uitgezongen, nadat zijn naam was gevallen in het Agusta-smeergeldschandaal.

De innemende, gemakkelijk toegankelijke Solana wijkt sterk af van voorgangers als de ijzervreter Joseph Luns, de Britse aristocraat Lord Carrington, de steile Duitser Manfred Wörner en de vaak sikkeneurige Claes. Solana staat bekend als een uiterst vriendelijk, maar niet minder vasthoudend man. Hij werkt keihard: “Overdag als een noordeling, 's avonds als een Spanjaard”, zei hij zelf eens. De siësta is in Brussel vervangen door de lunch, die daar trouwens ook knap lang kan duren. Van slapen komt weinig. Solana trekt veel tijd uit voor hobby's: fietsen en wandelen, in het Terkamerenbos aan de rand van Brussel, en tennissen. Hij sloeg graag een balletje met de vroegere Russische minister Andrej Kozirev.

Het lijkt wel of Solana het met iedereen goed kan vinden. De Duitse minister van buitenlandse zaken Klaus Kinkel noemt hem 'een vriend', en ook met de voormalige Amerikaanse minister Warren Christopher stond Solana op goede voet. Mede daaraan heeft hij zijn huidige baan te danken. Solana is niet alleen bedreven in het sluiten van compromissen, zoals hij bewees als minister van buitenlandse zaken in de voormalige regering-Gonzalez, hij kwam in 1995 ook als compromisfiguur bij de Navo terecht. De twee meestgenoemde kandidaten, ex-premier Ruud Lubbers en de Deen Uffe Ellemann-Jensen, stuitten op het veto van respectievelijk de Amerikanen en de Fransen.

Als Solana zich al 'derde keus' heeft gevoeld, dan heeft hij dat nooit laten merken. De man die ooit meeliep in anti-Navo-demonstraties, heeft het bondgenootschap vanuit Brussel vurig verdedigd. Vooral tegenover Moskou, waar de weerstand tegen een oostwaartse uitbreiding van het westerse bondgenootschap groot was.

De man kan praten als Brugman, zoals niet alleen Spaanse journalisten in Brussel bevestigen, die regelmatig bij hem thuis worden uitgenodigd, maar ook zijn vroegere studenten. Als hoogleraar fysica in Madrid discussieerde hij hele nachten met hen, niet alleen over zijn vakgebied, maar vooral over politiek. Al in zijn eigen studentenjaren, ten tijde van het dictatoriale Franco-bewind, kon hij dat niet laten. Als gevolg daarvan werd hij van de universiteit gestuurd, waarna hij met een Amerikaanse beurs zijn studie kon voortzetten. Al tien jaar voor de dood van Franco was Solana lid van de verboden socialistische partij. Binnen die partij wordt hij nog altijd op handen gedragen. Solana is een der weinige toppolitici van de PSOE die in de nadagen van de regering van (alweer) zijn vriend Felipe Gonzalez niet door enig schandaal in opspraak raakte.

In Madrid wordt de Navo-chef door menigeen gezien als toekomstig premier. Kwade tongen aldaar beweren dat de huidige premier, de christen-democraat José Maria Aznar, deze week als gastheer van de Navo-top, er alles aan deed om Solana de publicitaire wind uit de zeilen te nemen. Feit is dat Aznar niet weg te slaan was van de reusachtige beeldschermen in de perszaal. Solana klaagde bij zijn medewerkers dat op een van zijn eigen persconferenties zo weinig journalisten aanwezig waren. Had gastheer Aznar wellicht met opzet voor een licht chaotische toestand gezorgd, waardoor de pers het spoor naar de Navo-chef bijster raakte?

Solana voelt zich 'het gezicht' van de Navo. Een vriendelijk gezicht, passend bij de nieuwe verhoudingen in Europa. Onder Solana streken Navo-militairen in Bosnië neer voor een vredesmissie. Onder Solana werd niet alleen een speciale relatie met Rusland aangeknoopt, maar ook met de voormalige sovjetrepubliek Oekraïne. De deur is opengezet voor nieuwe leden, niet alleen het deze week uitverkoren trio Polen, Hongarije en Tsjechië, maar zeker ook voor Slovenië en Roemenië.

Een paar dingen zijn echter onder Solana bij de Navo gelijk gebleven. Hij heeft twee hotlines op zijn bureau staan: een voor contacten met de VS, en een voor de andere vijftien bondgenoten. Want ook in de door Solana bejubelde 'nieuwe Navo' blijven de krachtsverhoudingen als vanouds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden