ReportageEnergiecrisis

Jas aan in de kerk - als de viering al doorgaat

null Beeld Paulien Kraaijeveld
Beeld Paulien Kraaijeveld

De gascrisis heeft ook grote gevolgen voor kerken. Tijdens vieringen moeten dikke jassen aan en in sommige oude kerken wordt helemaal niet weer gekerkt.

Moniek Smit

Grote, historische kerken moeten het dubbele tot het viervoudige gaan betalen voor hun gas en elektriciteit. Bij de katholieke kerk in Harlingen gaat de rekening van 37.000 naar 150.000 euro per jaar, en bij de Nieuwe Kerkgemeente in Middelburg verwachten ze een stijging van 17.000 naar 30.000 euro per jaar. Ze vrezen niet langer te kunnen samenkomen in de lastig te verwarmen gebedshuizen.

In Harlingen lopen de kosten zo hoog op omdat de Heilige Jacobus de Meerdere-parochie meerdere slecht geïsoleerde kerkgebouwen bezit, waaronder de 140 jaar oude Sint-Michaëlkerk. “Dit is financieel voor ons niet te dragen”, zegt pastoor Marco Conijn. “We hadden al een financieel tekort. En daar komt dit nog overheen.”

Geen kant en klare oplossing

“Het gaat om serieus geld”, zegt Jos Aarnoudse, directeur van de Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer in de Protestantse Kerk in Nederland (VKB), de koepelorganisatie van kerkrentmeesters. Hij krijgt veel bezorgde telefoontjes van kerken over energienota’s die met tienduizenden euro’s omhooggaan. “Maar een kant en klare oplossing hebben wij ook niet”, zegt Aarnoudse. “Wij kunnen helaas ook niet een konijn uit de hoge hoed toveren.”

Het verwarmen van een grote, oude kerk – met gewelven en metershoge glas-in-lood ramen – slurpt energie. Bovendien hebben veel Nederlandse kerkgebouwen een monumentale status wat verduurzaming lastig maakt. Er kunnen bijvoorbeeld niet zomaar zonnepanelen op het dak worden gelegd.

Om de kosten te drukken nemen kerken overal in het land nu maatregelen. Zo wijkt men uit naar kleinere zaaltjes, staat de thermostaat lager, krijgen kerkgangers de vraag zich warm te kleden en worden vieringen samengevoegd of ingekort.

880 euro per dienst

De bijna verdubbeling van de stookkosten (17.000 naar 30.000 euro per jaar) die de kerkenraad van de Nieuwe Kerkgemeente in Middelburg verwacht. “Daar komen we deze winter nog mee door”, zegt Sam Gideonse, ouderling-kerkrentmeester. Maar het maakt de toekomst onzeker. “Onze kerkgemeenschap krimpt, en dus ook onze inkomsten.”

De Westerkerk in Amsterdam heeft nog tot eind van dit jaar een contract, maar ook daar houden ze hun hart vast. Nu kost het nog geen 100 euro per dienst om de kerk op te stoken. Bij een gasprijs van 2,60 euro per kuub gaat het 580 euro kosten om de kerk voor één dienst te verwarmen. Bij een prijs van 4 euro per kuub zal dit 880 euro zijn. “Dat is geen optie”, zegt koster John Faasse. “We moeten mensen vragen de jas aan te houden zodat we de kachel lager kunnen zetten.”

De penningmeester van de Domkerk in Utrecht houdt er rekening mee dat de kosten drie tot vier keer zo hoog kunnen worden. Bij de Grote Kerk van Apeldoorn verwachten ze een kleine verdubbeling van de maandelijkse kosten.

Er zijn ook kerken die nog weinig merken van de stijgende gasprijs. De Sint Jorisparochie, waar de Catharinakerk in Eindhoven deel van uitmaakt, heeft bijvoorbeeld nog een vast contract tot 2024. Tot die tijd zullen de kosten dus niet stijgen. Veel andere kerken weten dat hun kosten zullen stijgen, maar niet met hoe veel.

Of het prijsplafond, het plan van de overheid om de energiekosten te drukken, ook iets kan betekenen voor kerken is nog niet duidelijk, zegt een woordvoerder van Energie Nederland.

Glazen wand

Hoewel verduurzaming lastig is voor monumentale panden, drukt Aarnoudse, directeur van de kerkrentmeesterskoepel VKB, kerken op het hart dit wel serieus te bestuderen. “Lokaal verwarmen kan een goede optie zijn. Kijk bijvoorbeeld of je een glazen wand in de kerk kunt plaatsen waardoor de ruimte die je verwarmt kleiner wordt. Terug naar de stoofjes en de paardenharen dekens gaan we niet meer, maar je kunt wel zorgen voor mooie elektrische dekens en kussentjes”.

Bovendien kan verduurzamen voelen als nog een extra uitgave in een periode die financieel al moeilijk is. “Toch raad ik kerken aan goed naar hun vermogen te kijken”, zegt Aarnoudse. “Kijk of je een deel kunt investeren in de verduurzaming van onroerend goed. Als je dat nu niet doet geeft je het geld uiteindelijk ook wel uit, maar dan aan de gasrekening.”

Lees ook:

Kerken schieten te hulp bij stijgende energiekosten: ‘We laten niemand in de kou staan’

De eerste acties van lokale kerken om de compensatie voor stijgende energieprijzen te herverdelen gaan van start. De kerken willen dat mensen die de 400 euro compensatie van het kabinet niet nodig hebben, deze storten op een rekening van de kerk zodat dit geld terecht komt bij armere huishoudens.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden