Jarig Max Havelaar viert feest met klimaatneutraal kopje koffie

Stichting bestaat 25 jaar en brengt daarom 'vernieuwend product' op de markt

Niet zomaar geld geven aan arme boeren, maar hen organiseren en een prijs boven de wereldmarktprijs betalen voor hun producten, zodat ze hun hoofd boven water kunnen houden. Dat was de gedachte van de initiatiefnemers van Stichting Max Havelaar toen zij in de jaren tachtig besloten met Mexicaanse koffieboeren samen te werken.

Inmiddels zijn we vandaag 25 jaar en miljarden koffiebonen verder en werkt Max Havelaar in 120 landen samen met 1,2 miljoen boeren die niet alleen koffie, maar ook onder meer 'eerlijke' bananen, cacao en pindakaas produceren. Om het 25-jarig jubileum te vieren presenteert de stichting in samenwerking met Icco, koffiebrander Peeze en coöperatie OCFCU vandaag een nieuw product: klimaatneutrale koffie. "Dit is even vernieuwend als het idee waarmee we in de jaren tachtig begonnen", aldus directeur Peter d'Angremond. Het is ontstaan nadat hij veel klachten kreeg van boeren over effecten van klimaatverandering en ontbossing, legt de directeur uit. "Ontbossing is van grote invloed op de koffieoogst, want koffie heeft schaduw nodig. Klimaatverandering maakt de problemen nog acuter, want de planten zijn erg gevoelig voor temperatuur."

De klimaatneutrale koffie moet 30.000 Ethiopische boeren helpen. "We laten ze werken met drogers die minder hout gebruiken, zodat ze minder bomen hoeven te kappen. Ook leren we ze een hoger rendement uit hun oogst te halen en laten we ze nieuwe bomen planten." Hiermee bouwen de boeren klimaatrechten op die ze aan branderijen kunnen verkopen. De ecologische voetafdruk wordt uitgebalanceerd en de boeren verdienen er een extraatje aan.

Er is echter een maar. Max Havelaar maakt de hele keten klimaatneutraal op één onderdeel na: het CO2-verbruik van de consument zelf. Koffiedrinkers thuis of op het werk zijn volgens de stichting namelijk goed voor 46 procent van de uitstoot in de koffieketen. Uitstoot die bijvoorbeeld wordt veroorzaakt door het energieverbruik van koffiezetapparaten of vrijkomt bij het halen van koffie in de winkel.

Om de koffie echt klimaatneutraal te maken, zouden ook consumenten de emissierechten van de boeren moeten kopen. Ambitieus, dat weet d'Angremond. "Daarom beginnen we met een proef in Ethiopië. We richten ons eerst op bedrijven, nog niet op supermarktklanten."

Bedrijven die meedoen mogen kiezen of ze de duurdere klimaatneutrale koffie kopen. Ze kunnen daar bovenop ook nog eens emissierechten kopen om hun eigen verbruik te compenseren. Dat zal ze nogal wat kosten, maar d'Angremond is optimistisch. "We hebben de tijdsgeest mee." En als het niet lukt? Dan is dat vooral vervelend voor de boeren. Zij kunnen dan naar hun extraatje fluiten.

'Max Havelaar veranderde veel'
Diosa Isabel Oliveros Cantillo (60) is bananenboer in Colombia:

"Vroeger verkochten we onze bananen aan tussenhandelaren. Het was ieder jaar weer onzeker of we konden verkopen en voor welke prijs. In 1998 kwamen er twee mensen van Max Havelaar langs. Ze boden ons cursussen aan om de productie te verbeteren en lieten ons een corporatie opzetten. Er is sindsdien veel veranderd. Ik verkoop in een goed jaar tweehonderd dozen bananen per week, ten opzichte van 25 vroeger. We hebben met de boerencorporatie een bananeninpakmachine gekocht en klaslokalen ingericht. In de productie gebruiken we geen pesticiden meer, alles is organisch.

"Het belangrijkste is dat we gegarandeerd onze oogst kunnen verkopen. We moeten soms alle zeilen bijzetten om rond te komen, want mest is duur. Maar we hebben meer zekerheid voor de lange termijn. Ik heb mijn dochter naar de universiteit gestuurd. Dat zal van pas komen als ze de boerderij van mij overneemt."

'Steeds meer boeren zijn vrouw'
Maira Manzanares (55) was koffieboer, is nu directrice van een boerencorporatie in Honduras:

"Dat ik, een vrouw, de directrice van een corporatie ben, is een goed voorbeeld van hoe fairtrade ons heeft geholpen. Toen we in 1994 de corporatie begonnen waren maar 2 van de 34 boeren vrouw. Dat was in 1998. Nu zijn 35 van de 145 boeren vrouw. Dat komt omdat het keurmerk eist dat boeren ook aan hun dochters grond geven. Het wordt langzamerhand geaccepteerd, maar het is niet gemakkelijk met al die macho's. Vorig jaar heeft een groep mannen me proberen af te zetten, maar dat is ze lekker niet gelukt.

"Qua machines en technieken wisten we vroeger niets. We droogden niet eens onze eigen bonen zelf. Nu hebben we een droogmachine op zonne-energie. Eerst hadden we er een die op hout draaide. Dat kostte ons uiteindelijk geld. Doordat we bomen kapten voor brandstof, hadden de koffieplanten te weinig schaduw en werden ze slap. Dat doen we nu beter."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden