Japanse meester met westerse discipelen

Hij is de held van Francis Ford Coppola, George Lucas en Oliver Stone. Hij staat op de favorietenlijstjes van Woody Allen en Jim Jarmusch. Martin Scorsese, die hem 'onze sensei' noemde, speelde in een van zijn laatste films de rol van Vincent van Gogh. De Japanse regisseur Akira Kurosawa (1910-1998), wiens werk onderdeel is van een groot Japan-retrospectief in het Eye Filminstituut in Amsterdam, inspireerde zóveel westerse filmmakers, dat het je duizelt. In sommige gevallen ging die inspiratie zo ver dat hele films werden nagemaakt.

Ooit geweten dat 'A Fistful of Dollars', Sergio Leone's klassieke spaghettiwestern met Clint Eastwood, eigenlijk een remake is van Kurosawa's 'Yoyimbo' (1961)? De Italianen waren begin jaren zestig alleen 'vergeten' de bron te vermelden. Het kwam ze op een rechtszaak te staan die door de Japanse studio werd gewonnen.

En wie dacht dat de Amerikaanse regisseur George Lucas in de jaren zeventig op eigen houtje zijn 'Star Wars: Episode IV - A New Hope' maakte, heeft het ook mis. Kijk maar eens naar Kurosawa's 'The Hidden Fortress' (1958) dat met Generaal Makabe en Prinses Yuki directe inspiratie leverde voor Obi Wan Kenobi en Prinses Leia. George Lucas sprak zijn bewondering voor Kurosawa overigens wel uit, en gaf grif toe uit het werk van de Japanse meester te hebben geput.

Toen Kurosawa op zijn zestigste een zelfmoordpoging overleefde, na een periode van mentale uitputting (sommigen beweren dat hij gefrustreerd was geraakt door een reeks minder geslaagde films), werd hij door Lucas en Coppola zelfs geholpen om een nieuwe samoeraifilm te maken, 'Kagemusha' (1980). De film werd door Kurosawa later beschreven als opwarmertje voor zijn grootste King Lear-verfilming 'Ran' (1985).

Kurosawa, een rijzige gestalte die zich zelden vertoonde zonder zonnebril en platte pet, wordt algemeen beschouwd als de eerste Japanse regisseur die doorbrak in het Westen, en die de Japanse cinema bij een groot publiek bekend maakte. Die doorbraak kwam met 'Rashomon' (1950), bekroond met de Gouden Leeuw in Venetië.

In de film, die ook tot de favorieten behoort van Paul Verhoeven, draait het om verschillende, deels conflicterende getuigenissen van moord en verkrachting. Hier zie je goed wat Kurosawa's werk zo fantastisch maakt. 'Rashomon', gemaakt tegen het decor van een regenbui met Bijbelse proporties, maakt je bewust van de manipulatieve kracht van beelden. De film laat je ook beseffen dat verschillende waarheden naast elkaar kunnen bestaan. Iets kan tegelijkertijd waar en niet waar zijn.

In 1950 was het een revolutie om dat te laten zien. Vandaar waarschijnlijk de vele navolgers. De Amerikaanse regisseur Robert Altman, ook een discipel, bestempelde Kurosawa als de dichter onder de filmmakers. Oliver Stone zag hem als de psycholoog onder de actieregisseurs. Opmerkelijk is wel dat Kurosawa in eigen land iets minder in trek was. Voor Japanse begrippen was zijn werk vaak te westers georiënteerd. Kurosawa zocht inspiratie bij Shakespeare, Dostojevski, Maxim Gorki. En niet onbelangrijk, hij was een groot fan van de westerns van John Ford, vooral die met John Wayne. Misschien dat daar ook een deel van de aantrekkingskracht zat, herkenning.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden