Japanners maken zich zorgen over besmette vis

Advies: Vaker testen op radioactiviteit

Japan moet vis en schaaldieren vaker en systematischer gaan testen op radioactiviteit. Niemand kan garanderen dat de vis die in de supermarkt ligt veilig is.

Dat zegt Jota Kanda, professor oceanografie aan de Tokio Universiteit. Hij maakt zich zorgen over de hoge concentraties radioactieve stoffen die na de ramp met de kerncentrale van Fukushima 1 in maart in de voedselkringloop terechtkwamen.

De Japanse overheid heeft de visvangst voor de kust van Fukushima verboden. Maar volgens Kanda is het besmette water door de golfstroom Kuroshio langs grote delen van de oostkust van eiland Honshu meegevoerd. "Japan is een land van viseters. Overal wordt gevist, dus ook in besmette viswateren."

De Oceanografische Vereniging Japan, waar Kanda lid van is, riep de regering in juli op om het testen van vis te intensiveren en gevoeliger meetinstrumenten te gebruiken. Antwoord bleef uit.

Zowel energiebedrijf Tepco als de overheid meten radioactiviteit in zeewater tot 30 km buiten de kust. Cesium, jodium en andere radioactieve stoffen kunnen door de overheidsinstrumenten gedetecteerd worden vanaf een gehalte van vijf becquerel per liter water. "Ze gaan ervan uit dat in water met vijf becquerel per liter, de vis ongeveer vijfhonderd becquerel per kilo bevat. Dat is de toegestane limiet." Maar, zegt Kanda: "Vis zwemt rond, dus kun je radioactiviteit eigenlijk niet afleiden uit de vangstlocatie." Het testen van vis en ander voedsel is dus urgenter dan het testen van water. "Maar", zegt hij "de regering neemt te sporadisch steekproeven van vis, sommige soorten zijn nog maar één of twee keer getest."

Junichi Sato, directeur van Greenpeace Japan, vult aan dat er alleen in de havens in de buurt van kerncentrale Fukushima 1 wordt getest op radioactiviteit. Dat is beslist geen waterdicht systeem: "Als je de vangst naar een haven verderop brengt, ontloop je een test. De grote vismarkten vertrouwen op de havens. Alleen sommige handelaren en consumenten testen zelf."

Oceanograaf Kanda: "Toen in april bekend werd dat zandspiering, een kleine vis, extreem veel radioactiviteit bevatte, was de hele natie geschokt." Greenpeace ontdekte later dat schelpdieren voor de kust van de kerncentrale, en zeewier uit de provincie Chiba besmet waren met radioactiviteit.

Ook Greenpeace roept op om gevoeliger instrumenten te gebruiken: "We weten niet of de vastgestelde limiet veilig is," zegt Sato. De minimumlimiet van vijf becquerel is door de overheid pas na de ramp vastgelegd en is gebaseerd op de meetinstrumenten: lagere concentraties kunnen de apparaten namelijk niet vaststellen.

Bovendien is er volgens Kanda nog een ander gevaar: kleine vissen bevatten relatief meer radioactiviteit dan grote. Dat de radioactiviteit in de Stille Oceaan is verdund, betekent niet dat vis veilig is om te eten.

"Van de kernramp in Tsjernobyl weten we dat de concentratie cesium, een radioactieve stof, in vis een half jaar tot een jaar ná de ramp het hoogst is." Volgens Kanda neemt de concentratie daarna snel af. Hij verwacht dat de scherpe controles die hij voorstelt na één of twee jaar niet meer nodig zijn.

Tenzij er weer nieuwe straling vrijkomt, natuurlijk. Want Fukushima 1 is nog niet stabiel. Metingen bevestigen dat er nog steeds radioactiviteit in de oceaan lekt.

En dan is er nog de vraag wat te doen met de volgens Kanda 'huiveringwekkende hoeveelheden water' die gebruikt zijn om de centrale na de tsunami te koelen. "Meer dan 100.000 ton zwaar vervuild water is onder de kerncentrale opgeslagen. Je moet er niet aan denken dat er weer een tsunami voorbijkomt."

Ook rijst op de zwarte lijst?
De Japanse bevolking is geschokt over de suggestie dat ook rijst besmet is met radioactieve stoffen. Rijst is, misschien nog meer dan vis en zeewier, basisvoedsel voor ontbijt, lunch en diner.

Vorige week kondigde de regering een testcampagne aan: voor de oogsttijd in september wordt op honderden locaties getest. Als er rijst wordt gevonden die de limiet van 500 becquerel per kilo overschrijdt, wordt de export uit dat hele gebied verboden.

Bij de eerste tests in de provincie Chiba, 240 kilometer van de kerncentrale van Fukushima, werd geen radioactiviteit gevonden. Een hele opluchting.

Maar toch houden Japanners hun hart vast: de provincies met een grote rijstproductie, zoals Niigata, Fukushima en Miyagi liggen allemaal in de buurt van de kerncentrale.

In juli breidde de regering het verbod op rundvlees uit Fukushima uit naar buurprovincie Miyagi. De koeien daar hadden besmet hooi gegeten, en hun vlees lag al in supermarkten in het hele land. Eerder is (te) veel straling gemeten in groente, thee, melk en water.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden