Japan zegt sorry tegen troostmeisjes

Regering-Abe maakt opmerkelijke ommezwaai: akkoord met Zuid-Korea over hulpfonds voor seksslavinnen

Koreaanse 'troostmeisjes' - een eufemisme voor vrouwen die voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog als seksslavin voor Japanse militairen werden ingezet - hebben gisteren excuses, berouw én een hulpfonds van ruim 7,5 miljoen euro toegezegd gekregen door Tokio. Na een jarenlange impasse tussen Zuid-Korea en Japan en het nationalistische optreden van de Japanse premier Shinzo Abe komt het akkoord als een verrassing.

"Abe zal vanuit zijn hart verontschuldigingen aan de vrouwen aanbieden voor hun pijn en de littekens die lichamelijk en geestelijk moeilijk helen", zei de Japanse minister van buitenlandse zaken gisteren. Japan voelt zich 'verantwoordelijk' voor een systeem dat 'de eer en waardigheid van veel vrouwen diep heeft gekrenkt'. Naar schatting zijn 200.000 vrouwen slachtoffer geworden van ontvoering en gedwongen prostitutie in Japans bezet gebied in Azië.

Het is niet de eerste keer dat Japan excuses aanbiedt. In 1993 bood kabinetssecretaris Kono ook 'oprechte excuses' aan; een doorn in het oog van nationalistisch Japan. De financiële tegemoetkoming die toen beschikbaar werd gesteld, kwam echter niet uit de staatskas, maar van private donaties. Dat is nu anders. De 7,5 miljoen euro die Japan gisteren beloofde, gaat van Tokio's bankrekening direct in een fonds voor de slachtoffers. Maar van een officiële compensatie of persoonlijke schadevergoeding is nog altijd geen sprake.

Het is opvallend dat Abe plots verontschuldigingen aanbiedt, al is het voorlopig enkel bij monde van zijn minister. Sinds zijn aantreden in 2012 verslechterde de relatie met Zuid-Korea. De Kono-excuses van begin jaren negentig? Die wilde Abe het liefst herzien. De verantwoordelijkheid van het keizerlijke leger in de exploitatie van de bordelen? Gebagatelliseerd. En was er echt sprake van dwang tot seks? Abe's regering wilde de getuigenissen nog eens onafhankelijk controleren.

Nu is er de ommezwaai, waarbij de hand van de Verenigde Staten niet te negeren valt. Voor het Witte Huis is een verbeterde relatie en meer (militaire) samenwerking tussen Zuid-Korea en Japan, Washingtons grootste bondgenoten in Azië, prioriteit. Doel is het creëren van een sterk en gesloten front richting China en Noord-Korea. China manifesteert zich actiever op het politieke wereldtoneel en stelt zich volgens Washington agressief op in het territoriale conflict in de Zuid-Chinese Zee. Daarnaast moet nauwere samenwerking het onvoorspelbare Noord-Koreaanse regime beter beteugelen.

De Zuid-Koreaanse minister van buitenlandse zaken sprak van een 'definitief en onomkeerbaar' akkoord en beloofde het thema voortaan te laten rusten. Zijn Japanse collega noemde het akkoord een 'markering van een nieuw tijdperk'. Voor de 46 nog levende Zuid-Koreaanse slachtoffers voelt dat anders. Een van hen, de 88-jarige Yong-soo Lee, zei gisteren in lokale media het akkoord 'volledig te negeren' omdat het geen recht doet aan de gevoerde strijd. "Is het niet logisch dat ze een officiële schadevergoeding betalen als ze een misdaad hebben begaan?", vroeg zij.

Dat vindt ook Seon Mi Ahn, vertegenwoordiger van de Koreaanse raad voor vrouwen die als seksslaven zijn ingezet door Japan. Ze klinkt moe als ze telefonisch haar beklag doet. "Het was vandaag net oorlogstijd." Ze heeft het gevoel dat haar opnieuw onrecht is aangedaan door Japan. Zo wordt niet erkend dat de Japanse overheid en het leger actief deelnamen aan de systematische criminele vrouwenhandel en gedwongen prostitutie.

Ook de Koreaanse regering stelt de nabestaanden teleur. "Het is schokkend hoe de Koreaanse overheid deze vrouwen in hun hemd laat staan met dit vage en incomplete akkoord", schrijft de raad in een verklaring. Nog altijd komen zij iedere week bijeen voor demonstraties bij een bronzen beeld dat als eerbetoon aan de 'troostmeisjes' voor de Japanse ambassade in Seoul staat. De Zuid-Koreaanse regering heeft Japan nu beloofd zich in te spannen het beeldje weg te halen.

Met medewerking van Simone Jeong

Wat staat er in de brief die premier Abe van Japan aan de Koreaanse troostmeisjes gaat sturen? Daar is voorzitter Jan van Wagtendonk van de Stichting Japanse Ereschulden benieuwd naar. Wordt het een handgeschreven verklaring van respect en erkenning van oorlogsmisdaden begaan door Japanse militairen? Of een voorgedrukt epistel met de holle frasen waarin Abe al eerder verontschuldigend en ontkennend tegelijk was?

In tegenstelling tot de Koreaanse seksslavinnen hebben Nederlandse troostmeisjes vijftien jaar geleden al een financiële compensatie gekregen. Van de ongeveer vierhonderd konden er begin deze eeuw nog 82 worden opgespoord, van wie er 78 een schadevergoeding 'voor medische kosten' van 50.000 gulden accepteerden van het Asian Women Fund. Vier weigerden het geld, omdat het was bijeengebracht door Japanse particulieren, niet door de overheid.

Komt er nu alsnog erkenning, dan zal de stichting alles op alles zetten om die ook voor de Nederlandse vrouwen te laten gelden. "Ik vermoed dat er nog drie zijn", aldus Van Wagtendonk.

Excuses relevant voor Nederlandse vrouwen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden