Japan worstelt met torenhoge schuld

Toename btw van 5 naar 8 procent spekt de staatskas onvoldoende

TOKIO - Zelfs bij tyfoons, aardbevingen of ander natuurgeweld blijven de 24-uurswinkels in Tokio rond de klok open. Toch sloot eergisteren een aantal zogeheten konbini's de deuren. Het hele assortiment moest namelijk opnieuw worden geprijsd nu in het nieuwe fiscale jaar, dat in Japan op 1 april begint, de btw van vijf naar acht procent steeg.

Die btw-verhoging is bittere noodzaak, zeggen kredietbeoordelaars en sommige economen, de Japanse schatkist moet immers dringend meer geld ophalen. Sinds de economie begin jaren negentig in het slop raakte, is het gat tussen de inkomsten en uitgaven gedicht door de staatsschuld steeds verder te laten oplopen. De schuldenteller staat inmiddels op ongeveer tweeënhalf keer het nationaal product, een torenhoge stand, zelfs de meeste ontwikkelingslanden maken het niet zo bont.

Is de verhoging van de btw naar 8 procent genoeg om een deuk in die schuldenberg te slaan? Econoom Jun Saito lacht hardop: "Daarvoor zou het btw-tarief eigenlijk naar 25 procent moeten". Als voormalig topambtenaar weet hij dat zo'n drastische maatregel gelijkstaat aan politieke zelfmoord. Het publiek is toch al niet enthousiast over de maatregel en dan moet de btw volgens planning volgend jaar nog verder stijgen naar 10 procent.

De vraag is of de btw-stijging van 5 naar 8 procent zal leiden tot een afname van de vraag. De economie trekt net wat aan door gewaagd beleid van premier Shinzo Abe. Mogelijk zal de btw-verhoging het herstel in de kiem smoren.

Met zijn 'Abenomics' beloofde de premier dat hij Japan uit het moeras van malaise en lage groei zou trekken waar het al jarenlang in vastzit. Jun Saito van het Japans centrum voor economisch onderzoek, legt uit dat dit beleid uit drie pijlers bestaat. Ten eerste heeft de centrale bank de geldpers aangezet om inflatie aan te jagen, daarnaast is een groot stimuleringspakket doorgevoerd. De derde maatregel omvat het grondig hervormen van de economische structuur, waarbij vooral ouderwetse regels moeten wijken, zodat bedrijven beter kunnen ondernemen en concurrerender worden.

Gevestigde belangen moeten op de schop voor duurzame verandering van de economische structuur. Belangrijke politieke bondgenoten van de premier, zoals de machtige boerencoöperatie, pleiten tegen omvangrijke veranderingen.

Die lobby lijkt succesvol, de kritiek op Abe's hervormingszin klinkt steeds luider. Ook Saito vindt dat de hervormingen langzaam gestalte krijgen. "Instituties vormen een rem op economische dynamiek", legt hij uit. "Bijna niemand in Japan wil een nieuw bedrijf starten. Van het gebaande pad afwijken en voor jezelf beginnen is als van een rijdende trein springen. Het maakt je een drop-out."

Daarnaast zijn banken terughoudend met het verschaffen van leningen. De rigide arbeidsmarkt, waarbij een vast contract voor hoogopgeleide werknemers de norm is, verhoogt de drempel voor ondernemerschap verder.

In het gunstigste geval zullen de hervormingsmaatregelen en belastingverhoging voor een dalende staatsschuld zorgen vanaf ongeveer 2020.

Econoom Jun Saito stelt voor om niet alleen de inkomsten van de staatskas te verhogen, maar vooral ook te gaan snijden aan de uitgavenkant om de balans te herstellen. "Door de snelle vergrijzing van onze maatschappij zullen de uitgaven aan de sociale zekerheid en de gezondheidszorg steeds verder toenemen. Het wordt hoog tijd dat we gaan praten over manieren om die uitgaven te beperken."

Beroemde Japanners verkopen schuldpapier
Een van de redenen waardoor Japan zich een hoge staatsschuld kan permitteren, is dat de rente die het betaalt over leningen erg laag is: tussen de 0,1 en 1,7 procent. Het maakt Japans schuldpapier tot een relatief zekere, maar weinig lucratieve belegging. Om de vraag wat aan te wakkeren, voert Tokio een reclamecampagne onder individuele en institutionele beleggers. Daarbij worden de populaire meidenband AKB48 en sumo-worstelaar Hakuho ingezet. In tv-reclames en op posters roepen zij op te investeren in Japanse staatsobligaties. In een vorige campagne zeiden de meiden van AKB48 bijvoorbeeld dat zij meer vallen op stabiele investeerders. "Ik zoek iemand die voorzichtig met geld omgaat!"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden