Japan moet vogeltje laten zingen

AMSTERDAM - De Japanse mythologie kent een verhaal over drie shoguns die de ondankbare opdracht krijgen, een halsstarrig vogeltje aan het zingen te krijgen. De eerste shogun zegt: “Als het vogeltje niet gaat zingen, maak ik 'm af.” De tweede zegt: “Als het niet zingt, dan dwing ik 'm ertoe.” En de derde zegt: “Als het niet zingt, dan wacht ik rustig af tot het vanzelf gaat zingen.”

Het verhaal van de drie shoguns duikt weer op omdat de Japanse premier Keizo Obuchi voor een vergelijkbare keuze staat, waarbij de economie de rol van het vogeltje vervult. Afwachten staat in dit geval gelijk aan afmaken, zodat Obuchi feitelijk niets anders rest dan snel en daadkrachtig maatregelen te nemen die ertoe leiden dat het vogeltje weer gaat zingen.

Obuchi heeft al permanente belastingverlagingen voor bedrijven en werknemers aangekondigd, maar zou volgens critici, waaronder gisteren het IMF, veel verder moeten gaan. Zoals een snelle hervorming naar een vrije markteconomie en een drastische sanering van het bankwezen. Maar vooralsnog lijkt hij, geïnspireerd door de derde shogun, af te wachten tot de economie vanzelf weer aantrekt.

Hiroshi Matsuura, voorzitter van Jetro, de Japanse overheidsorganisatie voor handelsbevordering in Nederland, trekt een brede grijns als hem de vergelijking met de shoguns wordt voorgelegd. “Iedereen beseft dat de financiële wereld overeind gehouden moet worden. Maar de gemiddelde Japanner kiest voor de optie van de eerste shogun. Immers, in de goede tijd hebben de banken ontzettend veel geld verdiend. Vervolgens hebben ze er stomme dingen mee gedaan en nu moeten zij met overheidsgeld in stand worden gehouden. Geen wonder dat veel Japanners denken: sla dat vogeltje maar dood.”

Het is niet de oplossing die Matsuura in gedachten heeft. “Er zal zo snel mogelijk een plan moeten komen om het bankwezen overeind te helpen. Premier Obuchi heeft daartoe een plan ontwikkeld waarin een overbruggingsbank de leningen overneemt van banken die in problemen zijn gekomen. De oppositie vindt dat plan niet ver genoeg gaan. Hun plan komt in de buurt van nationalisatie van banken die het slecht doen. Er zal nu snel een compromis uit moeten rollen.”

Matsuura vindt de beschuldiging dat de Japanse premier alleen maar afwacht, niet terecht. “Hij zit er pas twee maanden en heeft toch wel inmiddels drastische belastingverlagingen aangekondigd. Het gaat om een lastenverlichting van tientallen miljarden guldens. Daarmee kan de binnenlandse consumptie weer een stimulans krijgen. Daar hamert het buitenland ook steeds op.”

Vasthouden

Maar daarmee ben je er niet, zegt Matsuura. Belastingverlaging kan er juist in het Japan van vandaag toe leiden dat de mensen hun geld vasthouden. Matsuura: “Waar kun je op dit moment als consument je geld in steken? De huizen zijn er enorm duur, een vrijstaand huis kost in en nabij Tokio meer dan een miljoen gulden. Zelfs een appartement kost in Tokio al gauw acht ton. De opleiding van de kinderen is erg duur, dus daar leggen mensen geld voor opzij. Japanners hebben weinig vrije tijd, dus daar kunnen ze ook geen geld aan uitgeven. De Japanse woningen staan vol met luxe apparatuur. Maar je koopt niet elke week een nieuwe video. De rente is absurd laag, nog geen procent, maar de mensen kunnen hun geld niet kwijt. Je gaat er op dit moment ook niet mee naar de beurs. Dus vloeit er steeds meer geld naar het buitenland.”

Vertrouwen terugwinnen, daar gaat het om, zegt Matsuura. Want op dit moment vertrouwen de burgers de banken niet, waardoor zij hun geld massaal hebben gedeponeerd bij de postbank van de overheid (inmiddels het grootste geldreservoir van de wereld) of bij buitenlandse banken als ABN Amro. En vertrouwen hebben de burgers al evenmin in hun politici. “Dat heeft vooral te maken met het kiesstelsel. De LDP, die een meerderheid heeft in het Lagerhuis, is altijd de partij van de boerenbevolking geweest. Doordat het kiesstelsel in districten is opgedeeld, telt een boerenstem altijd drie keer zo zwaar als een stem in de stad. Daardoor gaan veel mensen in Tokio al niet eens meer stemmen. De wil van het volk wordt niet weerspiegeld in de politiek. Maar de verkiezingen van juni voor het Hogerhuis hebben de verhoudingen opeens veel beter weergegeven. De LDP heeft fors verloren. De oppositie kan daardoor nu veel meer druk uitoefenen op premier Obuchi en met alternatieven komen.”

Geld zat

Matsuura is dan ook minder somber dan het IMF. Vooral omdat de Japanse crisis volstrekt anders van aard is dan die in omringende landen. “In de meeste Aziatische landen zijn de problemen ontstaan doordat er met veel te veel geleend geld is gewerkt. In Japan daarentegen is er geld zat, de meeste bedrijven doen het uitstekend. Zodra je de problemen in de financiële wereld oplost, ontstaat er weer een interessante, gezonde en grote economische markt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden