'Japan moet eindelijk eens duidelijk zijn'

Waarom kan Japan zijn schuld niet gewoon belijden en om vergiffenis vragen? Een nieuw geschiedenislesboek brengt de buurlanden tot razernij. Maar er zijn ook Japanners die zich aan de geschiedvervalsing ergeren.

TOKIO - ,,Japan moet eindelijk eens duidelijk zijn. Als de schoolboekjes hier de onverkwikkelijke oorlogsgeschiedenis maar blijven verbloemen, zadelen we onze jongere generaties op met de loden ballast van het onverwerkte verleden. En met de voortdurende gramschap van Azië'', zegt Shodai Hasegawa, hersenchirurg in Tokio.

Hasegawa (47), een zachtmoedige man met een scherpe kijk, vindt dat hij het volste recht heeft zijn landgenoten te bekritiseren. Hij is overigens geen doorsnee-Japanner; drie jaar geleden verkreeg hij, samen met zijn vrouw, de Japanse nationaliteit. Beiden waren van Koreaanse afkomst.

Juist omdat hij om zijn nieuwe vaderland geeft, stoort hij zich aan de Japanse schoolboeken en hun dubieuze benadering van de geschiedenis. ,,Als je kijkt naar wat de Duitsers doen om in het reine te komen met hun verleden, vind ik dat toch wel erg indrukwekkend. Slachtoffers van de nazi's vertellen voor de klas over hun ervaringen. In Japan is zoiets ondenkbaar. Waarom kan Japan zijn schuld niet gewoon belijden en om vergiffenis vragen?''

Al vele jaren klagen Korea en China, de buren van Japan, luidkeels over de Japanse schoolboeken en hun vage beschrijvingen van de oorlogsmisdaden, en over het botte verzwijgen van de schrijnendste wandaden. Het Japanse ministerie van onderwijs, dat de lesboeken voor geschiedenis doorkamt op 'onnauwkeurigheden' en censureert, houdt de ongemakkelijke waarheid uit de teksten.

Onlangs bereikte de slepende schoolboekenkwestie een nieuw dieptepunt met de goedkeuring door het Japanse onderwijsministerie van een revisionistisch lesboek. Dit schoolboek beschrijft de oorlogsgeschiedenis op een voor Japan wel zeer vergoelijkende en nationalistische toon. De buitenlandse kritiek laaide op als nooit tevoren.

,,Toch is het maar de vraag'', meent de Japanse historicus Takeo Sato, ,,hoeveel scholen dat schoolboek zullen gaan gebruiken.'' Het zou Sato, hoogleraar geschiedenis aan de Takushoku-Universiteit in Tokio, verbazen als meer dan een handvol scholen voor die 'ranzige geschiedschrijving' kiezen. ,,Al wordt er van rechts wel stevige politieke druk uitgeoefend op schoolbesturen en onderwijsorganen om juist dat revisionistische schoolboek op de lijst te zetten.''

VERVOLG OP PAGINA 6

Iedereen siddert voor onderwijsministerie

Geschiedschrijving

VERVOLG VAN PAGINA 1

In beginsel maakt het bestuur van een school uit welk geschiedenisboek gebruikt gaat worden. Het kan alleen lesboeken kiezen die door het onderwijsministerie zijn goedgekeurd. Maar op de lesboekkeuze oefenen de geschiedenisleraren op de betreffende school in de praktijk wezenlijke invloed uit. Doorgaans luistert een schoolbestuur goed naar zijn leraren, en die staan bekend als tamelijk links gericht. ,,Zo heet zal de soep dus niet gelepeld worden'', vermoedt Sato.

Mocht een schoolbestuur echter niet tot een keuze komen, bijvoorbeeld door onderlinge verdeeldheid, dan neemt een hoger onderwijsbestuursorgaan, de zogeheten kyoiku-inkai, de beslissing. Deze kyoiku-inkai is in feite een geschillencommissie met daarin onder anderen schoolhoofden, onderwijsinspecteurs en een aantal andere, deskundig geachte lieden (veelal oud-bureaucraten van het onderwijsministerie). Historici zijn in deze geschillencommissie niet vertegenwoordigd, waardoor die gevoeliger is voor rechtse druk.

,,Maar we moeten ons niet blind staren op dit ene dubieuze boek'', waarschuwt Sato. ,,Dat zou afleiden van het dieperliggende probleem; de schoolboekencensuur en de dictatuur van het Japanse onderwijsministerie, dat de inhoud van de geschiedenislesboeken en -lessen tot in de bizarste details regelt en voorschrijft. Iedereen in ons superhiërarchische land siddert voor dat onderwijsministerie, dat met een welhaast sadistisch plezier van zijn almacht gebruikmaakt.''

Het geschiedenisonderwijs is oppervlakkig en louter gericht op het stampen van feitjes en weetjes buiten enige samenhang, en gespeend van prikkels tot nadenken. ,,Onze scholieren worden afgericht met het 'wie, wat, waar, wanneer'. Het veel belangrijkere, het 'waarom en hoe', blijft categorisch buiten beschouwing.''

Takeo Sato geeft als voorbeeld het bloedbad in Chinese stad van Nanking, in China tot op de dag van vandaag een nationaal trauma, in Japan een gebagatelliseerd onderwerp. Het gaat er niet zozeer om, precies te weten hoeveel duizenden Chinezen daar toen zijn afgemaakt door ons leger, maar om de vraag hoe het in hemelsnaam mogelijk was dat wij daar toen als beesten hebben huisgehouden. Als je je met die vraag naar het 'waarom' bezighoudt, ontneem je ook onze revisionisten hun wapens.''

De revisionisten zelf geven niet thuis. Verzoeken om interviews worden geweigerd. Buitenlandse journalisten die belang stellen in de Japanse geschiedenislesboeken zijn in hun ogen kennelijk per definitie verdacht. Ze zouden slechts uit zijn op het zwartmaken van Japan. Daaraan kan natuurlijk in geen geval medewerking worden verleend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden