Japan heeft de hemel nog niet ontdekt

,,Wat me hier het meeste boeit, is het oude executieveld'', zegt schrijver Ian Buruma na een toer door Tokio. Hij glimlacht. Adriaan van Dis loopt naast Buruma, de handen op de rug. Van Dis knikt: ,,Het bloed was er amper opgedroogd.''

Nederlandse auteurs, op reis in Japan. Ze zijn hier ter gelegenheid van de internationale boekenbeurs van Tokyo. Nederland is dit jaar 'eregastland' op de beurs wegens de 400-jarige betrekkingen met Japan. Midas Dekkers, Els Pelgrom, F. Springer, Arnon Grunberg, Margriet de Moor, Buruma, Van Dis. Voor een grote rode tempelpoort hebben ze afgesproken met Karel van Wolferen. Van Wolferen, die dertig jaar in het keizerrijk woonde, leidt ze naar een rumoerige uitspanning.

,,Een kleine 1 miljoen boeken zijn van mij verkocht, ja, de meeste hier in Japan'', vertelt Van Wolferen, die wereldwijd furore maakte met zijn 'The Enigma of Japanese Power', een vlijmscherpe analyse van het Japanse 'systeem'. ,,Boeken die ik speciaal voor de Japanse markt schrijf, krijgen hier eerste drukken met oplages waar je in Nederland van droomt. Dertigduizend exemplaren is hier heel normaal. Een van mijn boeken kreeg hier een eerste druk van 85000 exemplaren.'' Hij zegt het zonder enige trots. Hij bedoelt: de Japanse markt is zeker niet dichtgespijkerd voor buitenlandse auteurs. ,,Voor non-fictie is dit een prachtige markt.''

De koffie die hij drinkt, spuugt hij zowat weer uit. ,,Afschuwelijk.''

Voor fictie-auteurs is het moeilijker om hier een voet tussen de deur te krijgen. ,,Hier wordt zo ongelooflijk veel Japanse literatuur uitgegeven, dat het voor buitenlandse auteurs haast onmogelijk is tegen de stroom op te zwemmen.'' In het licht van dat mer à boire vindt Van Wolferen het al verbazingwekkend dat de Nederlandse literatuur hier 'mee mag doen'.

Sinds een paar jaar worden Nederlandse schrijvers in het Japans vertaald. Boeken van Cees Nooteboom, Rudy Kousbroek en Margriet de Moor zijn goed ontvangen. Maar het is nog erg weinig. Je moet gericht zoeken wil je in Japanse boekwinkels vertaalde Nederlandse bellettrie vinden. Worden de Nederlandse fictieschrijvers hier niet gewoon beschouwd als de lunatic fringe der wereldliteratuur? ,,Welnee'', zegt Van Wolferen, ,,Nederlandse schrijvers zijn de laatste tien jaar overal aangeslagen. Japan is een moeilijk land, maar iemand als Arnon Grunberg kan het hier heel goed gaan doen. Zijn laconieke stijl sluit goed aan bij de Japanse smaak, denk ik. En als je hier eenmaal aanslaat, dan verkoop je echt goed. De leeshonger van de Japanners is geweldig.''

Yuki Niioka is gek op alles wat Nederlands is. Haar baan als journaliste bij een paardensportblad gaf ze op. Nu studeert ze Nederlands ('moderne taalkunde') in Leiden. De Japanse leest veel Nederlands voor haar studie: Mulisch, W.F. Hermans, Gerard Reve, Marga Minco, Bordewijk en Kees van Kooten. ,,Als ik tijd overheb, lees ik graag J.J. Voskuil en Connie Palmen. En niet te vergeten Annie M.G. Schmidt.'' Niioka leest ze onvertaald. ,,Nederlandse schone literatuur moet je in het Nederlands lezen, niet in het Japans.''

De Japanse psycholoog Yasuaki Kobashi leest ook veel Nederlandse boeken. ,,Ik heb Bernlefs grootse 'Hersenschimmen' in Japanese vertaling gelezen. Het was vertaald uit het Engels.''

Japanse schrijvers zijn beïnvloed door Russische, Franse, Engelse, Amerikaanse en Duitse auteurs 'omdat hun werk nieuwe ideeën vertegenwoordigt, herkenbare emoties en ideale levensstijlen', zegt hij. ,,Maar dat kan niet worden gezegd van Nederlandse schrijvers en hun werk.'' Hun invloed op de Japanners is nihil.

Niettemin is er genoeg belangstelling voor Nederland. Kobashi's Japanse website 'Dutch Connection & Holland in Japan' wordt gemiddeld vijftig keer per dag bezocht. ,,Japanners willen van alles weten over Nederland. Iemand vroeg me zelfs hoe hij kon emigreren naar Nederland.''

Kobashi: ,,Wat ik zelf in het Nederlands las? Jan de Zanger, 'Voor een halve zak drop', Marion Bloem, 'Matabia'. Ik las Vondel, Mulisch, Wolkers, W.F. Hermans, Cees Nooteboom, Maarten 't Hart, Bomans, Rudy Kousbroek, Ian Buruma, Karel van Wolferen, Janwillem van de Wetering.''

Japanners als Yasuaki Kobashi en Yuki Niioka zijn uitzonderingen. Ze hebben zelf de moeite genomen Nederlands te leren.

Het geringe succes van Nederlandse fictie in Japan ligt simpelweg aan de taalbarrière, zegt de Japanse uitgever Yutaka Yano. ,,Het heeft niet te maken met de kwaliteit van de Nederlandse literatuur. We hebben geen professionele vertalers die zich toeleggen op Nederlandse literatuur. In Japan is er geloof ik maar één universiteit waar je Nederlands kunt studeren. En Nederlands maakt daar ironisch genoeg onderdeel uit van 'Indonesie-studies'!''

De uitgever denkt dat Nederlandse schrijvers langs een omweg binnen kunnen dringen: als Nederlandse schrijvers 'doorbreken' in de VS of Europa, dan zouden hun vertalingen ook aftrek vinden in Japan, vertalingen uit het Engels wel te verstaan.

Rudi Wester, directeur van het Nederlandse literair vertaal- en productiefonds, is optimistisch. ,,Het is fantastisch wat er gebeurt. Belangrijke Japanse kranten schrijven grote artikelen over Nederlandse literatuur. We zijn ontdekt door Japan.''

Maar heeft Japan de hemel al ontdekt? ,,Nee, Mulisch is nog niet vertaald. Dat soort boeken is gewoon te dik voor de Japanse markt'', zegt Wester. De afgelopen zes jaar zijn meer dan vijftig Nederlandse boeken vertaald in het Japans, vooral kinder- en jeugdliteratuur. Meer en meer fictie voor volwassenen wordt vertaald. Grunbergs 'Blauwe maandagen' komt deze week uit in het Japans.

Van Dis' 'Indische duinen' is 'jammer genoeg nog niet aangekocht', zegt Wester. En nee, ook Voskuils 'Bureau' ligt nog niet in de betere Japanse boekhandel. ,,Ik denk dat dat er niet in zit, voorlopig, ook vanwege de lijvigheid. Maar 'Het Bureau' zou hier fantastisch op zijn plaats zijn. De beschrijving van de bureaucratie: het zou over Japan kunnen gaan.''

Donderdag opent staatssecretaris Rik van der Ploeg (cultuur) het Nederlandse paviljoen op de internationale boekenbeurs van Tokio: een stand van 150 vierkante meter die afgepaald is met wit gaas. Op het witte gaas staan zwarte dichtregels van Marsman en Gorter. 'Traag stromende rivieren', maar dan in het Japans. In het paviljoen torenen drie meter hoge panelen met daarop de grote Nederlandse 'cultuurdragers': Nijntje, Anne Frank, Van Gogh, Mondriaan, een tulp. Verder ook een panoramische foto met blauwe lucht, een molen. Een nepgazon met bloemen waarin Nederlandse boeken bloeien. De beurs duurt tot zondag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden