Januskop van Rutte past ons allemaal

null Beeld anp
Beeld anp

Euroscepticus in eigen land en eurofiel in Brussel zijn, is nodig om Zuid-Europese landen te dwingen tot begrotingsdiscipline.

Premier Mark Rutte heeft een januskop, volgens zijn politieke tegenstanders. Hij heeft in Brussel een ander gezicht dan in Den Haag. Of, zoals CDA-europarlementariër Wim van de Camp het zo mooi formuleerde: "Rutte is een Hazeldonk-gevalletje." Hij is op het Binnenhof euroscepticus, passeert bij het Brabantse Hazeldonk de grens, en is daarna de eurofiel die netjes meedoet in Europa. Dat klinkt als 'draaien' en dat is een gevaarlijk verwijt - zeker voor rechtse politici die nu eenmaal dol zijn op de retoriek van een rechte rug, de heldere koers en het doorpakken.

Zal de oplaaiende kritiek Rutte in problemen brengen? Niemand die het zeker weet, maar er is een goede kans dat veel kiezers de januskop wel prima vinden.

Heel veel Nederlanders hebben een dubbel gevoel over Europa. Natuurlijk, de Europese Unie is goed voor de export en heeft ons behoed voor wederom oorlog. Maar Europa is ook bureaucratie, idiote salarissen en is zo ontworpen dat de kleine Griekse economie hier grote schade kan aanrichten. Goede kans dus dat Rutte's tweeslachtigheid ook ónze tweeslachtigheid is - dat heel veel Nederlanders 'Hazeldonk-gevalletjes' zijn. En dan is het mooi, als een politicus onze gevoelens verwoordt.

Ook is er de eeuwige klacht dat Nederland het beste jongetje van de Europese klas is. De VVD-campagne speelt er handig op in. "Als je in Brussel altijd ja zegt, vinden ze je aardig. Als je af en toe ook nee zegt, nemen ze je serieus. Mark wordt serieus genomen in Europa", zegt VVD-europarlementariër Hans van Baalen. Het frame: de januskop van Rutte is slimme onderhandelingsstrategie. Hoe eurosceptischer je bij Hazeldonk de grens overkomt, des te beter ze naar je luisteren. De steun van de eurofiel wordt in Brussel bij voorbaat ingeboekt, de steun van de euroscepticus moet worden verdiend.

En hoe zouden veel kiezers denken over Zuid-Europa? Die snappen dat we uiteindelijk de Zuid-Europese landen op de een of andere manier moeten bijstaan. Als Zuid-Europese economieën instorten, zouden die ook ons naar beneden trekken. Maar we moeten niet te vroeg bijspringen en ook niet te snel laten merken dat we dat willen doen. Want dat is een prikkel voor zuidelijke gemakzucht.

Het wordt een chicken game genoemd: hoe langer je durft te wachten om te doen wat noodzakelijk is, hoe meer winst je uit een spel haalt. Het is in essentie wat de Duitse bondskanselier Merkel doet. En weer geldt: dit vergt een soort tweeslachtigheid - we willen helpen, maar slechts in het uiterste geval en we zeggen het niet hardop. Dat vereist een januskop.

Zo beschouwd is er helemaal niets mis met een eurosceptische eurofiel. Het past bij het Hazeldonkgevoel dat veel Nederlanders hebben en het werkt in het Brusselse spel. Zolang Rutte's opponenten niet expliciet kunnen maken wat de schade is van de januskop, beklijft hun kritiek niet echt.

Heeft Rutte in Europa een januskop? Ja. Is het erg? Nee. Kan het een probleem worden in de campagne? Misschien. Tot eind augustus is hij premier Rutte, daarna volgen twee lastige weken, waarin VVD-lijsttrekker Rutte een Europaverhaal moet hebben. De kritiek van de oppositie valt ook te zien als een staaltje campaign priming - letterlijk: de campagne in de grondverf zetten. Roep voortdurend dat Rutte geen duidelijk verhaal heeft en zich dus in Europa laat verrassen. Misschien dat we dan in die twee weken in september extra goed gaan opletten of hij wel een waterdicht Europaverhaal heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden