Naschrift

Janny van Rhee (1933-2017) liet zich door niemand beknotten

Beeld RV

Ze deed graag elke dag iets goeds. Daarin ging ze ver. Ze smokkelde zelfs een Tamilvrouw uit Sri Lanka, omdat de gezinshereniging in haar ogen te lang duurde.

Over haar gezondheid praatte ze niet, dat vond Janny van Rhee zo onzinnig. Liever mopperde ze op Ajax of op een onrechtvaardig bericht, dat ze las in een van haar drie kranten. Op haar keukendeur zat een sticker met: 'Hier moet worden gerookt'. Janny liet zich door niets en niemand beknotten.  Ze genoot van het leven en maakte het gezellig met taart en wijn. Toen ze de revalidatie vanwege haar COPD te lang vond duren, ontsloeg ze zichzelf. Ze belde een bekende op en liet zich naar theaterfestival Oerol rijden - op weg naar haar volgende avontuur.

In haar geboortedorp Elspeet haalde Jannetje (Janny) van Rhee, geboren op 15 juni 1933, als eerste meisje haar rijbewijs. Daarna sjeesde ze met de plaatselijke brandweerjeep vol joelende buurtkinderen over de hei. Ze was een stoere meid, die vaak alleen de natuur in trok op zoek naar haar favoriete vossenbessen. Ze was gek op vuurwerk afsteken en werd als eerste meisje lid van de harmonie. In alles zag ze een avontuur, nergens deinsde ze voor terug. De dorpelingen noemden haar 'een bijzondere deerne'.

Haar ouders, Gerrit en Jannetje van Rhee, runden midden in het dorp Hotel De Zwaan. Het was een gezellige boel bij hun thuis. Janny was dol op haar ouders en haar drie zussen en genoot van de reuring in en om het hotel. Zelfs de oorlogsjaren beleefde ze als avontuur. Ze hield niet van ellende, keek liever naar het positieve. Toen ze na de mulo als au pair naar Engeland ging en daar kinderreuma kreeg, maakte ze vooral vrienden in het ziekenhuis. Ze vertelde naderhand alleen de vrolijke verhalen.

Zwanger

Ze wilde graag verder in de horeca en kreeg een betrekking in een hotel in het Franse Cagnes-sur-Mere. Daar leerde ze de Tunesiër Sam Samhoud kennen. Ze was inmiddels 27 en wilde graag kinderen, maar toen ze zwanger was, bleek hij nog een andere vrouw te hebben. Ze was woest, voelde zich bedonderd en vertrok naar Amsterdam. Daar werd haar zoon Salem geboren.

Die eerste jaren zorgden haar ouders in Elspeet voor de kleine Salem, terwijl Janny ging werken in een chic restaurant in Amsterdam. Toen Salem ouder werd en naar school moest, konden haar ouders de jongen niet langer opvangen. Ze boden haar de volgende oplossing: een oude bevriende rijke advocaat zocht een huishoudster en secretaresse en zo trokken Janny en Salem in bij de 67-jarige heer Heida in Ermelo. Voor haar zoontje een ideale situatie, met altijd zijn moeder en een leuke opa in de buurt. Maar Janny voelde zich beknot, gevangen. Om aan de saaie omgeving te ontsnappen, gingen ze vaak met vakantie, het liefst naar Frankrijk.

Opnieuw werd ze verliefd, op een Fransman en ze had zelfs trouwplannen. Maar omwille van Salem zegde ze het huwelijk af en verhuisde met heer Heida naar Apeldoorn. Wellicht was ze ook wel wat te avontuurlijk en te dominant voor een man, dacht ze weleens.

Janny voedde haar zoon vrij op: zonder regels, maar met heel veel liefde en aandacht. "Als regels en procedures niet nuttig zijn, dan schaffen we ze af", zei ze altijd. Met die instelling kreeg ze het voor elkaar dat vrouwen lid konden worden van de plaatselijke voetbalclub waar Salem speelde.

Janny beleefde een verdrietig jaar in 1977, toen eerst haar vader en kort erna meneer Heida overleed. Ze was niet meer haar vrolijke zelf. Zorgen waren er ook. Waar moesten ze nu wonen en van leven? Gelukkig erfde ze het huis en vond ze een betrekking als secretaresse bij Nysingh advocaten. In die jaren stroomde het herenhuis als vanzelf vol met vrouwen, die een plek zochten na hun scheiding. Haar achterdeur stond altijd open. 'Doe elke dag iets goeds' was haar motto.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Janny van Rhee met haar zoon Beeld RV

Gelijkwaardig

Janny maakte geen onderscheid tussen mensen. Iedereen was voor haar gelijkwaardig. Dat ze hierdoor af en toe in de problemen kwam, nam ze op de koop toe. Haar gebrek aan respect voor hiërarchische verhoudingen bezorgde haar zelfs een keer ontslag. Toen raakte ze wel even in paniek, ze huilde aan een stuk. Het was Salem, inmiddels 20, die voor haar op kwam. Hij overtuigde haar werkgever dat het leed van het advocatenkantoor vast niet zo groot was als het leed van zijn moeder. Daarna kon ze weer aan de slag.

Met haar juridische kennis, scherpe geest én pen, en tomeloze energie zette ze zich actief in voor asielzoekers. Dat begon met Tamils die in de jaren tachtig naar Apeldoorn kwamen. Vele vonden bij haar onderdak, kregen taalles en Janny regelde alle juridische paperassen. Sommige woonden er jarenlang. Ze vroeg ook wat terug en gaf hun taken. Zo spande ze veel mensen liefdevol voor haar karretje. Ze gunde het een ander iets voor haar te doen.

Op een gegeven moment was Janny zelf enkele weken verdwenen en onbereikbaar. Zonder iemand vooraf te informeren, was ze op het vliegtuig naar Sri Lanka gestapt om daar de vrouw van een Tamilvluchteling op te halen. In haar ogen schoot de officiële weg naar gezinshereniging niet op. Dat die tocht hartstikke link was, zag ze niet. Ze was voor de duvel niet bang. Onrecht dreef haar, het avontuur lokte. Later zou ze die smokkeltruc nog eens herhalen. Toen hielp ze diezelfde vrouw en haar baby om naar haar echtgenoot te reizen, die inmiddels in Canada woonde. Hoe ze het voor elkaar kreeg, begreep niemand, maar zij smokkelde stoïcijns de baby het vliegtuig in. Ze vond dat individuen altijd voor regels en systemen gingen.

De vluchtelingen in haar huis vulden het gat dat Salem achterliet toen hij ging studeren. Hij trouwde, kreeg drie kinderen en woonde jarenlang in het buitenland. Ze miste hem vreselijk, hij betekende alles voor haar. Toen Salems bedrijf &samhoud succesvoller werd, kon ze lastig verkroppen dat ze minder deel uitmaakte van zijn leven. Dan kon ze soms kribbig reageren. Dat hij jarenlang - ook financieel - voor haar zorgde, vond ze heel gewoon. "Vestzak, broekzak", zei ze dan. Het allermeest genoot ze van hun gezamenlijke reisjes, zoals in 2010 toen Salem de documentaire 'Religion Connects' maakte in Israël. Haar vrolijkheid zorgde voor veel nieuwe vriendschappen.

Koppig

Als verstokte roker kreeg ze last van COPD. Op haar 74ste ging ze een maand naar een revalidatiecentrum om van het roken af te komen, maar op de laatste dag zat ze stiekem in de kast te roken. Meermaals lag ze op de intensive care met benauwdheidsklachten. De laatste drie jaar werd haar gezondheid slechter. Hoe fijn was het dat ze kon rekenen op Igor, een stateloze arts uit de voormalige Sovjet-Unie, met wie ze bevriend raakte. Het zat haar vreselijk dwars dat deze 'beste mantelzorger van Nederland' geen enkel recht had en zich al tien jaar elke week moest melden bij het politiebureau.

Begin december ging ze spontaan het bos is: vossenbessen plukken met vriendinnen. Ze liep een longontsteking op en belandde in het ziekenhuis. Iedereen dacht dat haar laatste uur had geslagen, maar ze knapte weer op en wekenlang was het een komen en gaan van mensen aan haar bed. Janny praatte aan een stuk en niemand ging weg zonder een aardig woord en goed gevoel. De dag na Kerstmis stierf ze. Ze was samen met Salem, die laatste uren. "We hebben het goed gehad", zei ze tegen hem. "Ik hou van je."

Ze wenste geen traditionele begrafenis, dus Salem organiseerde een afscheid in haar stijl. Haar kist werd begeleid door een ganzenhoeder met zijn ganzen, de genodigden gooiden amaryllissen én sigaretten op haar graf en daarna werd een gigantisch vuurwerk afgestoken. Het deed Elspeet op de grondvesten schudden. Ze bleef een 'bijzondere deerne'.

Jannetje (Janny) van Rhee werd geboren op 15 juni 1933 in Elspeet en overleed op 27 december 2017 in Apeldoorn.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Beeld Dana Ploeger
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden